'Size nasıl yardımcı olabilirim'

Ahmet Müfit yazdı

'Size nasıl yardımcı olabilirim'

Haberin başlığı, “Dünya Bankası: 2021’de Türkiye’ye 1,5 milyar dolar destek verdik” olunca, yaratılan algı da, verilen paranın, faiz karşılığı verilmiş, bedelini gelecek kuşakların ödeyeceği bir borç değil de adeta bir yardım, iyilik olduğu yönünde oluyor doğal olarak.
 
Borcun “yatırım”, faiz karşılığı borç verenin/para satıcısının “yatırımcı” -eskiden tefeci denirdi- olarak nitelenerek, “borcun” insanın, devletlerin geleceğini ipotek altına alan kötü bir şey olduğu algısını yok etmeyi amaçlayan ve son 40 yılda yüzlerce farklı örneğini gördüğümüz, misyonerliğini piyasacı medya ve piyasacı akademisyenlerin yaptığı yeni bir dil söz konusu.
 
Bu yeni” dilin”, günlük konuşmalarımızda çok yaygın kullandığımız örneklerinden birisi de, “size nasıl yardımcı olabilirim” cümlesi. Ne demek istediğimi daha net anlatabilmek için yazıya, “yardım” kelimesinin, Türk Dil Kurumu-Güncel Türkçe Sözlükte yer alan karşılıklarını sizlerle paylaşarak başlayacağım.

Sözlükte, “yardım” kelimesinin karşılığı olarak beş ayrı tanım yer alıyor.

1- Kendi gücünü ve imkânlarını başka birinin iyiliği için kullanma, muavenet: “Oğlunun yardım dileyen bakışlarını görmezden gelerek kahvaltı masasına oturdu” –Elif Şafak

2- Bir ülkeye bağış veya ücretsiz olarak verilen para ve ihtiyaç maddeleri.

3- Etki: “Otların üstünde, ağaçların yapraklarında kalan yağmur damlaları rüzgarın da yardımıyla öğleye kadar kurudu” –Necati Cumalı

4- Bağış, iane.

5- İşlerin daha etkin ve verimli olabilmesi için sağlanan katkı, destek: “Bugün tiyatroya yapılan devlet yardımlarının gerekçesi de tiyatronun eğitimle olan sıkı ilişkisine dayanmaktadır.” –Metin And.

Tümünün ortak yanı, muhatabı olduğu kişiden/şeyden herhangi karşılık beklenmeksizin, tek taraflı bir iradeye dayalı olarak yapılan hayır işlerini tanımlıyor oluşları.

Sözlükteki tanım bu olsa da, özellikle son yıllarda kelimenin kullanılış alanı ve yeri, aynı borcun, destek diye adlandırılması örneğinde olduğu gibi, sözlükteki karşılıklarıyla örtüşmeyecek şekilde farklılaşmış/farklılaştırılmış, genişletilmiş durumda.

Son yıllarda nereye gitsek bu sözlerle karşılaşıyor, herhangi bir şekilde bizlere yardımcı olmak isteyen insanlarla muhatap olmak, zaman ve mekan tanımayan tacizleriyle baş etmeye çabalamak durumunda kalıyoruz.

“Size nasıl yardımcı olabilirim”, “Biraz beklerseniz size yardımcı olacağım” , “Buyurun, nasıl yardımcı olabilirim”. Son dönemde en çok duyduğumuz sözlerin başında yer alıyor. Telefon faturanızı yatırmak için dükkana giriyorsunuz, karşınızdaki güler yüzlü genç, size nasıl yardımcı olabileceğini soruyor. Üzerinize giyecek bir şey almak için girdiğiniz dükkandaki satıcının ilk sorusu da size nasıl yardımcı olabileceği. Nereye gitsek, paramızla hangi malı ya da hizmeti satın almaya yeltensek, birileri bize yardımcı olmak için çırpınıyor adeta.

Aldığınız bir ürün ya da hizmetle ilgili olarak, şikayetçi olabilmek için alternatifsiz tek seçenek haline getirilen, çoğunlukla derdinizi ifade etmekten vazgeçip, küfretmemek için telefonu kapamayı tercih ettiğiniz çağrı merkezlerinde de, (eğer görüşmeyi başarabilirseniz) durum farklı değil. Telefonda karşınıza çıkan kişilerin, kendi ismini söyledikten sonraki ilk sözleri, size nasıl yardımcı olabileceklerini sormak oluyor. Yardım değil, yaptığınız hatanın giderilmesini ya da eksik verdiğiniz hizmetin tamamlanmasını istiyorum deseniz de nafile. Muhatabınız size yardım etmekte son derece ısrarlı!

Görünen o ki, borç almanın ya da vermenin, yatırım yapmak/çekmek ya da destek almak/vermek şeklinde yeniden isimlendirildiği günümüz dünyasında/Türkiye’sinde, paranızla hizmet almanın ya da paranızla aldığınız bir maldan/hizmetten şikayetçi olmanın adı da, “yardım istemek” şeklinde değiştirilmiş, “yardım” kavramı karşılık alınarak yapılan işleri tanımlamak için kullanılır hale gelmiş durumda. Herkes, yaptığının, belli bir bedel (ücret, kar)karşılığı vermeyi üstlenmiş olduğu bir hizmet/taahhüt olduğunun farkında değil ya da farkında değilmiş gibi davranıyor.

Peki de nasıl oldu da, “destek” kelimesinde olduğu gibi, “yardım” kelimesi de bu kadar yanlış şekilde kullanılır hale geldi/getirildi?  

Bu “yanlışın” sorumlusunun, ne çağrı merkezi telefonlarına çıkan ne de mağazalarda, dükkanlarda sizleri karşılayan, sizlerle ilgilenen, sizlerle konuşan genç insanlar olduğunu söyleyerek başlayalım.

Onlar değilse, kim ya da kimler, hangi amaçla böyle bir bilinçli yanlışa ya da daha doğru tanımlamayla saptırmaya, manipülasyona ihtiyaç duyuyorlar?

Öncelikle, ortaya çıkan bu garabetin, yaygın olarak ifade edildiği gibi internette yüzlercesini bulabileceğiniz yabancı dilden dokümanları, az yabancı dil ve daha da önemlisi az Türkçe bilgisiyle dilimize çevirenlerin cehaletinden yani bilinçsizce yapılmış bir yanlışlıktan kaynaklandığı kanısında olmadığımı ifade edeyim.

Sorunun esas yanıtının, özellikle son 20-30 yıldır uluslar arası düzlemde akademi çevrelerinin ve kamuoyunun yaygın bir şekilde tartıştığı ancak bizim ülkemiz akademisi ve entelektüellerin ise -kendileri de bolca yabancı kelimeyle süslü, hibrit, ortaya karışık bir dille konuşmayı statü göstergesi saydıklarından olsa gerek- pek de ilgilerini çekmeyen, dilin ideolojik bir araç olarak kullanılması konusuyla yakından ilgili olduğunu söyleyerek ve bu çalışmalardan bazılarının linkini kaynakçalar arasında sizlerle paylaşarak bitireyim.

Kaynakça:

https://www.bloomberght.com/dunya-bankasi-2021de-turkiyeye-1-5-milyar-dolar-destek-verdik-2284357

https://sozluk.gov.tr/

https://www.insanokur.org/emperyalizm-ve-dil-faiz-cebiroglu/

https://dergipark.org.tr/tr/pub/jpaljournal/issue/48920/537888

https://www.jstor.org/stable/23483184

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0271530920300835?casa_token=nnEBA7NvRUAAAAAA:bdIpBO18TEwpYJ5dyUDs5GtJNj0zBzWZCBgcrDVHNQiY-H-1c37WOmG5CcPbN13DYPLflmua

https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/B004843736D4B07EDC694E97836CAF97/S0047404512000887a.pdf/div-class-title-neoliberalism-as-language-policy-div.pdf

https://www.cambridge.org/core/journals/language-in-society/article/neoliberalism-as-language-policy/B004843736D4B07EDC694E97836CAF97

https://www.researchgate.net/publication/233685155_Language_Ideology_and_Neoliberalism

https://benjamins.com/catalog/jlp.6.1.05hol