TÜİK’in sır gibi sakladığı madde fiyatları: Gerçekçi enflasyon için kritik öneri

MERVE DUMAN / VERYANSIN TV

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) dün, temmuz ayına ilişkin enflasyon verilerini açıkladı. Buna göre enflasyon, temmuzda aylık bazda yüzde 3,23 olurken yıllık bazda yüzde 61,78’e geriledi. Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) ve İstanbul Ticaret Odası’nın altında kalan TÜİK’in resmi verileri tartışma konusu oldu.

Ekonomim yazarı Alaattin Aktaş, TÜİK’in enflasyon hesabında kullandığı ve kamuoyundan sakladığı madde fiyatlarını açıkladı. Buna göre; TÜİK, uzman doktor muayenesi 34 lira, aylık yurt ücreti 456 lira, ev kirasını 6 bin 255 lira olarak görüyor.

TÜİK’in enflasyonda hesapladığı fiyatlar şu şekilde:

Uzman doktor muayenesi: 34 TL

Ekmek arası döner: 79 TL

Taksi ücreti: 79 TL

Zeytinyağı: 116 TL

Zeytin: 136 TL

Beyaz peynir: 148 TL

Erkek berberi: 168 TL

İnternet faturası: 217 TL

Cep hattı faturası: 218 TL

Aylık yurt ücreti: 456 TL

Ev kirası: 6.255 TL

Özel Üniversite ücreti: 199.475 TL

‘ZAMAN AYIR, BUNLARI KAMUOYUNA VER’

İktisatçı Prof. Dr. Aziz Konukman ile Ekonomist ve Veryansın TV yazarı Ahmet Müfit, TÜİK’in enflasyon hesaplama yöntemine ve madde fiyatlarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

“Alaattin Aktaş, analizlerinde haklı çıkmaya devam ediyor” ifadelerini kullanan Konukman, TÜİK Başkanı Erhan Çetinkaya’nın “Madde fiyatlarının açıklanması için ekstra bir gün daha çalışma yapmak gerekiyor” dediğini hatırlattı.

Konukman, TÜİK Başkanı’na “En erken açıklayan biziz dedi, geç açıkla. Kendin söylüyorsun zaten en erken açıklayan biziz diye. En erken açıklama, zaman ayır, bunları kamuoyuna ver. Herkes bunu merak ediyor” diyerek tepki gösterdi.

‘SINIF TEMELLİ ENFLASYON AÇIKLAYALIM’

TÜİK ve ENAG’ın enflasyon verileri arasındaki büyük farka da değinen Konukman, “Sınıf temelli enflasyon açıklama” önerisinde bulunup şunları söyledi:

“Gelin sınıf temelli bir enflasyon açıklayalım diyorum. Çalışanların sepetini açıklayın. Çalışanların sepetiyle ortalama sepet aynı şey olabilir mi? Her gelir grubundaki insanların ortalama sepetini alıyorsun ve öyle bir sepette insan yaşamıyor. ENAG’ı da alsan, TÜİK’i de alsan öyle bir insan yaşamıyor.”

‘EN ZENGİN YÜZDE 20’NİN ENFLASYONU NE, EN FAKİRİNKİ NE?’

Konukman, “ENAG mı haklı TÜİK mi haklı?” tartışmalarını bitirmenin doğru yönetiminin “emekçilerin, çiftçilerin, sermaye gruplarının sepetini alıp ya da gelir gruplarını ele alıp enflasyonu hazırlamak” olduğunu dile getirdi.

Konukman, sözlerini şöyle noktaladı:

“En zengin yüzde 20’nin enflasyonu ne, en fakir yüzde 20’nin enflasyonu ne? TÜİK yine diğer verilerini de açıklasın ama bu veriler de paylaşılırsa esas doğru gündeme gelmiş oluruz. Ondan sonra mal bazında da bunları açıklarsanız, sokaktaki enflasyon beklentileriyle resmi açıklamalar uyuşur. Çünkü emekçi artık ortalama enflasyona değil, kendi sepetine bakar. Toplu sözleşmede de o esas alınırsa inanılmaz sağlıklı bir tartışma olur. Bunlar yapılmıyor. Gündemi buraya kaydırmamız lazım.”

AHMET MÜFİT: TÜİK’İN FİYAT TOPLAMA ŞEKLİNİN DOĞRU OLDUĞUNU DÜŞÜNMÜYORUM

Ahmet Müfit ise TÜİK’in enflasyon verilerine ilişkin yaptığı değerlendirmede “Normal günlük yaşamda karşı karşıya kaldığımız enflasyonu yansıtmıyor ama teknik açıdan da gerçekçi olduğunu düşünüyorum” dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü:

“Eğer siz her aile hekimine gidenden alınan katkı payını alırsanız, ilaç yazdırmak için gidiyoruz aile hekimine o da muayene ücreti olarak görünüyor. TÜİK’in yaptığı tüm bunları toplayıp oransal almak. O zaman dediği oran da çıkıyor olabilir. Yani sadece madde fiyatlarından çıkarak TÜİK’in yöntemi hakkında eleştiri yapmak çok sağlıklı olmayabilir.”

Müfit, “TÜİK’in söylenen hesaplama şeklinin doğru olduğunu söylüyorum ama TÜİK’in toplama şeklinin çok doğru olduğu kanısında değilim. Hangi marketten, hangi günde fiyat topluyorsunuz? İndirimli günlere mi getiriyorsunuz? TÜİK’in fiyat toplama şeklinin doğru olduğunu düşünmüyorum. ENAG’ın verilerinde de bazı teknik hatalar olduğu kanısındayım” değerlendirmesinde bulundu.

NE OLMUŞTU?

Ekonomim yazarı Alaattin Aktaş, haziran ayında da TÜİK’in enflasyon hesabında kullandığı madde fiyatları için hesaplama yapmıştı. Aktaş, TÜİK’in, uzman doktor muayenesini 33 lira 69 kuruş, yurt ücretini 457 lira, ev kirasını ise 5 bin 845 lira gördüğünü belirtmişti.

TÜİK’in sakladığı madde fiyatları gündemdeki yerini korurken, Başkan Erhan Çetinkaya, TÜİK Toplantı Salonu’nda basın kuruluşlarının Ankara temsilcileri ve ekonomi haber müdürleriyle bir araya gelerek, enflasyon hesaplamalarına ve eleştirilere yönelik soruları yanıtlamıştı.

Çetinkaya, madde fiyatlarının yayımlanmasını durdurmalarına ilişkin eleştiriler hakkında “Madde sepeti olduğu yerde duruyor, madde sepetini gizlemek kimsenin yetkisinde değildir, yayınlanmayan tablolar madde fiyatlarıdır. Geçmişte açıklanan madde fiyatlarının bir gösterge niteliği yoktu. Madde fiyatlarının açıklanması için ekstra bir gün daha çalışma yapmak gerekiyor. Bu sebeple artık gösterge niteliği taşımayan bu fiyatları yayınlamıyoruz” demişti.

Çetinkaya, TÜİK ile ENAG’ın açıkladığı enflasyon rakamları arasındaki büyük farka ilişkin de konuşmuştu. “ENAG’ın internet sayfasından erişim sağlanan metodoloji dokümanında hesaplamalarda geçerli olan yöntem ve uygulamalara ilişkin bilgiler paylaşılmadığını” söyleyen Çetinkaya, “ENAG tarafından yayımlanan aylık TÜFE oranlarının gerçeği yansıtmaktan oldukça uzak olduğunu” öne sürmüştü.

Çetinkaya, TÜFE ile İTO İstanbul Ücretliler Geçinme İndeksi arasındaki farklılıklara yönelik yorumları da değerlendirerek, İTO’nun söz konusu hesaplarının metodolojisini 30 yıl önce TÜİK’ten aldığını ancak bu yöntemlerin artık eskidiğini ifade etmişti.