Sefa Yürükel yazdı…
ABD’nin dış politikadaki saldırgan söylemi ve hegemonik tavrı, küresel istikrarı tehdit eden bir noktaya ulaşmıştır. Özellikle Donald Trump ve Marco Rubio gibi isimlerin tehditkâr diplomasi anlayışı, yalnızca uluslararası hukuku ihlal etmekle kalmayıp, küresel çatışma riskini artıran bir faktör haline gelmiştir. Bu makale, ABD’nin mevcut politik söylemini psikolojik, sosyolojik, antropolojik ve uluslararası hukuk perspektiflerinden ele alarak, dünya siyaseti üzerindeki etkilerini eleştirel bir bakış açısıyla incelemektedir.
PSİKOLOJİK PERSPEKTİF: LİDERLİK ALGISI VE GÜÇ ZEHİRLENMESİ
Siyasi liderlerin söylemleri, toplumların psikolojik tepkilerini şekillendirirken, uluslararası aktörlerin karar alma mekanizmalarını da etkiler. Trump ve Rubio gibi figürler, tehditkar ve militarist dili, “güç yoluyla meşruiyet kazanma” stratejisinin bir aracı olarak kullanmaktadır (Winter, 2019). Ancak, bu tarz bir liderlik anlayışı, aslında güvensizlik ve korku temelli bir psikolojik kırılganlığın tezahürüdür (Lasswell, 1930). Güç kullanımı üzerinden kurulan otorite, kısa vadeli popülist desteği artırsa da, uzun vadede liderleri ve devletleri tehlikeli bir yalnızlığa sürükler. ABD’nin giderek artan agresif tutumu, yalnızca dış dünyada değil, içeride de toplumsal güvensizliği ve kutuplaşmayı körüklemektedir.
ANTROPOLOJİK PERSPEKTİF: ABD’NİN MİLİTARİST KÜLTÜRÜ VE BATI ÜSTÜNLÜKÇÜLÜĞÜ
ABD, tarihsel olarak askeri gücünü kültürel kimliğinin ayrılmaz bir parçası haline getirmiştir. Amerikan dış politikası, kendisini “demokrasi ve özgürlüğün koruyucusu” olarak konumlandırarak, emperyalist müdahalelerini meşrulaştırmaya çalışmaktadır (Huntington, 1996). Ancak, Rubio’nun dini semboller üzerinden verdiği mesajlar, aslında Batı’nın üstünlüğüne dayalı eski kolonyal zihniyetin güncellenmiş bir versiyonundan başka bir şey değildir (Said, 1978). ABD’nin jeopolitik hedeflerini “medeniyetler çatışması” (Huntington, 1996) çerçevesinde kurgulaması, küresel barışı tehlikeye atmaktadır. ABD’nin sürekli olarak kendisini “dünyayı düzenleyen güç” olarak konumlandırması, aslında yeni-sömürgeci bir ideolojinin sürdürülebilir hale getirilmesinden ibarettir.
SOSYOLOJİK PERSPEKTİF: İÇ KUTUPLAŞMA VE DIŞ TEHDİT ÜRETME MEKANİZMASI
ABD’nin iç politikası, giderek daha fazla radikalleşen milliyetçi ve militarist söylemler üzerinden şekillenmektedir. Trump ve Rubio gibi isimler, ekonomik kriz ve toplumsal çalkantılar karşısında dikkatleri dış tehditlere yönlendirerek halkın öfkesini manipüle etmektedir (Chomsky, 2002). ABD’nin bu stratejisi, halkın sistemik sorunları sorgulamasını engellemek için kullanılan klasik bir propaganda tekniğidir (Galtung, 1990). Tarihsel olarak, ekonomik sıkıntılar yaşayan devletlerin dış düşman yaratarak içerdeki hoşnutsuzluğu baskıladığı gözlemlenmiştir. Ancak bu tür politikalar, yalnızca iç bölünmeyi derinleştirmekle kalmaz, aynı zamanda uluslararası düzeyde çatışma riskini de artırır.
ULUSLARARASI HUKUK PERSPEKTİFİ: HUKUKUN ÇÖKÜŞÜ VE KÜRESEL MEŞRUİYET KRİZİ
Uluslararası hukuk, devletlerarası ilişkilerde güç kullanımını sınırlandırmak için vardır. Ancak ABD, Trump ve Rubio gibi liderlerin eliyle bu kuralları sistematik olarak ihlal etmektedir. BM Şartı’nın 2. maddesi, devletlerin diğer ülkelere yönelik tehditkâr söylemler kullanmasını yasaklamaktadır. Ancak ABD’nin Hamas’a yönelik açıklamaları, uluslararası hukukun açık ihlali niteliğindedir (ICJ, 1986). ABD’nin tehdit diplomasisini meşrulaştırması, yalnızca uluslararası hukukun zayıflamasına yol açmaz; aynı zamanda küresel düzende kaos ve güvensizlik yaratır. Eğer dünya, ABD’nin hukuksuz söylemlerine karşı güçlü bir tepki göstermezse, bu tür keyfi ve saldırgan politikalar küresel norm haline gelecektir.
ABD’NİN KÜRESEL KONUMU VE HEGEMONİK ÇÖKÜŞÜ
ABD, Soğuk Savaş sonrası tek kutuplu dünyanın lideri olarak hareket etmiştir. Ancak, günümüzde Çin’in ekonomik yükselişi, BRICS’in güçlenmesi ve Avrupa Birliği’nin daha bağımsız politikalar üretme çabaları, ABD hegemonyasının sarsıldığını göstermektedir (Nye, 2021). ABD’nin küresel gücünü korumak için giderek daha agresifleşmesi, aslında bir çöküşün işaretidir. Tarih, hegemonya krizine giren devletlerin aşırı militaristleşerek kendi yıkımlarını hızlandırdığını göstermektedir (Wallerstein, 2004). Eğer ABD, mevcut saldırgan politikasında ısrar ederse, yalnızca küresel izolasyona sürüklenmekle kalmayacak, aynı zamanda ekonomik ve siyasi olarak da büyük zarar görecektir.
SONUÇ: ABD’NİN POLİTİKALARINA KARŞI KÜRESEL MÜCADELE
ABD’nin küresel istikrarsızlığı körükleyen saldırgan politikalarına karşı uluslararası toplumun alması gereken önlemler şunlardır:
• Diplomatik Direniş: BM ve diğer uluslararası kuruluşlar, ABD’nin tehditkâr söylemlerine karşı daha sert diplomatik baskılar uygulamalıdır.
• Alternatif Ekonomik ve Askeri Bloklar: Avrupa Birliği, BRICS ve diğer bölgesel güçler, ABD’nin tek taraflı politikalarına karşı daha güçlü ekonomik ve askeri işbirlikleri geliştirmelidir.
• Bağımsız Medya ve Kamuoyu Bilinci: ABD’nin propagandasına karşı bağımsız gazeteciliğin desteklenmesi, küresel kamuoyunun manipülasyona karşı bilinçlendirilmesi gerekmektedir.
• Uluslararası Hukukun Güçlendirilmesi: Uluslararası Ceza Mahkemesi ve Uluslararası Adalet Divanı, devlet liderlerinin hukuksuz söylemlerine karşı yasal süreçleri hızlandırmalıdır.
• Ekonomik ve Politik Bağımsızlık: ABD’nin tek taraflı yaptırımlarına karşı yeni ticaret yolları oluşturularak doların küresel hâkimiyeti kırılmalıdır.
• Eğitim ve Akademik Özgürlük: Üniversiteler ve araştırma kurumları, ABD’nin küresel siyasette oynadığı rolü eleştirel bir bakış açısıyla değerlendiren çalışmaları teşvik etmelidir.
ABD’nin mevcut dış politika anlayışı, yalnızca uluslararası düzeni değil, kendi iç istikrarını da tehdit etmektedir. Eğer küresel toplum, ABD’nin bu saldırgan politikalarına karşı kolektif bir yanıt oluşturmazsa, dünya hızla yeni bir kaotik döneme sürüklenecektir.
KAYNAKÇA
• Chomsky, N. (2002). Hegemony or Survival: America’s Quest for Global Dominance. Metropolitan Books.
• Chomsky, N. & Herman, E. (1988). Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media. Pantheon Books.
• Fukuyama, F. (1992). The End of History and the Last Man. Free Press.
• Galtung, J. (1990). Cultural Violence. Journal of Peace Research, 27(3), 291-305.
• Galtung, J. (1969). Violence, Peace, and Peace Research. Journal of Peace Research, 6(3), 167-191.
• Harvey, D. (2005). A Brief History of Neoliberalism. Oxford University Press.
• Huntington, S. P. (1996). The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order. Simon & Schuster.
• Ikenberry, G. J. (2011). Liberal Leviathan: The Origins, Crisis, and Transformation of the American World Order. Princeton University Press.
• Kissinger, H. (2014). World Order. Penguin Books.
• Lasswell, H. (1930). Psychopathology and Politics. University of Chicago Press.
• Mearsheimer, J. J. (2001). The Tragedy of Great Power Politics. W. W. Norton & Company.
• Nye, J. S. (2021). Do Morals Matter? Presidents and Foreign Policy from FDR to Trump. Oxford University Press.
• Nye, J. S. (1990). Bound to Lead: The Changing Nature of American Power. Basic Books.
• Robinson, W. I. (2020). The Global Police State. Pluto Press.
• Said, E. W. (1978). Orientalism. Pantheon Books.
• Stiglitz, J. (2002). Globalization and Its Discontents. W. W. Norton & Company.
• Waltz, K. (1979). Theory of International Politics. McGraw-Hill.
• Wallerstein, I. (2004). World-Systems Analysis: An Introduction. Duke University Press.
• Wallerstein, I. (1974). The Modern World-System: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century. Academic Press.
• Winter, D. G. (2019). Roots of War: Wanting Power, Seeing Threat, Justifying Force. Cambridge University Press.
• Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. PublicAffairs.
