Türkiye’de yıllardır “tasarruf açığını kapatacak” diye pazarlanan Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), bu kez bütçe açığının hedefi haline geldi. Cumhurbaşkanlığı’na devlet katkısını yüzde 30’dan yüzde 50’ye çıkarma ya da sıfıra kadar indirme yetkisi verilmesinin ardından, Hazine ve Maliye Bakanlığı devlet katkısını düşürmek için düğmeye bastı.
2022 yılında yüksek enflasyon gerekçesiyle yüzde 25’ten yüzde 30’a çıkarılan devlet katkısının, bugün enflasyondaki düşüş bahane edilerek yeniden aşağı çekilmesi planlanıyor. Oysa devlet katkısının bütçeye maliyeti bu yıl 75 milyar lirayken, 2026 bütçesinde yüzde 76 artışla 132 milyar liraya çıkması öngörülüyor. Çözüm yine vatandaşın birikiminde aranıyor.
BES TASARRUF İÇİN KURULDU, ŞİMDİ TASARRUF ZAYIFLATILIYOR
Türkiye’nin kronik tasarruf sorununa çare olarak hayata geçirilen BES, bugüne kadar hisse fonlarıyla Borsa İstanbul’a, tahvil fonlarıyla da devletin borçlanmasına kaynak sağladı. Sistem büyüklüğü 2,1 trilyon liraya ulaştı.
Ancak devlet katkısının düşürülmesi halinde tasarrufların azalacağı uyarıları yapılıyor. Buna karşılık ekonomi yönetimi, BES fonlarının son yıllarda enflasyonun üzerinde getiri sağlamasını gerekçe göstererek etkinin sınırlı olacağını savunuyor.
Son 3 yılda:
Enflasyon %212
Altın fonları %534
Hisse fonları %400 getiri sağladı.
Likit fonlar, Eurobond ve özel sektör tahvilleri de enflasyonu geçti. Ayrıca BES’in stopaj avantajı bulunuyor. Ancak uzmanlara göre devlet katkısının azaltılması, rakamlardan çok güveni zedeleyebilir.
DEVLET ‘YÜK’ DİYOR AMA RAKAMLAR BAŞKA
Bugüne kadar BES ve Otomatik Katılım Sistemi kapsamında vatandaşa yapılan toplam ödeme 215 milyar lira. Ancak sistemden erken ayrılanlar nedeniyle 39 milyar lira Hazine’ye geri döndü.
Üstelik BES’in başladığı 2003–2013 döneminde devlet katkısı hiç yoktu. Bu tablo dikkate alındığında, devlet katkısının Hazine’ye gerçek yükünün %15–20 seviyesinde olduğu ifade ediliyor. Buna rağmen ilk tasarruf kalemi yine BES oluyor.
‘YÜZDE 20’YE DÜŞÜRÜLECEK’
Habertürk’ten Rahim Ak’ın haberine göre, uygulamayı teşvik etmek amacıyla devlet tarafından verilen yüzde 30 oranındaki katkı payı, bütçeye yük getirdiği gerekçesiyle yeni yıl öncesinde yüzde 20’ye düşürülecek.
‘HAKEDİŞE GÖRE KATKI’ ÖNERİSİ
Yeni düzenlemenin Türkiye’nin tasarruf eksiğini kapatmada önemli rol oynayan BES’te endişe yaratıp sistemi bozabilecek etkide bulunmaması için öneriler de mevcut. Sigorta ve Özel Emeklilik Şirketleri Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) eski müfettişi Doç. Dr. Metin Sarıaslan “BES’te devlet katkısını yüzde 30’dan yüzde 20’ye düşürmeyin. Bunun yerine, OKS’de olduğu gibi devlet katkısının hak edildikçe katılımcının hesabına aktarılması sistemine geçin. Bu yöntem hem sistemde kalıcılığı artırır hem de devlet katkısının amacına daha uygun kullanılmasını sağlar.
İkinci önerim; hak edilen devlet katkısı tutarlarına ait fonların yönetiminin de katılımcılara bırakılmasıdır. Böylelikle devlet katkısı getirisi düşük kalıyor şikayetleri de biter” diyor. İkinci öneri ise 56 yaşını dolduranlara yüzde 20 altında olanlara ise yüzde 25 veya 30 devlet katkısı verilmesi.
