Büyük Taarruz Yazı Dizisi-47: Manisa

featured

Osman Kutlu yazdı…

Büyük Taarruz sırasında 05 Eylül günü düşman askerleri tarafından yakılan Manisa’da yangın 08 Eylül gününe kadar sürmüş, şehrin hemen tamamı bu yangınla küle dönmüştür. Yaklaşık 10 bin evin yandığı veya kullanılamaz hale geldiği şehir, İzmir’le birlikte en büyük zararı gören ilimizdir. 

Kaynaklarda sadece şehirde katledilenlerin sayısı 4.355 kişidir. ABD Viskonsülü James Loder Park, Manisa ve komşu köy ve kasabalardaki kurbanların sayısının bu rakamların çok üzerinde olduğunu tahmin ettiğini söylemektedir. Yabancı kaynaklar ve tarafsız gözlemciler bile katledilenlerin sayısının 15-16 binden az olmadığını söylerler.

Kayıplar, şehitler, katledilenlerle ilgili gerek resmi kaynaklarda, gerekse birçok araştırmacının kitaplarında verilen rakamlar çok eksiktir. Birçoğu birbirini tutmayan rakamlar verirler. Bunun sebebi Osmanlının Anadolu’yu yüzlerce yıldır sömürmesinden kaynaklanır. Osmanlı’da ilk nüfus sayımı Tanzimattan sonradır. Cumhuriyet kuruluncaya kadar yapılan nüfus sayımlarında erkekler ve hayvanlar sayılmış ama kadınlarımız, analarımız, kızlarımız sayılmamıştır.

Yaşadığımız o korkunç işgal yıllarında yapılan katliamlardaki rakamlar bu yüzden çok eksiktir çünkü yerleşim yerlerinde ne kadar kadın olduğu bilinmemektedir. Kayıtlardaki katledilen hayvan sayısı, katledilen kadın sayısından daha doğrudur. 

İşte farklı yerlerdeki kayıp sayılarının farklılıklarının sebebi budur. Bazı araştırmacılar resmi kayıtları kabul ederken bazı araştırmacılar da tahmini rakamlar ekleyerek değerlendirmeye çalışmışlardır. Manisa, bu konuda en önemli örnektir. 10 bin hanenin olduğu bir şehirde, düşman askerleri tarafından evlerine sokularak kapıları kilitlenen, 3 gün boyunca yakılan ve kaçanların kurşunlandığı bir şehirde kayıplar için 4 bin gibi bir rakamın telaffuz edilmesi ne kadar anlamlıdır?

 Şehzadeler şehri Manisa, efsanelere konu olmuş Spil Dağı’nın eteklerinde kurulmuştur. Yaklaşık 40 bin kişilik nüfusuyla oldukça gelişmiş bir şehirdi. 26 Mayıs 1919 günü işgal edilen kasaba, işgal döneminde büyük sıkıntılar çekmiştir. Bütün yerli ve yabancı gözlemciler ve resmi görevlilerin ifadeleriyle sabit olarak, yangının çok planlı ve düzenli bir hareket olduğu kabul edilmektedir. Özellikle yerli Rumlar 03-04 Eylül tarihlerinde şehirden çıkarılmışlar, Türklere evlerinde kalmaları ve dışarı çıkmamaları emri verilmiş. 05 Eylül akşamı ve 06 Eylül sabahı birçok noktadan başlayan ve genişleyen yangınlarda bütün şehir alevler içinde kalmış, camlar patlamış, sadece ağaçlar ve hayvanlar değil, binlerce insan da bu yangınlarda yanarak can vermişlerdir. Kaçıp kurtulabilenler Spil Dağı’na doğru tırmanmışlar, üç gün şehrin alevlerinin ışığını görüp sıcaklığını hissettiklerini söylemişlerdir.

Bu dehşet ve vahşetten kurtulan veya bunları izlemek zorunda kalan pek çok insanın delirdiği, psikolojilerinin bozulduğu yerel kaynaklarda belirtilmektedir. Hangi köye giderseniz gidin mutlaka o günlerde deliren bir kaç kişinin hikâyesini üzülerek dinlersiniz.

 Falih Rıfkı Atay anılarında şöyle anlatır manzarayı “Henüz çürümeyen cesetler ve neredeyse henüz tüten yangınlar içinden geçiyorduk. Yanıp külleri savrulan Manisa’ya, cetlerimizin şehrine iki eli böğründe bakakaldık. Yunanlar çekilişlerinde yok edici bir tahrip yapmışlardı. Yanmayanlar, vakit bulup da yakamadıkları, yaşayanlar fırsat bulup da öldüremedikleri idi. İki millet arasında yalnız birinin arta kalacağı bir boğazlaşma geçmiş olduğunu görüyorduk. Yunanlar Batı Anadolu’yu Türkler için oturulmaz bir çöle çevirmek istemişlerdi…”

Uluslararası tetkik heyetlerinin de hükümet tarafından davet edilerek gezdirildiği bu akıl almaz vahşeti anlatmaya kelimeler yetmez. Manisamız, 08 Eylül günü 8 saatlik çatışmalardan sonra kurtarılmıştır.

Manisa Alaybey Mahallesi’nde 08 Eylül 1922 günü verilen şehitler anısına yapılmış olan bir şehitlik vardır. Sonraki yıllarda da şehitler defnedilmeye devam etmiştir. 128 şehit mezarı vardır. 1 inci Er Eğitim Tugay Komutanlığı tarafından bakımı yapılan şehitlik çok güzel ve temiz bir haldedir.

Manisa, tamamen yerle bir olsa da, savaş sonrasında Cemalettin isimli bir mimar tarafından modern bir plan çerçevesinde yeniden imar edilmiştir.

Büyük Taarruz Yazı Dizisi-47: Manisa

Abonelik

VeryansınTV'ye destek ol.
Reklamsız haber okumanın keyfini çıkar.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

1 Yorum

Giriş Yap

VeryansınTV ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!