Sefa Yürükel yazdı…
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve İsrail arasındaki stratejik ortaklık, Orta Doğu’daki jeopolitik dinamikleri şekillendiren önemli bir faktördür. Bu ittifakın siyasi, askeri ve ekonomik boyutları, küresel güç dengeleri üzerinde derin etkiler yaratmaktadır.
SİYASİ ETKİLER
ABD, İsrail’in en güçlü müttefiki olarak, uluslararası platformlarda İsrail’e yönelik eleştirileri sıklıkla veto etmiş ve diplomatik koruma sağlamıştır (Mearsheimer & Walt, 2007). Bu destek, İsrail’in bölgedeki politikalarını sürdürmesine olanak tanımış ve Filistin meselesi gibi konularda uluslararası toplumun tepkilerini sınırlamıştır (Chomsky, 1999). Ayrıca, ABD’nin İsrail’e verdiği destek, diğer Orta Doğu ülkeleriyle olan ilişkilerini de etkilemiş, bazı durumlarda bu ülkelerle olan diplomatik bağlarını zorlamıştır.
ASKERİ ETKİLER
ABD, İsrail’e yıllık milyarlarca dolarlık askeri yardım sağlamaktadır. Bu yardımlar, İsrail’in bölgedeki askeri üstünlüğünü korumasına yardımcı olmuş ve komşu ülkelerle olan güç dengesini İsrail lehine çevirmiştir (RAND Corporation, 2024). İsrail’in gelişmiş savunma sistemleri ve teknolojileri, büyük ölçüde ABD’nin sağladığı destekle mümkün olmuştur. Bu durum, Orta Doğu’daki silahlanma yarışını tetiklemiş ve bölgedeki güvenlik dinamiklerini karmaşıklaştırmıştır (CNAS, 2023).
EKONOMİK ETKİLER
Ekonomik açıdan, ABD’nin İsrail’e sağladığı destek, İsrail ekonomisinin güçlenmesine katkıda bulunmuştur (Brookings Institution, 2024). İki ülke arasındaki serbest ticaret anlaşmaları ve teknoloji transferleri, İsrail’in özellikle yüksek teknoloji sektöründe gelişmesini sağlamıştır. Ancak, bu yakın ekonomik ilişki, ABD’nin diğer Orta Doğu ülkeleriyle olan ticari ilişkilerini zaman zaman olumsuz etkilemiş ve bölgedeki ekonomik dengeleri değiştirmiştir (Finkelstein, 2005).
RUSYA, ÇİN, HİNDİSTAN VE DİĞER ÜLKELERİN ABD-İSRAİL İTTİFAKINA BAKIŞI
Rusya’nın Tutumu
Rusya, Orta Doğu’da etkin bir aktör olarak, ABD-İsrail ittifakını dikkatle izlemektedir. İsrail ile pragmatik bir ilişki sürdüren Rusya, Suriye iç savaşı ve İran’ın bölgedeki etkisi gibi konularda İsrail’in “güvenlik endişelerini” anlamakta, ancak ABD’nin bölgedeki nüfuzunu dengelemek amacıyla farklı politikalar izlemektedir (Khalidi, 2020).
Çin’in Tutumu
Çin, enerji güvenliği ve Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Orta Doğu’da artan bir ilgi göstermektedir. ABD-İsrail ittifakına karşı doğrudan bir karşıtlık sergilemeyen Çin, İsrail ile ekonomik ve teknolojik iş birliklerini geliştirmeye çalışmaktadır (Pew Research Center, 2023). Ancak, Çin, ABD’nin bölgedeki etkisini dengelemek amacıyla İran ve Suudi Arabistan gibi diğer bölgesel güçlerle de ilişkilerini sürdürmektedir.
Hindistan’ın Tutumu
Hindistan, İsrail ile savunma ve teknoloji alanlarında yakın ilişkiler geliştirmiştir. ABD-İsrail ittifakını, kendi stratejik çıkarları doğrultusunda değerlendiren Hindistan, Orta Doğu’daki enerji tedarikçileriyle olan ilişkilerini de dengede tutmaya çalışmaktadır (Parsi, 2007). Bu nedenle, Hindistan, ABD-İsrail ittifakına karşı nötr bir tutum sergilemektedir.
Diğer Ülkelerin Tutumları
Avrupa Birliği (AB) ve diğer uluslararası aktörler, ABD-İsrail ittifakına yönelik farklı yaklaşımlar sergilemektedir. AB, İsrail’in güvenliğini desteklerken, Filistin meselesinde iki devletli çözümü savunmaktadır (European External Action Service, 2023). Bu nedenle, ABD’nin İsrail’e koşulsuz desteği, AB ile ABD arasında zaman zaman diplomatik gerilimlere neden olmuştur.
ULUSLARARASI KURULUŞLARIN ABD-İSRAİL İTTİFAKINA BAKIŞI VE MEDYA YANSIMALARI
Birleşmiş Milletler (BM)
BM, İsrail’in Filistin topraklarındaki politikalarına yönelik eleştirilerde bulunmuş ve birçok kez İsrail’i kınayan kararlar almıştır. Ancak, ABD’nin BM Güvenlik Konseyi’ndeki veto yetkisi, İsrail aleyhine alınacak kararların önündeki en büyük engellerden biri olmuştur (UN General Assembly Voting Records, 2014–2024). Bu durum, BM’nin etkinliğini sorgulayan tartışmalara yol açmıştır.
NATO
NATO, kolektif savunma anlayışıyla hareket eden bir ittifak olarak, üyelerinin Orta Doğu politikalarında doğrudan bir rol oynamamaktadır. Ancak, ABD’nin İsrail’e verdiği destek, NATO içindeki dinamikleri etkilemiş ve bazı üyeler arasında görüş ayrılıklarına neden olmuştur (NATO Reports, 2024).
Avrupa Birliği (AB)
AB, İsrail’in güvenliğini desteklerken, Filistin meselesinde iki devletli çözümü savunmaktadır. ABD’nin İsrail’e koşulsuz desteği, AB ile ABD arasında zaman zaman diplomatik gerilimlere neden olmuştur. AB, Orta Doğu’da barış ve istikrarın sağlanması için diplomatik çabalarını sürdürmektedir (EEAS Reports, 2022–2024).
Medya Yansımaları
ABD ve Avrupa medyasında, ABD-İsrail ittifakı sıkça tartışılan bir konudur. Özellikle seçim dönemlerinde, adayların İsrail politikaları ve Yahudi lobilerinin etkisi gündeme gelmektedir (Haaretz; The New York Times; The Guardian, 2020–2025). Ancak, bu tartışmaların derinliği ve kapsamı, medya organlarının editoryal politikalarına ve kamuoyunun ilgisine bağlı olarak değişmektedir.
Yahudi Lobisinin Etkisi
Yahudi lobileri, özellikle AIPAC gibi kuruluşlar aracılığıyla, ABD siyasetinde önemli bir etkiye sahiptir (Mearsheimer & Walt, 2007). Bu lobiler, İsrail’in çıkarlarını savunmakta ve ABD dış politikasını İsrail lehine yönlendirmede etkili olmaktadır. Özellikle Kongre üzerinde kurdukları baskı, dış yardım bütçeleri, savunma iş birlikleri ve Orta Doğu’daki ABD duruşu açısından belirleyici rol oynamaktadır. Bu etki yalnızca askeri ve diplomatik alanlarla sınırlı kalmayıp medya, akademi ve düşünce kuruluşlarına kadar geniş bir spektruma yayılmaktadır (Finkelstein, 2005; Yiftachel, 2006).
SONUÇ
ABD ve İsrail arasındaki stratejik ortaklık, sadece iki ülkenin ikili ilişkilerini değil, aynı zamanda küresel güç dengesini, bölgesel güvenliği ve ekonomik çıkar ağlarını da doğrudan etkilemektedir.
Bu ittifakın:
• Siyasi düzlemde BM gibi kuruluşları işlevsizleştirecek ölçüde etkili bir diplomatik koruma ağı oluşturduğu (UNGA Voting Records, 2024),
• Askerî düzlemde bölgesel silahlanmayı tetiklediği ve jeopolitik istikrarsızlığa katkı sunduğu (RAND, 2024),
• Ekonomik düzlemde İsrail lehine bir teknoloji ve yatırım akışı yaratırken, bölgesel eşitsizlikleri derinleştirdiği (Brookings, 2024),
gözlemlenmektedir. Bu durum, Rusya, Çin ve Hindistan gibi yükselen güçlerin dikkatinden kaçmamaktadır. Her biri, kendi çıkarları doğrultusunda bu ittifaka karşı doğrudan ya da dolaylı stratejiler geliştirmektedir.
Uluslararası kuruluşların bu ittifaka dair tutumları ise genellikle tarafsızlık ilkesine yaslansa da ABD’nin ağırlığı nedeniyle çoğu zaman etkisiz kalmaktadır. Medya ve kamuoyu düzeyinde ise tartışmalar sınırlı ve çoğu zaman yüzeysel bir şekilde yürümektedir. Özellikle ABD iç siyasetinde Yahudi lobilerinin etkinliği, bu tartışmaların derinleştirilmesini engelleyen faktörlerden biridir.
Sonuç olarak, ABD-İsrail ittifakı yalnızca geçmişin değil, aynı zamanda geleceğin jeopolitik çalkantılarının da merkezinde yer alacaktır. Bu ittifakın gelecekteki şekillenme biçimi, küresel güçlerin pozisyonları, bölgesel aktörlerin tepkileri ve uluslararası hukuk normlarının ne derece işletileceğiyle doğrudan ilişkilidir.
KAYNAKÇA
• Bacevich, A. J. (2008). The Limits of Power: The End of American Exceptionalism. New York: Metropolitan Books.
• Brookings Institution. (2024). U.S. Foreign Aid to Israel: Strategic Alliance or Political Burden? Washington D.C.: Brookings Reports.
• Chomsky, N. (1999). Fateful Triangle: The United States, Israel, and the Palestinians. Boston: South End Press.
• CNAS – Center for a New American Security. (2023). The Future of the U.S.-Israel Strategic Partnership. Washington D.C.: CNAS Reports.
• Eldar, A., & Zertal, I. (2007). Lords of the Land: The War Over Israel’s Settlements in the Occupied Territories, 1967–2007. New York: Nation Books.
• EEAS – European External Action Service. (2022–2024). Middle East Peace Process and EU-Israel Relations. Brussels: EEAS Official Reports.
• Finkelstein, N. G. (2005). Beyond Chutzpah: On the Misuse of Anti-Semitism and the Abuse of History. Berkeley: University of California Press.
• Haaretz. (2020–2025). Çeşitli analiz yazıları ve haber içerikleri. Tel Aviv: Haaretz.
• Khalidi, R. (2020). The Hundred Years’ War on Palestine: A History of Settler Colonialism and Resistance, 1917–2017. New York: Metropolitan Books.
• Mearsheimer, J. J., & Walt, S. M. (2007). The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy. New York: Farrar, Straus and Giroux.
• NATO. (2020–2024). Reports on Middle East Stability and Strategic Trends. Brüksel: NATO Strategic Communications Division.
• New York Times. (2020–2025). ABD-İsrail ilişkilerine dair güncel haber ve yorumlar. New York: The New York Times.
• Parsi, T. (2007). Treacherous Alliance: The Secret Dealings of Israel, Iran, and the United States. New Haven: Yale University Press.
• Pew Research Center. (2023). Public Opinion on U.S.-Israel Relations. Washington D.C.: Pew Reports.
• RAND Corporation. (2022–2024). Military Balance and Technological Dependence in the Middle East. Santa Monica: RAND Reports.
• The Guardian. (2020–2025). Ortadoğu siyaseti ve ABD-İsrail ilişkileri üzerine yorumlar. Londra: Guardian News & Media.
• The New York Times. (2020–2025). ABD-İsrail ilişkileri konulu makaleler ve analizler. New York: NYT International.
• UN General Assembly. (2014–2024). Voting Records on Resolutions Concerning Israel and Palestine. New York: Birleşmiş Milletler Resmî Belgeleri.
• Waltz, K. N. (1979). Theory of International Politics. Reading, MA: Addison-Wesley.
• Yiftachel, O. (2006). Ethnocracy: Land and Identity Politics in Israel/Palestine. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
• Al Jazeera English. (2020–2025). Ortadoğu analizleri ve haber içerikleri. Doha: Al Jazeera Media Network.
• AIPAC (American Israel Public Affairs Committee). (2023–2024). Official Reports and Policy Briefs. Washington D.C.: AIPAC.
• Foreign Affairs. (2020–2025). Articles on U.S. Middle East Policy and Strategic Alliances. New York: Council on Foreign Relations.
