Dünyada ve Türkiye’de ilaç sektörü nasıl çalışır?

Dünyada ve Türkiye’de ilaç sektörü nasıl çalışır?

Prof. Dr. Gülümser Heper

Dünya’da insan ve hayvan sağlığını artırmak, hastalıklardan korumak ve tedavi etmek için üretilen yeni ilaçların ve tıbbi cihazların insan ve hayvan sağlığı üzerine olumsuz yan etkileri olup olmadığını, yani güvenilir olduğunu belgeleyen kurumlardan en önemlisi (Food and Drug Administiration) FDA’dır.

FDA, ABD Sağlık Bakanlığı’na bağlı en önemli bürodur. Onayı olmadan yeni ilaç molekülleri, aşılar ve tıbbi cihazlar, ticari amaçla kullanılamazlar.

İlaç ve cihazların güvenilir olup olmadığını onaylayan bilimsel bir kurumun olması ilk başlangıçta tıp sektöründe işlerin ciddiyetle yapıldığını düşündürebilir.

Ancak ABD’nin diğer kurumları gibi bu dev sektörde işlerin bilimsel çalışmalarda olması gereken standartlara uygun, insan ve hayvan organizmasına saygılı ve etik değerlere bağlı yürüdüğü söylenemez.

Bizleri böylesine olumsuz düşündüren en önemli kanıtlardan birisi FDA tarafından onaylanmış, yıllardır ülkemizde de piyasada bulunan; biz hekimlerin de güvenilir olduğunu düşünerek reçetelerimize yazdığımız ancak onlarca yıl sonra insan sağlığına olumsuz hatta öldürücü etkileri nedeniyle piyasadan toplatılan ilaçların olmasıdır.

Aşağıda sayacağım ilaçlar birçok Türk hekiminin de reçetelediği, insanlarımızın da güvenerek içtiği ancak birçoğunun başta ölüm olmak üzere ağır yan etkiler nedeniyle mağdur olduğu; çoğunun neden mağdur olduğunu dahi bilmediği ilaçlardır.

FDA’nın yıllarca bu yıkımı sessizce izledikten sonra ilaçları piyasadan geri çekmesi, ilaç sektöründe işlerin nasıl yürüdüğünü belgelemek için önemlidir. İşte bu ilaçların kimyasal isimlerinin listesi:

Isotretinion: Piyasada Accutane ismiyle bilinen ve bir cilt hastalığı olan aknenin tedavisi için kullanılan bu ilaç 1982 yılında piyasaya sürülmüş binlerce genç bedende ağır yıkımları nedeniyle de ancak 2009 yılında yani 27 yıl sonra piyasadan çekilmiştir.

Cerivastatin: Bir kolesterol düşürücü ilaçtır. Kalp kasları da dahil ağır kas hasarı yaptığı için toplatılmıştır.

Valdecoxib: Ağrı kesicidir. Başta enfarktüs ve ölüm olmak üzere ağır yan etkiler dolayısıyla 3.3 yıl sonra piyasadan çekilmiştir

Pemoline: Çocuklarda dikkat eksikliği olarak tanımlanan bazı hekimlerin ise öğrenmenin farklı modelleri gerektiği savlanan çocuklara verilen bu ilaç, 30 yıl sonra piyasadan toplatılmıştır.

Propoxyphene: Narkotik ağrı kesici bu ilaç 55 yıl piyasada kalmış, 2110 kişinin doğrudan ölümünden sorumlu tutulduğu için 2010 yılında toplatılmıştır.

Phenformin: Ağızdan kullanılan bir diyabet ilacı olup, 19 yıl piyasada satıldıktan sonra toplatılmıştır.

Diethylstibestrol: Düşükleri ve gebelik komplikasyonlarını engellemek için kullanılan bu ilaç, başta kanser ve doğumsal anomalilere yol açması nedeniyle 31 yıl sonra toplatılmıştır.

Bromfenac: Ağrıkesicidir. Bir yıl içinde sayısız ölüm ve sayısız karaciğer hasarı vakası gözlenmiştir.

Levamisole: Barsak kurtları için özellikle bizim gibi toplumlarda sık kullanılan bu ilaç, 11 yıl sonra kemik iliğinde ağır hasarlar yaptığı için toplatılmıştır.

Astemizole: Piyasada  Hismanal ismiyle bilinen bir allerji ilacı olan bu ilaç, kalpte ağır ritm bozuklukları yapması nedeniyle 11 yıl sonra toplatılmıştır.

Alosetron: Bağırsakları strese hassas insanlarda kullanılan bu ilaç 0.8 yıl içinde o kadar ağır bağırsak hastalıkları yaratmıştır ki kısa sürede toplatılmıştır.

Sibutramine: İştah kesmek amaçlı kullanılan Türkiye piyasasında da çok yaygın kullanılan bu ilaç, kalp ve damar hastalıkları ve felçlere neden olduğu için 13 yıl sonra toplatılmıştır.

Nomifensine: Depresyon tedavisinde kullanılan bu ilaç, ciddi kann hastalıklarına neden olduğu için 3 yıl sonra toplatılmıştır.

 

Terodiline: İdrar kaçırmayı engellemek için kullanılan bu ilaç, ağır ritm bozuklukları yarattığı için 2 yılda piyasadan toplanmıştır.

 

Gemtuzumab: Lösemi tedavisinde kullanılan bu ilaç 10 yıl piyasada kalmış, ve ciddi damar hastalıkları ve ölümlere neden olduğu için toplanmıştır.

Temafloxacin: Bir antibiyotiktir. Ağır yan etkiler ve ölümler nedeniyle ancak 0.3 yıl piyasada kalabilmiştir.

Hydromorphone hydrochloride: Solunum bozukluğu ve sayısız ölüm nedeniyle ancak 0.5 yıl piyasada kalabilmiştir.

Pergolide: Parkinson ilacı olup, 19 yıl sonra öldürücü yan etkileri nedeniyle toplatılmıştır.

Fenfluramine: İştah kesmek için bizde de yaygın kullanılan bu ilaç, ağır kalp yan etkileri nedeniyle 24 yıl sonra toplatılmıştır.

 

Mibefradil: Tansiyon ilacı olup1yılda geri toplanmıştır.

Cisabride: Basit bir mide yanması için kullanılan bu ilaç, ağır ritm bozuklukları ve ölümlere neden olduğu için 7 yıl sonra toplanmıştır.

 

Penthylene tetrazole: Bir epilepsi ilacı olan bu ilaç, 48 yıl yıkım yaptıktan sonra toplanmıştır.

Methaqualone: Uyku ilacı olup, 23 yıl insan sağlığı yıkımı sonrası toplanmıştır.

 

Rapacuronium: Bir anestezi ilacı olup, bronkospazm ve izah edilemeyen ölümler dolayısıyla 2 yıl içinde toplanmıştır.

 

Efalizumab: Sedef hastalığında kullanılmış; ağır beyin hasarlarına neden olduğu için 6 yıl sonra toplanmıştır.

Grepafloxacin: Antibiyotiktir ve 2 yıl ağır kalp yan etkileri yaptıktan sonra toplanmıştır.

 

Dexfenfluramine: İştah kesici olup, 1 yıl sonra ağır kalp etkileri nedeniyle toplanmıştır.

 

Troglitazone: Şeker hastaları kullanmış, 90 kişide karaciğer yetmezliği, 63 kişide ölüm nedeniyle 3.25 yılda toplanmıştır.

 

Tienilic asit: Hipertansiyon tedavisinde kullanılmış; sayısız böbrek yetmezliği nedeniyle 3 yılda toplanmıştır.

 

Terfenadine: Allerji ilacı olup, ağır kalp yan etkileri nedeniyle 13 yılda toplanmıştır.

Aprotinin: Cerrahi işlem sırasında kanamayı azaltmak için kullanılmış; öldürücü ağır yan etkiler nedeniyle 48 yıl sonra toplatılmıştır.

 

Refecoxib: Bir ağrı kesici olup bizim toplumda da çok yaygın kullanılmış; Dünya’ya Vioxx faciası olarak geçmiş bir ilaçtır. 27.785 kalp krizinden doğrudan sorumlu tutulmuştur. 20 milyondan fazla reçetelenen bu ilaç, 5.3 yıl sonra 2004 yılında piyasadan çekilmiştir.

 

Drotrecogin alpha: 10 yıl sonra çekilmiştir.

Zimelidine: Depresyon tedavisinde kullanılmış; nörolojik hastalıklar ve artmış intiharlar nedeniyle aynı yıl içinde son anda piyasaya verilmeden çekilmiştir.

 

Tegaserod maleat: Basit bağırsak sorunları için piyasaya verilmiş; ağır kalp yan etkileri nedeniyle 4.6 yıl sonra piyasadan çekilmiştir.

*

Listede belirtilen bu ilaçlar, aslında ilaç yan etkileri buzulunun sadece ufacık bir parçasıdır.

Masum görünüşlü, renkli hapların yarattığı kıyımlar, aslında silah sektörüyle boy ölçüşecek belki de geçecek boyuttadır.

Bizim gibi toplumlarda dramatik olan şey ise hepimizin günlük hayatının içinde basit semptomları yatıştırmak için kullandığı sıradan ilaçların çoğunun öldürücü olduğuna ilişkin bir toplumsal bilincimizin olmamasıdır.

Ülkemizde aslında bilerek ve isteyerek bu bilincin gelişmesine fırsat verilmemiştir.

Yine ülkemizde ilaç yan etkileri ve yan etkiler nedeniyle gelişen ölümleri takip eden sağlıklı bir sistem de kurulmamıştır. Sağlık Bakanlığı, ilaç yan etkileri ve ona bağlı ölümler için sağlıklı bir kayıt sistemini kurmadığı için mağdurların ilaç firmalarından hak talepleri yok hükmündedir.

Ülkemizde hekimlere karşı işletilen en vahşi boyutta malpraktis yasaları, ilaç firmalarına, üreticilerine asla dokunamamaktadır. Kısacası ülkemiz insanlarını ilaç sektörünün emperyalist saldırılarından koruyacak bilimsel bir seviye, bir toplumsal bilinç ve etkili bir hukuk sistemi yoktur.

Sağlık bilinci gelişmemiş toplum, sağlığı ilaçlarda bulacağını düşünecek kadar sağlık kavramından bihaberdir. Sağlık sisteminde cehalet emperyalizmin en çok sevdiği piyasa koşuludur…

Prof. Dr. Gülümser Heper