Son keşifler! Bedava gaz nasıl oldu?

TÜRKİYE’DEKİ ELEKTİRİK ÜRETİMİNDE DOĞAL GAZIN PAYI

Türkiye, doğal gaz rezervleri açısından zengin bir ülke değildir. Buna rağmen ülkemizde doğal gaz tüketimi her geçen yıl artmaktadır. Bu nedenle doğal gaz ithal edilerek çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır. 2019 yılında Türkiye’de 483 milyon metreküp doğal gaz üretimi yapılmasına rağmen 45,3 milyar metreküp kadar tüketim olduğu belirlenmiştir.

Bununla birlikte kalan üretilebilir rezerv de Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın verilerine göre 3,36 milyar metreküptür. Dışa bağımlılığı azaltmak üzere 2018 ve 2019 yıllarında yapılan doğal gaz amaçlı sondajlar (Sondaj ile yeryüzünde delikler açılarak daha derin katmanlardaki doğal gaz, petrol gibi kaynaklar çıkarılır) ile ülkemizde yeni sahalar keşfedilmiştir.

Bu sayede doğal gaz üretiminde artış başlamıştır. 2021 yılında ülke genelindeki elektrik üretiminin %33,2’si doğal gazdan elde edilmiştir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın 2022 verilerine göre Türkiye’de toplam kurulu gücün %24,8’ini karşılayan 345 adet doğal gaz santrali bulunur. Bu santraller, yılda yaklaşık 147.357 GWh elektrik üretmektedir.

2021 yılında elektrik üretiminin kaynaklara göre dağılımı:  Doğal gaz: %33,2 Kömür: %30,9 Hidroelektrik: %16,7 Rüzgâr: %9,4 Güneş: %4,2 Jeotermal: %3,2 Diğer kaynaklar: %2,4 Bu değerler doğrultusunda doğal gazın Türkiye’de elektrik üretimi için büyük önemi olduğu söylenebilir.

Doğal gaz ilk olarak 2020 yılında Zonguldak açıklarındaki Sakarya sahasında ve geçen yıl yanındaki Çaycuma-1 sahasında keşfedildi ve toplam hacmin 710 milyar metreküp (bcm) olduğu tahmin edilmektedir. 2021 yılında Türkiye’de petrol ve doğal gaz sektörünü değerlendirdiğimizde ise, önceki yıllarda da olduğu gibi milli petrol şirketi TPAO liderliğinde sektördeki arama faaliyetleri bir önceki yıla göre artış göstererek devam etmiştir. 2021 yılı boyunca TPAO tarafından 112’si kara, 7’si deniz olmak üzere 119 sondaj yapılmıştır. TPAO’nun 2B ve 3B sismik veri toplama faaliyetleri de yoğun bir şekilde devam etmiş, karada 340 km 2B, 2.423 km2 3B, denizde ise 21.425 km2 3B sismik veri toplanmıştır.

“Mavi Vatanın Fatihi” sloganıyla ve 3 adet derin deniz sondaj gemisi ile denizlerdeki hidrokarbon potansiyeline odaklanan TPAO, 21 Ağustos 2020 tarihinde Batı Karadeniz’de Tuna-1 sahasında 405 milyar m3 rezerve sahip gaz keşfinin ardından, 4 Haziran 2021 tarihinde Amasra-1 kuyusunda 135 milyar m3 rezerve sahip ikinci bir keşif daha yaparak Karadeniz’deki toplam rezerv rakamını 540 milyar m3 ’e çıkarıldığı açıklanmıştı.

Karadeniz’de gerçekleştirilen keşifler küresel ölçekte de ses getirmiştir. Tuna-1 kuyusunda gerçekleştirilen 405 milyar m3 ’lük keşif 2020 yılında küresel çapta gerçekleştirilen en büyük 2. keşif olurken, K.Amasra-1 kuyusuyla eklenen 135 milyar m3 ’lük rezerv de 2021 yılının yine dünyada gerçekleştirilen en büyük 2. keşfi olmuştur.

Petrol ve doğal gazı az olan Türkiye, Rusya, Azerbaycan ve İran’dan yapılan ithalatın yanı sıra Katar, ABD, Nijerya ve Cezayir’den yapılan LNG ithalatına da büyük ölçüde bağımlıdır.

EPDK enerji regülatörü verilerine göre, ağırlıklı olarak Trakya bölgesindeki yerli doğal gaz üretimi, 1 yılında Türkiye’nin 60 milyar metreküplük ulusal tüketiminin %2021’inden azını oluşturmuştur.

Erdoğan, keşif kuyularında başlangıçta Türkiye’nin Karadeniz gaz sahalarında günde 10 milyon metreküp gaz üretileceğini söyledi. Önümüzdeki dönemde üretimin günde 40 milyon metreküp gaza çıkarılacağını ,”Tam kapasiteye ulaştığımızda, buradan yıllık yaklaşık yüzde 30 iç tüketimi karşılayabileceğiz”, ayrıca TPAO Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü Melih Han Bilgin, “Proje, program ve takvim dâhilinde ilerliyor. Son test sonuçları ise sektör ve pazar için çok önemli fırsatlar ortaya koyuyor ”dedi. 10 Ocak 2022, TPAO Sakarya Gaz Sahası’ndaki Türkali-1 tespit kuyusunda, ilk rezervuar seviyesinde (R2) gerçekleştirdiği kuyu akış testini tamamladı. Türkali-1 kuyusunda test edilen ilk rezervuar seviyesinde (R2), 1,15 milyon m3/g (40,4 milyon ft3/g) doğal gaz akışı, Test kapsamındaki analiz sonuçları ve elde edilen veriler, kuyuda 2,7 milyon m3/g (95 milyonft3/g) tahmini gaz üretim potansiyeli gösteriyor.

Kuyu akış testi bir sonraki rezervuar seviyesi ile devam edecek olup, elde edilen veriler sahanın geliştirilmesinde kuyu testinin hemen ardından tamamlanacak ön mühendislik ve tasarım çalışmalarının optimizasyonu için kullanılacak. Filyos’ta kurulacak doğal gaz işleme tesisine ilk doğal gazın 2023 yılında ulaşması hedeflenmesini açıklamıştır. Açıklamaların önemi, elimizde yayınlanmış rapor olmamasından kaynaklanmaktadır.

Türkali-1 ultra derin deniz tespit kuyusunda, 2.143 metre su derinliğinde, 3.920 metre son derinliğe ulaşıldı. Türkali-1, Sakarya Gaz Sahası’nda Fatih Sondaj Gemisi tarafından açılan ilk tespit kuyusu olma özelliği taşımaktadır.

Beyanlardan, Sahadaki kuyu akış testleri, TPAO envanterine 2020 yılında katılan Kanuni Sondaj Gemisi tarafından gerçekleştirilmekte ve Akış testi, keşfedilen rezervlerden üretilebilecek doğal gazın akış hızı ve basıncı konusunda veri sağlamakla bu verilerden hareketle kuyuların ekonomik üretim potansiyeli hesaplandığı anlaşılmaktadır.

10 Ocak 2022, TPAO’nun Karadeniz’de, ultra derin denizde gerçekleştirdiği arama çalışmalarında bugüne dek toplam 540 milyar m3 doğal gaz keşfedildi. Sakarya Gaz Sahası Geliştirme Projesi, deniz altında kurulacak doğal gaz üretim sistemi, Filyos kıyısında kurulacak bir işleme tesisi ve bu iki üniteyi birbirine bağlayacak boru hatlarından oluşacak şekilde planladığı anlaşılmaktadır. 04 Ocak 2023, Üç Yıl Üst Üste Karadeniz’de Büyük Keşif!

Sonuç olarak keşifler, Karadeniz’de 29 Ekim 2022’de sondajına başlanan Çaycuma-1 kuyusu başarıyla tamamlandı. 2020 yılında Sakarya Sahası’nda, 2021 yılında ise Amasra Sahası’nda yapılan keşiflerin hemen ardından geldi. İlk çalışmalara göre, Çaycuma Sahası’nda 58 Milyar m³ rezerv olduğu değerlendirilmektedir.

Mevcut proje kapsamında, deniz tabanında doğal gaz üretim sistemleri, Filyos Endüstri Bölgesi’nde bir doğal gaz işleme tesisi ve tüm bu üniteleri birbirine bağlayacak boru hatları inşası büyük ölçüde tamamlandığı söylenmekle eksik kalan kısmı açıklanmamıştır.

Üretim öncesi yapılacak planlı testlere müteakip ilk üretimin 2023 yılının ilk çeyreğinde geçekleştirilmesi öngörülmektedir.

Sakarya Doğal Gaz Sahası Geliştirme Projesi’nin ilk fazında günde 10 milyon metreküp doğal gaz karadaki doğal gaz işleme tesisine ulaştırılacaktır.

İleriki yıllarda, gelecek fazların da devreye alınmasıyla, proje kapasitesinin günde 40 milyon metreküpe çıkarılması planlanmaktadır. Devreye girmesi gereken fazların maliyetleri çok önemlidir.

Sakarya Gaz Sahası Geliştirme Projesi kapsamında, derin deniz arama, sondaj ve üretim operasyonları alanındaki faaliyetlere ilişkin olarak, Türkiye Petrolleri Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü Sayın Melih Han Bilgin; “2022 yılı bitimine çok az bir süre kala Çaycuma-1 kuyusu ile üç yıl üst üste Karadeniz’de ultra derin deniz alanlarda 3. keşif başarısı elde edilmiştir. Bölgede yapılacak geliştirme planlaması ile bu ilave doğal kaynağın da ülkemize hızlı bir şekilde kazandırılması için gerekli çalışmalar yürütülecektir.” dedi.

Arama faaliyetlerine ek olarak, TPAO Sakarya ve Amasra Sahalarının rezerv değerlendirmeleri için De Mac firması ile çalışma yürütmüş ve sonucunda bu iki sahanın toplam yerinde gaz miktarı ~1 TCM olarak raporlanmıştır.

TPAO’nun Karadeniz’de art arda gerçekleştirdiği keşifler uluslararası platformda da dikkat çekmiş ve Norveç merkezli Rystad Energy danışmanlık şirketinin düzenlediği yarışmada TPAO “Yılın Arama Şirketi” seçilmesi özel bir özel ödüldür. Resmi karşılığı yoktur. Ayrıca Petrol ve Doğal Gaz endüstrisinde dünyanın önde gelen rezerv değerlendirme kuruluşlarından olan DeGolyer and MacNaughton (DeMac) şirketi Türkiye’nin doğal gaz keşfini teyit etti. Teyit edilenin Keşif olduğu resmen beyan edilmesine karşın, araştırmalarımızda Rystad Energy ve DeGolyer and MacNaughton (DeMac) özel şirketlerinin keşif’e dair raporuna erişilememektedir.

EMEK HIRSIZLIĞI

Türkiye’nin toplam hidrokarbon üretim rakamları değerlendirildiğinde TPAO’nun sektördeki lider konumu açıkça görülmekte olduğu ve 2023’te devreye alınması planlanan Sakarya gaz sahası ile birlikte TPAO’nun sektördeki açık ara lider konumunun daha da pekişerek devam edeceği değerlendirilmesi siyasidir. Türkiye Cumhuriyetinin mühendislik emeği siyasi Malzeme olarak kullanılması, emek hırsızlığıdır. Sermaye Transferi olarak yorumlanmalıdır.

Küresel Doğal Gaz Rezervlerinin Ömrü 2020 yılı için, rezerv miktarı (188,1 trilyon m3) mevcut üretime (3,85 trilyon m3) oranlamasında, küresel rezerv ömrünün 48,8 yıl olduğu hesaplanmaktadır.

Söz konusu rezervlerin bölgelere göre dağılımı incelendiğinde, Orta Doğu birinci, Avrasya ikinci, Asya Pasifik ülkeleri ise üçüncü sırada yer almaktadır.

Genel tanım itibarıyla ortaya konulan 48,8 yıllık “doğal gaz rezerv ömrü” ifadesinde, söz konusu “ömür” bugün için ispatlanmış olan miktarların, mevcut teknolojilerle ekonomik olarak üretimi çerçevesindeki bir ömürdür. Oysa yeni keşiflerle yeni rezervlerin devreye girmesi, gelişen teknolojiler sayesinde daha ekonomik olarak üretilebilecek mevcut kaynakların devreye alınması ile bu ömrün talebe de bağlı olarak değişebileceği dikkate alınmalıdır.

RAPORU YAYINLANMALI

DeGolyer and Mac Naughton şirketinin basın açıklamasında, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı tarafından yapılan Karadeniz ultra derin deniz hidrokarbon aramaları kapsamında 21 Ağustos 2020 tarihinde Tuna-1 kuyusu ile keşfedilen Sakarya Gaz Sahası ve 4 Haziran 2021 tarihinde Amasra-1 kuyusu ile keşfedilen Amasra sahasında toplam 540 Milyar m3 üretilebilir rezerv hesaplanmış ve kamuoyu ile paylaşılmıştır. DeGolyer and MacNaughton; Houston, Moskova, Astana, Buenos Aires ve Cezayir’de ofisleri bulunan Dallas, Teksas merkezli bir petrol danışmanlık şirketidir. Raporu yayınlanmalıdır.

Hatırlanacağı gibi, Sakarya gaz sahasında yeni sondajlar yapıldı. Fatih Sondaj Gemimiz, 29 Ekim 2022 günü Çaycuma-1 sahasında yeni sondajına başlaması Keşif açısından önemlidir. Açıklamaların detaylarında açıkça belirtildiği üzere, “Fatih Sondaj Gemisi, Çaycuma-1 sondajında denizin 3 bin 23 metre altında 58 milyar metreküplük doğal gaz rezervini keşfetti.” Açıklamaları siyasi iktidarın, Bulduk? Üretime geçtik! Halka bedava bir yıl gaz veriyoruz. Bu gibi resmi açıklamalar bilimden uzaktır. Acı olan TPAO gibi güzide bir kurumun siyasallaşmasıdır. Meslekte olan arkadaşlarımız hemen üzerine atlamış, bu keşiftir. Diye yazılar yazması komiktir. Zaten bilinen açıklamaların keşif olduğu TPAO ve yabancı firmaların beyanlarında mevcuttur. Malumun ilanının yapılması, bakış açısının sığ olduğunu göstermektedir. Asıl olan resmin kendisini görebilmektir.

TPAO Genel Müdürü Bilgin, açıklamasında şu ifadeleri kullandı: “Mayıs ayı başında tamamen gaz sisteme verilmeye başlanacak, 2028 yılında 60 milyon metreküpe ulaşacağız. “BİR YILDA KENDİ YATIRIM GİDERLERİNİ KARŞILAYACAK” Karadeniz gazı devreye alındığında ilk fazda ülke ihtiyacın yüzde 15’ini karşılayacak. Açıklamasında bulunmuştur. Keşif sahaları, Üretim sahası olarak onaylanmış sahalar olarak ekonomik hesaplamaları yapılamaz. Gabar’dan bulunan petrol içinde aynı görüş geçerlidir.

Dünyada paylaşılan görüş, “2020 yılında, Türkiye daha sonra Sakarya olarak adlandırılan, rezervleri 540 milyar metreküp olduğu tahmin edilen büyük bir Karadeniz gaz sahası keşfetti. Ankara ayrıca geçen yılın sonlarında Karadeniz kıyılarında yeni bir gaz rezervi keşfetti. Sakarya sahasındaki revize edilmiş mevduatlarla birlikte, ülkenin açık deniz gaz rezervleri, küresel pazarda 710 trilyon dolara eşdeğer 1 milyar metreküptür.”

” Türkiye, Karadeniz’de gaz rezervlerinin hacmini 85 milyar metreküp daha artıracak başka bir gaz sahası buldu. Türkiye, 2023 yılına kadar yeni sahadan gaz üretmeye başlamayı planlıyor.” Buradan da anlaşılacağı gibi ülkemizde yapılacak seçimler öncesinde sadece 2023 planları içinde üretim planlanmaktadır. Bugün için verilen beyanlar niyettir. Ekonomik hesaplamalar – yatırım finansmanı ile örtüşmedikçe ekonomik olmayabilir. Halkımızın anlaması için yatırdığın paradan – kazancın en az 50% olmalıdır. İşin ekonomisine dair, Veriler halen sunulmamıştır.

Bildiğimiz; Karadeniz gazına dair bir diğer müjdeli haberlerinin de daha önceki rezervle ilgili yeniden değerleme çalışması olduğunu bildiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetmişti. Rapor içeriğinden, ne anladığımızı açıklamalardan çıkarmaktayız.

“Dünyanın alanında en yetkin ve güvenilir rezerv değerlendirme şirketi, sahada açtığımız 13 kuyunun üç boyutlu modellemelerini çıkarttı. “Demek ki TPAO, 3D ölçümü almakta ama yorumlayamamaktadır.”

–Bu modellemelere dayalı verilerin detaylı analizi neticesinde daha önce ilan ettiğimiz 540 milyar metreküplük rezervimiz 652 milyar metreküp olarak revize edildi. Böylece Karadeniz’deki gaz rezervimiz Çaycuma-1’de yeni keşfimizle birlikte 170 milyar metreküp artarak toplamda 710 milyar metreküpe ulaştığını açıklamıştır. Devamında yapılan açıklamalardan, Sahadaki üretim miktarının kuyu sayısı, boru büyüklüğü ve sahada kullanılacak kompresörler gibi unsurlar henüz belirlenmediği ve Burada keşfedilen gazın da Sakarya sahasına bağlayarak milli gaz sistemine ne zaman entegre edileceği belirtilmemekle beraber, Nasıl oldu da! Millet bedava bu gazı kullanmaya başladık. Açıklama nasıl yapılmıştı, Üretim öncesi yapılacak planlı testlere müteakip ilk üretimin 2023 yılının ilk çeyreğinde geçekleştirilmesi öngörülmektedir. Bu kadar eksiklikler varken, görülen odur ki beyanlarda bunun şimdi olamayacağını göstermektedir.

DEVLET KURUMLARI SİYASİ MALZEME EDİLEMEZ

Sonuç olarak, Devlet çalışmalarına tarafsız ve verimli olarak, halkına şeffaf olarak çalışması ilkesi ile hareket etmelidir. Görüşümüz, Yapılan çalışmaları kınamak ve aşağılamak değildir. Çok kıymetlidir. Türk milleti, teknik raporlarını kendi kadroları ile hazırlamalıdır. Uluslararası kıymet değerlendirme firmalarına sahip olmalıdır. Denizlerimizde arama faaliyetlerinde bulunan gemilerimizin komşu ülkeler ile ortak projelere de imza atmalıdır. Bilim adamları olarak ülkemizin stratejik, ekonomik planlarını yapabilmelidir. En önemlisi sermaye transferi olmadan vatan kaynaklarına gerçekten yerli üretimlerimiz ile milli olmalıdır. Devletin hiçbir kurumu siyasi malzeme edilemez.