2023 yılının ocak, şubat, mart ve nisan aylarını kapsayan dönemde, ekonomide öne çıkan başlık 11 ilde büyük yıkıma yol açan Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat’taki depremlerin etkileri oldu.
Türkiye şubatta Kahramanmaraş merkezli depremlerle sarsıldı. Can kayıpları ve sosyal hayattaki yıkımların yanı sıra bölgenin büyüklüğü sebebiyle ekonomi de yara aldı. Depremin ekonomik bilançosu, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının raporuyla gözler önüne serildi. Depremin Türkiye ekonomisi üzerindeki toplam yükünün yaklaşık 2 trilyon lira (103,6 milyar dolar) düzeyinde olduğunun tahmin edildiği açıklandı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan ise “6 Şubat depremlerinin Türk ekonomisine maliyeti 104 milyar dolardan fazladır. Her deprem sonrasında madden ve manen toparlanmak için yıllarımızı harcadık” ifadelerini kullandı.
Ayrıca deprem sonrası yüzde 9.8’lik düşüş yaşayan Borsa İstanbul BIST 100 Endeksi 5 iş günü boyunca kapalı kaldı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), depremin ardından şubat ayı enflasyon verilerini açıkladı. TÜFE şubatta yüzde 3,15, Yİ-ÜFE yüzde 1,56 arttı. Yıllık enflasyon, tüketici fiyatlarında yüzde 55,18, yurt içi üretici fiyatlarında yüzde 76,61 oldu. TÜFE son 12 ayın, Yİ-ÜFE son 15 ayın en düşük seviyesinde gerçekleşti. TÜİK, Kahramanmaraş merkezli depremler nedeniyle şubatta Gaziantep, Malatya ve Hatay bölge müdürlüklerine bağlı illerde saha fiyatlarının derlenemediğini bildirdi.
ERDOĞAN ‘NAS’TAN NASIL DÖNDÜ?
Türkiye’de 2023 seçimlerine kadar Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ‘Nas’ ısrarı nedeniyle politika faizi düşürüldü. Erdoğan’ın yeni ekonomi modelini ilan ettiği kasım ayında ise enflasyon yüzde 21,31 olurken, politika faizi yüzde 15’e çekildi. Kahramanmaraş depremlerin ardından 50 baz puan daha indirime giderek yüzde 8.5 seviyesine kadar indirildi. Faizin yüzde 8.5’e düşürüldüğü dönemde ise dolar kuru rekor kırarak 23 lira seviyesine ulaştı.
Yılın mayıs, haziran, temmuz ve ağustos aylarını kapsayan dönemine, ekonomi yönetimindeki değişiklikler damga vurdu. Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrası değişen kabinede Hafize Gaye Erkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanlığı’na Mehmet Şimşek ise Hazine ve Maliye Bakanlığı’na atandı. Erdoğan ilk olarak Haziran ayında yaptığı açıklamada “faiz sebep, enflasyon neticedir” teorisini hâlâ savunduğunu ancak Mehmet Şimşek ile Hafize Gaye Erkan’ın atacağı adımları kabullendiklerini ifade etti ve faiz yükselişine yeşil ışık yaktı. Erdoğan, “Hazine ve Maliye Bakanımızın şu andaki düşüncesi noktasında, biz tabii kendisine burada atacağı adımları süratle, rahatlıkla Merkez Bankası’yla beraber atmasını kabullendik, ‘hayırlı olsun’ dedik” ifadelerini kullandı.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Hafize Gaye Erkan’ın başkanlığında ilk faiz kararını 22 Haziran’da açıkladı. Merkez Bankası, 27 aydan sonra ilk kez faiz artırdı, politika faizi yüzde 8,5’ten yüzde 15’e çıkarıldı. PPK açıklamasında “Gerektiği zamanda, gerektiği ölçüde parasal sıkılaştırmanın” güçlendirileceği belirtildi. TCMB, yeni ekonomi yönetiminin göreve başlamasının ardından politika faizini toplamda 3 bin 400 baz puan artırarak yüzde 8,50’den yüzde 42,50’ye yükseltti.
Rekor faiz artışının ardından “Ben ekonomistim” akıllara kazınan Cumhurbaşkanı Recep tayyip Erdoğan’ın eski açıklamaları gündem oldu. Erdoğan’a “faiz sebep, enflasyon neticedir” teorisi hatırlatıldı.
Erdoğan, o dönem, ekonomistlerden “faiz sebep, enflasyon neticedir” teorisine gelen eleştirilere “Bu görevde olduğum sürece faizle mücadelemi sonuna kadar sürdüreceğim. Bu konuda nas ortada. Nas ortada olduğuna göre sana, bana ne oluyor?” diye yanıt vermişti.
‘BENDEN BAŞKA BİR ŞEY BEKLEMEYİN’ DEMİŞTİ
Eleştirilerin devam etmesi üzerine Erdoğan, düşük faiz konusunda ısrar etmiş ve “Neymiş efendim? Faizleri düşürüyormuşuz. Benden başka bir şey beklemeyin. Bir Müslüman olarak naslar neyi gerektiriyorsa onu yapmaya devam edeceğim. Elhamdülillah biz doğru yoldayız. Çünkü faiz, zengini daha zengin, fakiri daha fakir yapar hükmü bize öyle sıradan gelen bir hüküm değil.” ifadelerini kullanmıştı.
FAİZ İNDİRİMİNDE ISRAR ETTİ
29 Ocak 2022’de “Faizle mücadelemi biliyorsunuz, faizi indireceğiz ve indiriyoruz. Bilin ki enflasyon da inecek, daha da düşecek. Döviz kuru istikrara kavuşur, enflasyon düşer, pahalılık ortadan kalkar. Bunların hepsi de gelip geçicidir” diyen Erdoğan, 2023 yılını işaret etmiş ve enflasyonu düşürme vaadi vermişti. Erdoğan, “Bu kardeşiniz iktidarda olduğu sürece faiz düşecek” diye konuşmuştu. Ancak 2023 yılında da enflasyondaki yükseliş hızlandı.
‘SICAK PARA’ ARAYIŞI BAŞLADI
Bu dönemde Mehmet Şimşek’in umudu Körfez parası oldu. İlk olarak 21 Haziran’da Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, BAE’yi ziyaret etti. Yılmaz ve Şimşek’in ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da BAE’ye bir ziyaret gerçekleştirdi.
Erdoğan, Körfez turuna çıkmadan günler önce yaptığı açıklamada “Bu ülkelerin Türkiye’den belli assetleri (varlıkları) satın alma durumları da olacak. Ama bazı cambazların söylediği gibi yok BOTAŞ’ı satıyorlar, şu oluyor bu oluyor. Öyle bir şey yok. Biz neyin satılacağını, neyin satılmayacağını çok iyi biliriz” ifadelerini kullandı.
Erdoğan’ın 19 Temmuz’da gerçekleştirdiği ziyaret kapsamında, Türkiye ile BAE arasında enerji, ulaştırma, altyapı, lojistik, e-ticaret, finans, sağlık, gıda, turizm, emlak, inşaat, savunma sanayisi, yapay zeka ve ileri teknolojiler gibi alanlarda 13 anlaşma imzalandı, bu anlaşmaların toplam tutarı 50,7 milyar dolar oldu.
Körfez turu sonrası AKP iktidarının “aile birliği” için Birleşik Arap Emirlikleri’yle (BAE) anlaşma yaptığı açıklandı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Körfez turu kapsamındaki BAE ziyaretine işaret edildi. Bakanlıktan yapılan açıklamada “Aile birliğine yönelik tehditlerle ortak mücadele” mesajı verildi.
YENİ REKORLAR KIRILDI
Seçimlerin ardından başlayan zam ve vergi yağmuru beraberinde enflasyonda tarihi rekorları getirmeye başladı. Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrası döviz kurları ve altın fiyatları da rekor kırdı. Seçim öncesi 19.50 civarında seyreden dolar/TL kuru, yüzde 50’e varan değer kaybı yaşayarak 29.44 seviyesine yükseldi. Euro/TL de seçim öncesi 21.32 seviyesinde bulunurken aralık sonu itibariyle 32.77’e dayandı. 2023’ün başında 1.091 seviyesinde bulunan gram altın yaklaşık yüzde 80 değer kazandı ve 1.969’a ulaşarak rekor tazeledi.
ENFLASYONDA TEK HANE İÇİN TARİH: 2026
Yılın eylül, ekim, kasım ve aralık aylarını kapsayan döneminde, Orta Vadeli Program (OVP) ve merkezi yönetim bütçesine ilişkin gelişmeler öne çıktı. Yeni OVP’de büyümenin 2024’te yüzde 4, 2025’te yüzde 4,5, 2026’da yüzde 5 olması öngörüldü.
