Ahmet Akbay yazdı…
ASIÇALLI İNCE MEMED’İN GERÇEK KİMLİĞİ
İnce Memed’in kimliği bugüne kadar muğlak kalmıştır. Türk edebiyatında önemli eserler veren Yaşar Kemal’in de bu kimliği neden yıllarca açıklamadığı ayrı bir araştırma konusudur.
İnce Mehmed, üç kardeş; iki erkek, bir kız öksüz kalmışlar.
Savaş yıllarında öksüz üç çocuktan birisidir İnce Mehmed. Ağalara hizmetkârlık ettiği, yakın köyde teyzesinin evli olduğu, zulüm ve haksızlık düzeninde horlandığı, bir de kardeşi Osman’ın yaşadığı olayların onu isyan eden, başkaldıran öksüz bir köylü çocuğu hâline getirdiği, yaşamının bizim köyde anlatılanlarıdır.
Bildiğimiz İnce Memed romanında bahse konu İnce Memed’in Asıçallı olduğudur. İnce Memed’in eşkıya kızanı olduğu konusunda diğer araştırmacılar da yazılar yazmışlardır. Ancak kitaplarda anlatılanlardan anlaşıldığı üzere bazı araştırmacıların bu konuda derinlemesine araştırma yapmadığı da göz ardı edilemez bir gerçektir.
ASIL İNCE MEMED KİMDİR?
İnce Memed, Yaşar Kemal’in aynı adlı romanında yer alan ve Türk edebiyatının kıymetli eserlerinden biri hâline gelmesi sebebiyle birçok araştırmacının ilgisini çeken bir isimdir. Bazı araştırmacılar İnce Memed’in Çukurovalı olduğunu belirtmiştir. Yaşar Kemal’in Adana’da, Toroslar’da yaşamış İnce Mehmed demiş olması ve daha sonra oralara yerleştiğine ilişkin anlatımlar da bu değerlendirmelerde etkili olmuştur.
YAŞAR KEMAL’İN İNCE MEHMED’İ TOROSLARLA İLİŞKİLENDİRMESİ
Toroslar, Akdeniz Bölgesi ağırlıklı olsa da Ege Bölgesi sınırları içinde kalan ve Batı Toroslar silsilesine dâhil olan alanları da kapladığı düşünülürse, yazar Yaşar Kemal’in İnce Mehmed’i bu vesileyle bir manada Toroslardaki topraklara da ayağı basmış biri sayılır. Bu manada ona atıf yapılmış, Toroslar demiş olmalı; bizim İnce Mehmed’in aslında Asıçallı olduğunu bir kez daha teyit etmiş oluyor.
Oysa araştırmamız, gerçek İnce Memed Efe’nin Asıçallı Ferik Osman’ın küçük kardeşi olduğunu ortaya koymaktadır. Ana ve babasının isimleri araştırmamızda bilinmektedir. İlerleyen bölümlerde, kendisine efe denilen kişileri ayrıca anlatacağız.
Kitapta anlatılan İnce Memed isimli efe, Aydın, Uşak, Burdur, Nazilli, Afyon ve Denizli çevresinde bulunmuş. Kızanlık yaptığı dönemlerde eşkıya Koca Mustafa ile birlikte bu bölgelerde evler bastığı yönündeki bilgiler de bilinmektedir.
Asıl İnce Memed Asıçallı’ Yörük Turkmendir.
Yaşar Kemal’in romanında Çukurova bölgesinde yaşamış başka bir efeyi anlattığı söylense de Afyon ve Dinar halkının da bildiği İnce Memed efe, Koca Mustafa’nın kızanıdır.
Araştırmamızda yer verdiğimiz gerçek İnce Memed’in yalnızca erkek kardeşi Osman olarak bilinmektedir. Oysa kız kardeşi Iraz Ana (Raziye) hakkında pek fazla bilgi bulunmamaktadır.
İNCE MEMED HALK TARAFINDAN NEDEN SEVİLMİŞTİR?
İnce Memed’in halk tarafından sevilmesinin nedenlerinden biri, namus meselesine verdiği ayrı önemdir. Anadolu halkının hafızasında, eşkıyalık yapmış olsa da bazı insanlara iyiliği dokunmuş bir kişi olarak anlatıldığına ilişkin bilgiler bulunmaktadır.
İnce Memed’in Yaşar Kemal’in romanına konu olmasından çok önce Afyon, Uşak ve Aydın yörelerinde tanındığı ve bilindiği yönünde anlatımlar vardır. Ege Bölgesi’ndeki eski eşkıyalık hikâyelerinde öne çıkan isimlerden biri olan İnce Memed, dönemin karışıklıkları içinde yaşanan olaylarla da anılmıştır.
Halkın hafızasında yer edinmesi, iyi silah kullanan biri olarak tanınması ve bu yönünün diğer kızanlar tarafından da gözlemlenmesi, onun hakkında anlatılanların yayılmasında etkili olmuştur.
Romanda anlatılan İnce Memed’in Kahramanmaraş’ın Helete köyünden olduğu ve Çukurova bölgesinden pek uzaklaşmadığı belirtilirken, araştırmamızda ele aldığımız asıl İnce Memed’in Afyon, Aydın, Uşak ve Denizli çevresinde yaşamını sürdürdüğü, yalnız hayatının son döneminde Çukurova bölgesine yerleştiği yönündeki bilgiler doğru değildir. Hayatı dağlarda geçen İnce Mehmed, Çalkebir’in Asıçallı öksüz Mehmed’idir.
İnce Mehmed eşkıyalığı bıraktıktan sonra hayatını ve daha sonra yaşanan olayları ayrıca anlatmak gerekir.
Bu nedenle İnce Memed’in Buhurcularla ve diğer efelerle olan ilişkileri, olayların akışını anlamlandırmak ve araştırmamızı temellendirmek açısından önemlidir.
TÜRKÜLERDE İNCE MEMED
Sözlü kaynaklarımızdan edinilen bilgilere göre Afyon yöresine ait Koca Mustafa türküsünde bahsedilen İnce Memed, araştırmamızda yer verdiğimiz İnce Memed’dir. Türküde ayrıca Buhurculardan da bahsedilmektedir.
Türkünün sözleri şöyledir:
Buhurcular atar atar vuramaz da
İnce Memed dumanından duramaz
Kalk gidelim bu el bize yaramaz
Şimdi müfrezeler basarlar bizi
Yörüklerin keçileri alabaş da
Mustafa’nın varacağı Karataş
Aman İnce Memed imdada ulaş
Şimdi müfrezeler basarlar bizi
Buhurcular bölük bölük geldiler de
Ak bağrımı delik delik deldiler
Şu Dinar’da resmini aldılar
Ak kâğıt üstünde görsünler bizi
Ince Mehmedi anlatan bir diğer dörtlükte İse şu sözlerden olayların yaşandığı yer açıkça bellidir.
Şu Dinar’ın sıra sıra söğüdü
Ben geçerken yapracığı göv idi
İnce Memed küçük idi büyüdü
İnce Memed eyvah vurdurdun beni
Bu türküde geçen ifadeler, anlatının Dinar bölgesindeki olayların bağlantısına işaret etmektedir. Halk, tanık olduğu olayları türkülere dökmüş; böylece yaşananlar sözlü kültür yoluyla kuşaktan kuşağa aktarılmıştır. Bu da araştırmamız açısından önemli bir anlatım biçimidir.
Yaşar Kemal’in Adana ve Çukurova çevresinde anlattığı İnce Memed ile Dinar bölgesine uzanan İnce Memed anlatıları, birçok yönüyle Türkiye’de bilinen İnce Memed hikâyeleriyle ilişkilendirilse de Yaşar Kemal’in İnce Mehmed’i Denizlilidir.
Türk edebiyatına kazandırdığı ince mehmed romanı dolayısiyle Yaşar Kemal’e teşekkür ederiz.