YUSUF YAVUZ / VERYANSIN TV
Çalışmalara başlanıldığı sırada avluda paletli ekskavatör, iç mekanda ise hilti ile çalışma yapıldığı ortaya çıkan projede ihmal iddiaları yeniden gündeme geldi. Restorasyon sırasında yıkılan cami, 14 Temmuz’da Koruma Bölge Kurulu’nun gündemine geldi. Kurul, caminin yıkılmasını statik problemler ve mevsimsel koşullara bağlayarak konuyla ilgili Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulmasına gerek olmadığı yönünde karar aldı. Tartışmalı restorasyonun ihale komisyonu başkanı ile ihaleyi onaylayan yetkilinin aynı kişi olduğu da ortaya çıktı.
Antalya’nın finike ilçesine bağlı Turunçova-Çavdır Mahallesi’nde bulunan Çavdır Büyük Camii’nde 2 yıl önce restorasyon başlatıldı. Antayla YİKOB tarafından yapılan 16 Eylül 2024 tarihinde yapılan ihalede restorasyon işi, 34 milyon 871 bin TL bedel ile Akçaylar Restorasyon adlı firmaya verildi.
PALETLİ EKSKAVATÖR KULLANILDI
Yaklaşık 120 yaşında olduğu tahmin edilen caminin, geçmişte bir mescit bulunan alanda, 1900’lü yılların başlarında yapıldığı belirtiliyor. Ekim 2021’de Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun projelerini onayladığı restorasyonun başladığı dönemde yüklenici şirket tarafından caminin önündeki beton zemine kırmak için paletli ekskavatörle çalışma yapıldı görüntülenmişti. Caminin içinde ise hilti ile çalışma yapıldığı, ilçe kaymakamlığı tarafından paylaşılan görüntülerde ortaya çıkmıştı.
UYARI VE ŞİKAYETLER SONUÇSUZ KALDI
Kültür varlıkları koruma mevzuatına aykırı olduğu belirtilen bu uygulama tepki çekmiş, konuyla ilgili Finike Kaymakamlığı ve Cumhuriyet Başsavcılığına başvurular yapılmıştı. Antalya Valiliği’ne de şikayet başvurusu yapıldığı öğrenilirken, tüm bu başvurular sonuçsuz kaldı ve çalışmalara devam edilmesi tarihi caminin mevzuata aykırı çalışma ve ihmal sonucu yıkıldığı görüşüyor gündeme getirdi.
TARİHİ CAMİ SONUNDA YIKILDI
İş makinesi ve hilti ile başlayan cami restorasyonunda sonunda korkulan oldu. Tarihi caminin restorasyonu tamamlanmadan göçtüğü ortaya çıktı. Geçen ay bazı bölümlerinin çöktüğü belirtilen camide restorasyon çalışmalarının durdurulduğu öğrenildi.
KORUMA KURULU GÜNDEMİNE GELDİ
Restorasyon sırasında çöken camiyle ilgili konu, Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun gündeminde görüşüldü. Koruma Bölge Kurulunun 14 Temmuz 2026 tarih, 22291 sayılı kararında, caminin yıkılmasının nedeninin statik problemler ve mevsimsel koşullar olduğu belirtildi.
KURUL, ‘MEVSİM KOŞULLARINA’ BAĞLADI
Birinci grup yapı olarak tescil edilen tarihi caminin mülkiyetinin Çavdır Köy tüzel kişiliğine ait olduğu belirtilen Koruma Bölge Kurulu kararında, “Çavdır büyük camiye yönelik sunulan malzeme analiz konservasyon raporu ile Çavdır büyük camide yapılan restorasyon uygulamaları esnasında taşınmazın yıkılması ve yıkım sonrası mevcut duruma yönelik sunulan ortofoto paftası ve teknik rapor değerlendirildiğinde, Çavdır büyük caminin mevcutta statik sorunlarının yapısal çatlaklar ve temel kaynaklı zemin oturması malzeme bozulmaları ana taşıyıcı duvarlarda stabilite problemleri vb. sorunların olduğu, buna ek olarak mevsimsel koşullara bağlı olarak kil zemin yapısındaki oturmalar, yapı malzemelerinin deformasyonun artması vb. nedenlerle stabilite problemlerinin tetiklenerek yapının yıkılmasında belirleyici etken haline geldiği Kurulumuza sunulan bilgi ve belgelerden anlaşıldığından, bu aşamada suç duyurusunda bulunulmasına gerek görülmediğine…” ifadelerine yer verildi.
CAMİNİN ALTINDAN MESCİT ÇIKTI
Tarihi camideki restorasyon projesinin uygulanmasına başlandığı dönemlerde, paletli ekskavatör ile kırma çalışması yapılması ile ilgili herhangi bir açıklamaya yer verilmeyen Koruma Bölge Kurulu kararında, iç mekanda açığa çıkan kalıntıların mescit yapısı olduğu belirtilerek, söz konusu kalıntıların konservasyonu yapılarak korunması yönünde karar alındığı kaydedildi. Caminin inşa edildiği alanda geçmişte bir mescit bulunduğunun ortaya çıkmasıyla restorasyon projesinin de revize edildiği belirtiliyor.
İKİ YIL ÖNCE 34.8 MİLYONA İHALE EDİLDİ
Restorasyon sırasında yıkılan Finike Çavdır Büyük Cami için 2024/1153165 kayıt numarasıyla 16 Eylül 2024 tarihinde ihale yapıldı. Antalya Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı (YİKOB) tarafından yapılan ihaleye, toplam altı firma davet edildi. Üç firma fiyat teklifi sunarken diğer üç firma ise teşekkür mektubu sundu. İhale, 34 milyon 871 bin 798 TL sözleşme bedeliyle Akçaylar Restorasyon firmasına verildi. İşin bitiş tarihi ise 12 Şubat 2026 olarak belirlendi. Ancak tarihi caminin restorasyonu ihale sözleşmesinde belirtilen süre içerisinde bitmediği gibi restorasyon sırasında yıkıldı.
KOMİSYON BAŞKANI DA İHALE YETKİLİSİ DE AYNI KİŞİ
Öte yandan, Finike Çavdır Büyük Cami için yapılan restorasyon ihalesinin komisyon başkanı ile ihale yetkilisinin aynı kişi olduğu görülüyor. Bu durumun kamu ihale kanununa aykırılık teşkil ettiği belirtiliyor. Kamu İhale Genel Tebliği madde 5.8 açıkça “İhale yetkilisi, ihale komisyonunda görev alamaz” kuralını getiriyor. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine ve Kamu İhale Genel Tebliği’nde, “ihale yetkilisi, ihale komisyonunda (başkan veya üye olarak) görev alamaz. İhale yetkilisi ile ihale komisyonu başkanı ya da üyeleri aynı kişi olamaz. İhale komisyonu teklifleri değerlendirip karar alır; ihale yetkilisi ise bu kararı onaylar, ihaleyi iptal eder veya onaylamaz” deniliyor. Denetim ve sorumluluk dengesi için bu iki görevin aynı kişiye verilmesinin mevzuata aykırı olduğu belirtiliyor.
YİNE AYNI FİRMA, YİNE RESTORASYON TARTIŞMASI
Finike’de restorasyon sırasında yıkılan cami, yüklenici Akçaylar Restorasyon firmasını bir kez daha gündeme getirdi. Antalya Kaleiçi Yat Limanında bulunan Mermerli Plajının sur duvarlarının restorasyon ihalesi de aynı firmaya verilmiş, 182 ton enjeksiyon kullanıldığı iddiası tartışmalara yol açmıştı. Birbiriyle çelişen rakamların açıklanması üzerine ise dönemin Antalya YİKOB Kültür Varlıkları Birim sorumlusu ve ihale komisyonu başkanı olan M.Ö. adlı personelin hazırlayıp valiliğe sunduğu bilgi notunda, söz konusu enjeksiyon malzemelerinin ambalajlarının yakılarak imha edildiği belirtilmişti.
ÇİNİLERİ MATKAPLA SÖKMÜŞLERDİ
Akçaylar Restorasyon firmasının yakın tarihte gündeme gelen bir başka uygulama skandalı da Isparta’daki tarihi Kutlubey (Ulu) Cami’nin restorasyonu sırasında yaşanmıştı. Geçtiğimiz mart ayında yaşanan olayda, süresi içerisinde yetiştirilemediği için yerel halkın tepkisini çeken restorasyonun bayram namazına yetiştirilmesi için çalışmalar hızlandırılmış, akşam saatinde tarihi çeşmenin çinilerin matkapla söküldüğü görüntülenmişti.
*Caminin yıkılmasını yansıtan fotoğraflar: (Orhan Deniz Kaplan)
