‘Ana haber bültenleri üçüncü sayfa haberleri çöplüğü’

Medya Ombudsmanı Faruk Bildirici, ATV, Kanal D, Show TV, FOX TV, Star’ın ana haber bültenlerini incelediğini belirterek, “bültenler üçüncü sayfa haberleri çöplüğüne dönmüş” ifadelerini kullandı.

Medya Ombudsmanı Faruk Bildirici, ATV, Kanal D, Show TV, FOX TV, Star’ın ana haber bültenlerini incelediğini belirterek, “bültenler üçüncü sayfa haberleri çöplüğüne dönmüş” ifadelerini kullandı. 

Medya Ombudsmanı Faruk Bildirici, 20 Nisan 2021 tarihli ATV, Kanal D, Show TV, FOX TV ve Star’ın ana haber bültenlerini inceleyerek değerlendirmelerde bulundu. 

Bültenlerin “üçüncü sayfa çöplüğüne” döndüğünü belirten Bildirici “Peki hem habercilikte hem de reyting yarışında geri kalmalarına rağmen, neden siyasi haberler vermiyor bu televizyon kanalları? Tek açıklaması olabilir; o da siyasi iktidarın dayatmalarına teslim olmaları ve iktidarın çıkarını gözetilmeyi haberciliğin üzerinde tutmaları. Anlayacağınız bu televizyonların haber bültenleri de iktidarın zapturaptı altında” ifadelerini kullandı. 

Bildirici’nin yazısı şöyle: 

“Bir zamanlar televizyon kanallarının ana haber bültenleri kıyasıya bir yarış içindeydi.   Ali Kırca, Reha Muhtar, Uğur Dündar, Mehmet Ali Birand gibi anchormanların sunduğu haber programları, reyting listelerinde ilk sıralarda yer alırdı. 

Haber bültenlerinin zengin içerikleriyle, televizyonların da haber bültenleriyle övündüğü o günler eski Türkiye’de kaldı. Şimdilerde popüler televizyon kanallarının ana haber bültenleri polisiye ve magazin haberleri, hatta sağlıklı yemek tavsiyeleri ile dolduruluyor. Dünyayı geçtim, Türkiye’den bile haber vermeyen sabun köpüğü gibi dinle-seyret-unut türünden bültenler yayınlanıyor.

Acaba bu bültenler sürekli mi böyle, yoksa ben her açtığımda tesadüfen bu tür haberlerle mi karşılaşıyorum diye merak ettim.  Günlerce izlemek tek başıma yapabileceğim bir araştırmanın boyutlarını aşacağı için bir gün seçerek incelemeye karar verdim.

Siyasi haberlerin yoğunlaştığı salı gününe rastlayan 20 Nisan 2021 tarihli ATV, Kanal D, Show TV, FOX TV, Star ve TRT 1’in haber bültenlerini izlemek en doğrusuydu. Bu bültenlerin internete yüklenmesini bekledim. Fakat TRT 1’in haber bülteni aradan günler geçmesine rağmen Youtube ya da web sayfasına yüklenmediği için onu izlemekten vazgeçtim; beş kanalın bir günlük haber bültenini inceledim.  

SİYASİ HABERLER NEREDEYSE YOK

20 Nisan Salı günü CHP, MHP ve HDP Grup toplantıları yapılıyordu. Üstelik de Merkez Bankası’nın 128 milyar dolarlık rezervinin erimesi, Ruhsar Pekcan’ın kendi bakanlığına eşinin şirketinden dezenfektan aldırması, belediyelerin gri pasaport vererek yurtdışına insan kaçakçılığına karışması gibi konular siyasetin gündemindeydi.

Ancak böylesine yoğun olan siyasi gündem, ATV, Kanal D, Show TV ve Star TV’nin bültenlerine yansımamıştı. Siyasi gündeme, ATV’nin 28 dakikalık bülteninde sadece 2 dakika (Yüzde 7), Kanal D’nin 48 dakikalık bülteninde 5 dakika (Yüzde 10), Show TV’nin 50 dakikalık bülteninde 6 dakika (Yüzde 12), Star TV’nin 57 dakikalık bülteninde 9 dakika (Yüzde 15) süre ayrılmıştı.

FOX TV’nin haber bülteni ise diğer dört televizyon kanalından farklıydı. 46 dakikalık haber bülteninin korona ile ilgili gelişmelerin yayınlandığı süreden kalan 30 dakika boyunca siyasi gelişmelere yer verilmişti. Toplam sürenin yüzde 65’i siyasi gündeme ayrılmıştı.

FOX TV, siyasete daha fazla yer vermesi ve iktidara yönelik eleştirel dil kullanmasıyla da diğer televizyon kanallarından farklılaşıyordu. FOX TV bülteninde MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan, AKP Genel Başkan Yardımcısı Nurettin Canikli gibi iktidar sözcülerinin yanı sıra CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, CHP Sözcüsü Faik Öztrak, CHP Genel Başkan Yardımcısı Veli Ağbaba, İyi Parti Isparta Milletvekili Aylin Cesur’un da görüşleri bültende geniş biçimde yer alıyordu.

Ama muhalefetin görüşleri, Kanal D ve ATV’de hiç yoktu; Show ve Star TV, Kılıçdaroğlu’nun grup konuşmasını iki dakikaya sıkıştırmıştı. Dikkat çeken başka bir nokta da bu televizyonların bültenlerinde “128 milyar dolar” demekten özenle kaçınılmasıydı. Show TV’de bu konuda iktidar sözcülerinin açıklamaları yansıtılırken “Döviz rezervi tartışması” denilmişti. ATV’de ise “128 milyar dolar” anons edilmeden Bahçeli’nin konuşmasının aktarılmasıyla yetinilmişti.

ATV ve Kanal D, CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu’nun grup konuşmasına yer vermemişti. HDP’nin grup toplantısı televizyonların hiçbirinde yoktu. ATV, Show TV, Kanal D, siyasi gündemin önemli konuları olan Ruhsar Pekcan’ın kendi bakanlığına eşinin şirketinden dezenfektan aldırması ve belediyelerde gri pasaportla insan kaçakçılığı yapılmasına hiç değinilmemişti.

Bu konular sadece FOX TV’nin bülteninde haber yer alıyordu. Star TV ise gri pasaport konusunu kısaca AKP Sözcüsü Ömer Çelik’in ağzından aktarmakla yetiniyordu.  Zaten bu dört kanal, olayları irdeleyip gazetecilik ürünü olarak yansıtmak yerine gelişmeleri hep birilerinin dedikleri üzerinden yansıtmayı yeğliyordu. O da genellikle iktidar sözcüleri oluyordu.

ÜÇÜNCÜ SAYFA HABERLERİ AĞIRLIKTA

Siyasi haberlerden kaçan ve iktidara eleştirel dil kullanmayan Kanal D, ATV, Star ve Show TV, haber bültenlerinin büyük bölümünü Covid-19 pandemisi ve “üçüncü sayfa” haberlerine ayırmıştı. 20 Nisan akşamı yayımlanan haber bültenlerinde pandemiyle ilgili haberlere ATV’de 7 dakika, Kanal D’de 20 dakika, Show TV’de 13 dakika, Star TV’de 14 dakika yer verilmişti.  FOX TV’de ise bu süre 16 dakikaydı.

ATV, Kanal D, Show TV ve Star TV’nin o akşam en geniş yer verdiği haberler, gazetelerin üçüncü sayfalarında yayımladıkları türden haberlerdi. “Boşanma aşamasındaki eşini sokak ortasında öldürdü”, “Kadın katili boksör müebbet hapse mahkûm”, “Kamu arazilerinden 300 milyonluk vurgun” gibi kadın cinayeti ve polisiye haberlerin yanı sıra “Kedisiyle dolaşan ebe”, “Kıymetlim dediği 27 yıllık arabası çalındı”, “Konuşan papağan Çakıl”, “Cebinden jeep anahtarı çıkan dilenci”, “Hindistan’da raylara düşen çocuk”, “Koşu bandının altına sıkışan çocuk” benzeri haberler bültenlerde birbirini izliyordu. Tabii kadın cinayetleri politik ve sosyolojik özünden sıyrılarak sıradan polisiye haberler olarak aktarılıyordu.

Üçüncü sayfa haberlerine geniş yer veren ATV, Kanal D, Show TV ve Star TV’nin haber bültenlerinin bir özelliği de “Kameralara yansıyan ilginç olaylar”, “Yurtta ve dünyada haber turu” gibi başlıklarla, internete yansıyan ilginç görüntülerin peşpeşe yayınlandığı “eğlencelik” bölümler olmasıydı.

Korona ile ilgili gelişmeler bir yana bırakılırsa bu haber bültenlerinin hiçbirinde dünyada olup bitenlerle ilgili haber de yoktu. Bu televizyon kanallarının “magazinelleştirilmiş” bültenlerini izleyerek dünyadaki gelişmeleri öğrenebilmek mümkün değildi. Bu televizyon kanallarının haberciliğinin düştüğü durumu daha somut görmek isteyenler, yazının altına aldığım bu kanallarda yayımlanan haber başlıklarının listesine bakabilir. 

AMAÇ HABERCİLİK OLSA

Beş televizyon kanalının haber bültenlerini bir günlük izlemek bile, ATV, Kanal D, Show TV ve Star TV’nin muhalefetin görüşlerine yer vermediğini, siyasi ve eleştirel haberlerden çok “üçüncü sayfa haberleri” yayınladığını anlamaya yeterliydi.

Ama yine de emin olmak için Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ve İyi Parti Genel Başkanı Meral Akşener’in 21 Nisan Çarşamba günü yaptıkları Meclis grup konuşmalarının, o akşam bu televizyon kanallarında nasıl yayınlandığına da baktım.  Erdoğan’a ayrılan süre ATV’de 6, Kanal D’de 3, Show TV’de 5, Star’da 5, FOX TV’de ise 1 dakikaydı. Akşener’in konuşması ise Kanal D’de 2 dakika, Show TV’de 1 dakika, FOX TV’de 1 dakika yayımlanmıştı; ATV ve Star’da hiç yer almıyordu.

ATV, Kanal D, Show TV ve Star TV’nin bültenlerinde 21 Nisan akşamı da “üçüncü sayfa” haberleri yine ağırlıktaydı. Başlangıçta siyasi haberlere kısaca değindikten sonra polisiye ve magazin haberlerine geçiliyordu.

Anlaşılan o ki, ATV, Kanal D, Show TV ve Star TV, kamu yararına habercilik yapmaktan vazgeçmiş, insanları bilgilendirmek yerine siyasi haberlerden, skandallardan, yolsuzluklardan, bilumum ülke sorunlarından kaçıp “üçüncü sayfa” haberlerine sığınmış. Siyasi haberlere ağırlık veren ve iktidara yönelik eleştirel dil kullanan FOX TV ile bu kanallar iyice ayrışmış.

Fakat ortada habercilik açısından bir gariplik var, siyasi haberlerin yüzde 10’lara indiği ve eleştirel dil kullanmayan ATV, Kanal D, Show TV ve Star TV’nin haber bültenlerinin reytingi pek de parlak değil. Açıklanan reyting sonuçlarına göre, FOX TV’nin 20 Nisan akşamı yayımlanan haber bülteni, Total’de dördüncü, AB grubunda üçüncü sıradaydı. Diğer dört televizyon kanalının haber bülteni ilk onda bile değildi.

Reyting sonuçları, asıl reytingin ve izleyici ilgisinin “üçüncü sayfa” haberlerinde değil de siyasi haberler ve iktidara eleştirel yaklaşımda olduğunu gösteriyor. ATV, Kanal D, Show TV ve Star TV gibi ticari yayın kuruluşların yöneticilerinin bu gerçeği görmemesi düşünülemez.

Peki hem habercilikte hem de reyting yarışında geri kalmalarına rağmen, neden siyasi haberler vermiyor bu televizyon kanalları?  Tek açıklaması olabilir; o da siyasi iktidarın dayatmalarına teslim olmaları ve iktidarın çıkarını gözetimeyi haberciliğin üzerinde tutmaları.  

Anlayacağınız bu televizyonların haber bültenleri de iktidarın zapturaptı altında… “