ABD devleti ve yönetimi yargılanmalı

Sefa Yürükel yazdı…

Uluslararası hukuk, devletlerin keyfi güç kullanımını sınırlamak için vardır. Bu hukuk düzeni, ihlal edildiğinde uygulanmıyorsa, varlığını fiilen yitirmiş demektir. Amerika Birleşik Devletleri’nin Venezuela’nın görevdeki Devlet Başkanı Nicolás Maduro ve eşini zorla ülke dışına çıkarması, bu bağlamda uluslararası hukukun açık, ağır ve çoklu ihlalidir.

Bu eylem, bir devletin başka bir devletin siyasal varlığına doğrudan saldırısıdır. Bu nedenle yalnızca Venezuela’yı değil, Birleşmiş Milletler sisteminin tamamını ilgilendirmektedir.

Bu metin, bir temenni değil; hukuki ve siyasi bir çağrıdır.

SUÇUN HUKUKİ NİTELİĞİ

Bir devlet başkanının ve eşinin zorla alıkonulması ve ülke dışına çıkarılması;

• BM Şartı madde 2/1 (egemen eşitlik),
• BM Şartı madde 2/4 (güç kullanma yasağı),
• İç işlerine karışmama ilkesi,
• Devlet başkanlarının kişisel dokunulmazlığı,
• Uluslararası ceza hukukunda zorla alıkoyma ve zorla yerinden etme yasakları,

ile doğrudan ve açık biçimde çelişmektedir.

Bu fiil, diplomatik bir sorun değil; uluslararası suç niteliği taşımaktadır.

BİREYSEL CEZAİ SORUMLULUK

Uluslararası hukukta “devlet yaptı” savunması geçersizdir. Karar alan ve uygulayan herkes bireysel olarak sorumludur.

Bu çerçevede:

• Dönemin ABD Başkanı Donald Trump,
• ABD yönetimi içinde sürece siyasi ve operasyonel düzeyde dahil olan Marco Rubio,
• Operasyonu planlayan, yönlendiren ve uygulayan tüm sivil ve askeri yetkililer,

uluslararası ceza hukuku kapsamında kişisel cezai sorumluluk taşımaktadır.

Görev, unvan, vatandaşlık ya da “devlet çıkarı” gerekçesi bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

ULUSLARARASI MAHKEMELERDE YARGILANMA ZORUNLULUĞU

Bu nedenle açık çağrımız şudur:

Trump, Rubio ve bu eylemde sorumluluğu bulunan tüm ABD’li siyasi, sivil ve askeri yetkililer uluslararası mahkemelerde yargılanmalıdır.

Bu yargılama;
• Uluslararası Ceza Mahkemesi,
• Ya da BM yetkisiyle kurulacak ad hoc bir uluslararası mahkeme

önünde gerçekleştirilmelidir.

Yargılamanın yapılmaması, cezasızlığı kurumsallaştırmak anlamına gelir ve yeni ihlallerin önünü açar.

BM ÜYE DEVLETLERİNE ÇAĞRI: MİLLİ KARARLAR VE TUTUKLAMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ

Birleşmiş Milletler üyesi devletler, yalnızca gözlemci değildir; hukukun uygulanmasında aktif sorumluluk sahibidir.

Bu nedenle BM üyesi devletlere açık çağrımızdır:
1. Milli mahkemelerinde evrensel yargı ilkesi uyarınca soruşturma dosyaları açılmalıdır.
2. Trump, Rubio ve diğer sorumlular hakkında uluslararası tutuklama kararları çıkarılmalıdır.
3. Bu kararlar, BM hukuku ve uluslararası ceza hukuku gerekçeleriyle diğer devletlere bildirilmelidir.
4. Diplomatik veya siyasi gerekçelerle bu yükümlülükler askıya alınmamalıdır.

BM Şartı, hukukun güçlüye göre eğilip bükülmesine izin vermez. Aksi yöndeki her tutum, BM’nin kurucu amacına aykırıdır.

SESSİZLİĞİN ANLAMI: SUÇA ORTAKLIK

Bu açık ihlal karşısında sessiz kalmak, tarafsızlık değildir. Sessizlik, fiili onay anlamına gelir.

Eğer BM sistemi, güçlü devletlerin işlediği suçlar karşısında işlemiyorsa;
• Uluslararası hukuk norm olmaktan çıkar,
• Hukuk, zayıflara uygulanan bir disiplin aracına dönüşür,
• Küresel düzen, açık bir zorbalık rejimine evrilir.

Bu sonuç kabul edilemez.

SON SÖZ: BU BİR SEÇİM DEĞİL, YÜKÜMLÜLÜKTÜR

Uluslararası hukuk, devletler için bir tercih değil; bağlayıcı bir yükümlülüktür.

Bugün Trump ve sorumlu ABD yetkilileri hakkında yargılama ve tutuklama süreci başlatılmazsa, yarın hiçbir devletin egemenliği, hiçbir liderin güvenliği garanti altında olmayacaktır.

Bu çağrı, bir devleti hedef almak için değil;
hukuku savunmak için yapılmaktadır.

Uluslararası toplum ya hukuku uygular,
ya da hukukun artık geçerli olmadığını açıkça ilan etmiş olur.

KAYNAKÇA

Birleşmiş Milletler Şartı, 26 Haziran 1945, San Francisco.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Declaration on Principles of International Law concerning Friendly Relations and Co-operation among States, GA Res. 2625 (XXV), 1970.

Uluslararası Adalet Divanı, Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. United States of America), Merits, Judgment, ICJ Reports, 1986.

Uluslararası Adalet Divanı, Arrest Warrant of 11 April 2000 (Democratic Republic of the Congo v. Belgium), Judgment, ICJ Reports, 2002.

Uluslararası Ceza Mahkemesi, Roma Statüsü, 17 Temmuz 1998.

Cassese, Antonio. International Law. 2nd ed., Oxford University Press, 2005.

Cassese, Antonio. International Criminal Law. Oxford University Press, 2008.

Shaw, Malcolm N. International Law. 9th ed., Cambridge University Press, 2021.

Brownlie, Ian. Principles of Public International Law. 7th ed., Oxford University Press, 2008.

Akande, Dapo. “Immunities of State Officials and International Crimes.” European Journal of International Law, Vol. 21, No. 4, 2010.

Crawford, James. Brownlie’s Principles of Public International Law. 9th ed., Oxford University Press, 2019.

Bassiouni, M. Cherif. Introduction to International Criminal Law. 2nd ed., Brill, 2013.

United Nations General Assembly, Definition of Aggression, GA Res. 3314 (XXIX), 1974.

Kelsen, Hans. Principles of International Law. 2nd ed., Holt, Rinehart and Winston, 1966.

Simma, Bruno (ed.). The Charter of the United Nations: A Commentary. 3rd ed., Oxford University Press, 2012.