MERVE DUMAN / VERYANSIN TV
Ticaret Bakanlığı’nın 2025 yılına ait Sayıştay Denetim Raporu açıklandı.
Buna göre; Bakanlığa ait bazı faaliyet ve gelirlerin protokollerle çeşitli kuruluşlara devredildiği tespit edildi.
Sayıştay’ın incelemesine göre, 2001-2024 yılları arasında 50 gümrük müdürlüğünde bazı hizmetlerin yürütülmesi ve bu hizmetlerden elde edilen gelirlerin tahsil edilmesi çeşitli kuruluşlara protokollerle devredildi.
Söz konusu devirlerin 2008’den önce yasal dayanak olmadan, 2008’den sonra ise mevzuatta öngörülen yap-işlet-devret modeline uyulmadan, ihale ve ön yapılabilirlik etüdü yapılmaksızın gerçekleştirildiği belirlendi.
Gümrük binası yapımı veya işletme maliyetlerinin karşılanması gibi farklı yükümlülükler içeren protokollerin 7’sinin süresiz olduğu belirtildi.
PROTOKOLLERDE DİKKAT ÇEKEN EKSİKLİKLER
Ayrıca bu devirlere ilişkin taahhütlerin, edinilen varlıkların, üstlenilen yükümlülüklerin ve diğer işlemlerin muhasebe kayıtlarında yer almadığı saptandı.
Protokollerin 5-11 maddeden oluştuğu, dayanak maddesinin bulunmadığı ve şirketlerin sözleşme kapsamında yerine getirmeleri gereken yükümlülükleri yerine getirmemesi durumunda idarenin uğrayacağı zararın tazminine ilişkin hükümlerin yer almadığı görüldü.
Ayrıca protokollerde devir işlemleri, tesislerin durumu, teminat, finansman, denetim ve sigorta gibi başlıklarda da eksiklikler bulunduğu ifade edildi.
BAKANLIK ‘TASARRUF TEDBİRLERİ’ DEDİ
Raporda Bakanlığın Sayıştay’a verdiği yanıta da yer verildi.
Bakanlık, bazı gümrük idaresi yapım projelerinin bütçe kısıtı ve tasarruf tedbirleri nedeniyle yatırım programına alınamadığını bildirdi.
Bakanlığın açıklamasında “Yatırım programına dâhil edilerek bütçe imkânları ile gerçekleştirilmek istenilen bazı gümrük idaresi yapım projelerinin, bütçe kısıtı ve tasarruf tedbirleri gerekçesiyle Bakanlığın yatırım programında yer alamadığı, konunun aciliyet arz etmesi ve söz konusu temine ilişkin yatırım programı süreçlerinin zaman alması sebepleri ile gümrük idarelerinin hizmet binası ihtiyaçlarının gönüllülük ve karşılıklı iyi niyet esasına dayanan söz konusu protokoller ile yapıldığı” ifade edildi.
BİNA, SERVİS VE YEMEK KARŞILIĞINDA GELİR TAHSİL YETKİSİ
Öte yandan Sayıştay, uygulamanın yalnızca karşılıksız gümrük binası ve yer tahsisinden ibaret olmadığını belirledi.
Rapora göre, işletici kuruluşların hizmet binası yapmasının yanı sıra personelin servis ve yemek giderlerini karşılaması karşılığında; yükleme, boşaltma, nakletme, elleçleme, ambarlama ve tartım gibi hizmetleri yürütme ve bu hizmetlerden elde edilen gelirleri tahsil etme yetkisi de işletici kuruluşlara devredildi.
Sayıştay raporunda “Protokoller sadece karşılıksız olarak gümrük binası ve yer tahsisinden ibaret olmayıp genel olarak hizmet binası yapılmasının yanı sıra personel servis ve yemek giderlerinin işletici kuruluşlardan temin edilmesi karşılığında Döner Sermaye İşletmesi Genel Müdürülüğünün görevi olan yükleme, boşaltma, nakletme, elleçleme, ambarlama, tartım ve benzeri hizmetleri görme ile bunun karşılığı elde edilecek geliri tahsil etme yetkisinin işletici kuruluşlara devredilmesiyle ilgilidir” ifadelerine yer verildi.
Sayıştay, bütçe kısıtı, tasarruf tedbirleri veya aciliyet gerekçelerinin söz konusu uygulamaya dayanak oluşturamayacağını belirtti.
BAZI PROTOKOLLER 49 YILLIK, BAZILARI SÜRESİZ
Bakanlık ayrıca protokoller yoluyla hizmet binası temin edilmesinin satın alma veya kiralamaya kıyasla maliyetleri azalttığını bildirdi.
Sayıştay ise bakanlığın vazgeçtiği gelirlerin de dikkate alınması gerektiğine işaret etti.
Raporda, bazı protokollerin süresiz, bazılarının ise 49 yıllık olduğu ve protokoller öncesinde fayda-maliyet analizi yapılmadığı belirtildi.
Bu nedenle işletici kuruluşların elde ettiği gelirlerle bakanlığa sağladıkları bina yapımı, personel servisi gibi hizmetlerin karşılaştırılamadığı kaydedildi.
ŞİRKETLERİN ÖDEMESİ GEREKEN GİDERLER BAKANLIK BÜTÇESİNDEN ÇIKTI
Öte yandan Sayıştay’ın Ticaret Bakanlığı’na ilişkin raporunda çarpıcı bir bulgu daha tespit edildi.
Buna göre, gümrük idarelerine karşı yükümlülükleri bulunan işletici kuruluşların karşılaması gereken bazı giderler Ticaret Bakanlığı bütçesinden ödendi.
Sayıştay, çeşitli işletici kuruluşlar tarafından 54 gümrük idaresine yer tahsis edildiğini, bunların 18’inde işletici kuruluşların karşılaması gereken bazı giderlerin bakanlık bütçesinden ödendiğini tespit etti.
Raporda yer verilen tespitlerden bazıları şöyle:
Kars Gümrük Müdürlüğü: TCDD hizmet binasının elektrik, doğalgaz, telefon, su ve bakım-onarım giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Antalya Havalimanı Gümrük Müdürlüğü: Telefon giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Milas Havalimanı Gümrük Müdürlüğü: Telefon giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Haydarpaşa Gümrük Müdürlüğü: Doğalgaz ve telefon giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
İzmir Yolcu Salonu Gümrük Müdürlüğü: Telefon ve faks giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
İstanbul Deniz Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğü: Telefon ve elektrik giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Dalaman Havalimanı Gümrük Müdürlüğü ve Dalaman KİM: İnternet, telefon ve faks giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Marmaris KİM: İnternet, telefon ve faks giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Çorlu Havalimanı Gümrük Müdürlüğü: İnternet ve telefon giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
İskenderun Gümrük Müdürlüğü: İnternet, faks ve telefon giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Hatay KİM: İnternet, telefon ve faks giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Adnan Menderes Gümrük Müdürlüğü: İnternet ve telefon giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Bandırma Gümrük Müdürlüğü: Telefon, su ve katı atık giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Esenboğa Gümrük Müdürlüğü: İnternet ve telefon giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Gemlik Gümrük Müdürlüğü: Telefon ve internet giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.
Samsun KİM: Telefon giderleri Bakanlık bütçesinden karşılandı.