Neyin mutabakatı?

featured

Ahmet Müfit yazdı…

Dünya, Rusya’nın Ukrayna müdahalesi ve müdahale sonrasında histeri noktasına ulaşan Rusya düşmanlığı ile “yeniden yapılandırılmaya” çalışılırken, altılı muhalefet bloğundan beklenen açıklama geldi.

Açıklamadan, uzun süredir sözü edilmesine karşın içeriği konusunda çok fazla şey söylenmemiş olan, “güçlendirilmiş parlamenter sistemin ne olduğuna ilişkin doğrudan pek bir şey çıkmazken, neyin yapılmak istenildiğinin mesajı anayasa tartışmaları içerisinde verildi.

Masadan çıkan şey, Cumhuriyetin kuruluşu öncesi dönemde, henüz savaş sürerken, İstanbul yönetimi ve işgal güçlerince kışkırtılan kargaşa ve isyanları önlemek, daha net ifadeyle savaş süresince iç cephede düzeni ve devlet işleyişini sağlayabilmek amacıyla hazırlanmış olan, 23 maddelik 1921 tarihli Teşkilatı Esasiye Kanununa yapılan güzelleme oldu. Açıklanan metinde, Cumhuriyetin kuruluşu sonrasında kabul edilen, 1928 ve 1937’de yapılan değişikliklerle Cumhuriyet Devrimlerin kurumsallaşmasına alt yapı oluşturan 1924 Anayasasından hiç söz edilmezken, devlet yönetiminde keyfiliği ortadan kaldırmayı, kaynakların rasyonel kullanımını sağlamayı amaçlayan planlama, Anayasa Mahkemesi vb. birçok ilki barındıran 1961 Anayasası, bürokratik vesayetçi darbe anayasası denilerek değersizleştirilmeye çalışıldı.

Niçin böyle yapıldı? Sonraki tüm anayasal düzenlemeler tukaka ilan edilirken, savaş sırasında iç cephede hızla düzeni sağlamayı, yeni kurulmuş olan Ankara Hükümetini, savaşın gerektirdiği lojistik ihtiyaçları düzenli olarak sağlayacak şekilde hızla çalışır hale getirmeyi amaçlayan 1921 Teşkilatı Esasiye Kanunu, hedeflediklerini söyledikleri yarının Türkiye’si için yol gösterici/temel teşkil edecek bir hukuki zemin olarak niçin öne çıkarıldı?

Çok önemli olduğunu düşündüğüm bu sorunun yanıtı çok da karmaşık değil aslında. 6’lı Masa için 1921 Anayasasını çekici kılan, diğerlerini ise beğenmemelerine neden olan şey nedir diye sormak ve bunun yanıtını vermek yeterli. Soruyu, 1921 Anayasasında olup da diğerlerinde yer verilmeyen, tersinden söylersek diğerlerinde olup da, 21 Anayasasında olmayan nedir şeklinde tarif etmek de mümkün.

1921 Anayasasında olup da, diğerlerinde olmayan nedir diye baktığımızda, hemen göze batan husus, vilayete bırakılan görevlerin kapsamı ile bu konudaki yetki ve sorumluluklara ilişkin olarak yapılmış düzenlemenin, Cumhuriyetin ilanı sonrasında yapılan anayasal düzenlemelerden farklı içeriği.

Doğrudan üniter devlet ve Anayasanın değiştirilmesi teklif dahi edilemez ilk üç maddesi tartışmalarıyla ilgili bir konudan bahsediyoruz aslında. Dikkat çekmek istediğim şey, söz konusu düzenlemede temel yerel yönetim birimi olarak tanımlanan “vilayetin”, ekonomi, tarım, sağlık, eğitim, sosyal yardımların organize edilmesi dahil pek çok konuda, doğrudan yetkili kılınması, buna karşılık merkezi hükümetin yetkilerinin iç ve dış siyaset, din işleri, yargı, askeriye, uluslararası ekonomik ilişkiler ve birçok vilayeti ilgilendiren hususlarla sınırlı tutulması. Valinin, vilayetin yetkisinde bırakılan konulardaki yetkisinin, merkezin görevleri ile yerelin görevleri arasında bir çatışma ortaya çıkmış olması koşuluna bağlanmış olması. Prof. Dr. Oktay Uygun’un ifadesiyle, ademi merkeziyetçiliği esas alması.

Sonrakilerde olup da, 1921 Anayasasında olmayan ne diye baktığımızda ise karşımıza çıkan şey, yine üniter devlet tartışmalarıyla yani Anayasanın 3. Maddesinde yer alan“devletin ülkesi milletiyle bölünmezliği” konusuyla doğrudan ilgili, 6+1 nitelemesini haklı çıkaracak şekilde “Türk” kimliği oluyor.

Gelelim, 6’lı Masa öncesinde kimlerin 1921 Anayasası savunucusu oldukları, yeni anayasa için temel alınabileceğini söylediği konusuna. “6’lı Mutabakatı Kimler Yazdı Bir Bilseniz…” başlıklı yazısında Erdem Atay’ın söylediklerine ben de birkaç ilave yapayım.

Birinci örnek Celalettin Can. AKP’nin Açılım Akillerinden de olan Can, 26 Eylül 2020 tarihinde Independent Türkçe için yazmış olduğu “Birinci Meclis: 1921 Anayasası (8)” başlıklı yazıda aynen şöyle diyor; 

1921 Anayasası, yapılış ve kabul edilişi bakımından diğer anayasalar ile kıyaslandığında, Osmanlı ve Türkiye Anayasacılık tarihinin en demokratik anayasasıdır, diyebiliriz.

1921 anayasası, 1876 Anayasası gibi atanmış bir komisyonca hazırlanıp Sultan tarafından tek yanlı irade beyanı ile kabul edilen anayasa değildi.

1921 anayasası, 1924 Anayasası’nda olduğu gibi salt güçlü bir siyasi liderlik etkisi altında kabul edilen bir anayasa değildi.

1921 anayasası, 1961 ve 1982 Anayasalarında olduğu gibi askeri darbelerin ürünü olan bir anayasa da değildi.

Can’ın tespitleri ile 6’lı Masa “mutabakatının” açıklandığı 41 sayfalık belgenin -linki kaynaklar arasında mevcut- , “Yeni Bir sistem öneriyoruz” başlıklı kısmında yer alan tespitler ve ifade biçimi arasındaki benzerlik sanırım sizlerin de dikkatini çekecektir.

İkinci örneğimiz, 5 Şubat 2021’de CHP Genel merkezini ziyaretinde, muhalefet cephesinin parlamenter sisteme dönüş talepleri çerçevesinde, 1921 Anayasası’nın güçlü parlamento, denetim mekanizması ve yerel yönetimleri öngörmesi bakımından ilham alınabileceğini açıklayan HDP Eş Genel Başkanı Mithat Sancar.

Son örneğimiz ise iktidar cephesinden. “Bugün 1921 Anayasası’nın ruhuyla, yine cumhuriyetimiz ikinci yüzyılına girerken yeni bir toplumsal sözleşmeyi yine Gazi Meclisimizin, milletimizin iradesiyle yeni Anayasa ile taçlanacağına olan inancımız tamdır” diyen, çok yakın zamana kadar Adalet bakanı olarak görev yapan Abdülhamit Gül.

Hepsinin ortak dileği, 1921 Anayasasını esas alan yeni bir anayasayı, “demokratikleşme” adı altında topluma kabul ettirmek.

Buraya kadar yazdıklarım, 1921 Anayasası’nı yere göğe sığdıramayıp, diğer tüm anayasaları “kötü” ilan edenlerin aslında neyi tercih etmiş olduklarını ya da neyi reddettiklerini, 6’lı diye tanımlanan Masanın, aslında çok daha geniş bir koalisyonu temsil ettiğini umarım ortaya koyuyordur deyip, bitireyim.

 

Kaynakça:

  1. https://chp.azureedge.net/4bf96d00a70d4e7daea3c4bc06e8c7f9.pdf
  2. https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1921-anayasasi/
  3. https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1924-anayasasi/
  4. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/273897
  5. https://www.veryansintv.com/6li-mutabakati-kimler-yazdi-bir-bilseniz/
  6. https://www.indyturk.com/node/249316/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler/birinci-meclis-1921-anayasas%C4%B1-8
  7. https://www.amerikaninsesi.com/a/parlamenter-sisteme-donuste-1921-anayasasi-ilham-alinabilir/5766772.html
  8. https://www.indyturk.com/node/312596/siyaset/adalet-bakan%C4%B1-g%C3%BCl-1921-anayasas%C4%B1-her-anlay%C4%B1%C5%9F%C4%B1n-yans%C4%B1d%C4%B1%C4%9F%C4%B1-bir-toplumsal-s%C3%B6zle%C5%9Fme

 

Neyin mutabakatı?

Abonelik

VeryansınTV'ye destek ol.
Reklamsız haber okumanın keyfini çıkar.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Giriş Yap

2 Yorum

  1. 4 ay önce

    Masanın altında Amerikan ve İngiliz Muhipleri (sevdalıları) Cemiyeti temsilcileri var. Üstünde ise patronlarının çocukları var. Masanın altında ve üstünde ne ararsan hepsi var. Orada olanların ise gözümüzde pul kadar değeri yok. Kim oluyorlar da bu ülke hakkında karar verecekler; yıkarız o masayı ve kovalarız üstündekileri de altındakileri de babalarının yanına kadar!

  2. 4 ay önce

    Bir şey daha yok o anayasada çıkar odaklı suç örgütü haline gelmiş partiler.

Giriş Yap

VeryansınTV ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya abone olun!