İsviçre’nin Lozan şehrinde 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan, dönemin Türkçesi ile ‘Lozan Sulh Muâhedenâmesi’, bir diğer adıyla ‘Türkiye Cumhuriyeti’nin Tapusu’ Lozan Barış Antlaşması 102 yıl önce bugün imzalandı.
‘100. YIL’ YALANI
Antlaşmanın herhangi bir bitiş süresi veya geçerlilik yılı olmamasına rağmen yıllardır süregelen “Lozan Antlaşması 2023’te bitecek” iddiası da tarihin tozlu rafları arasında yerini aldı.
Lozan Antlaşması’nı gündeme taşıyan bir diğer iddia ise Türkiye’nin ‘gizli maddeler’ nedeniyle topraklarında bulunan bor, petrol, altın gibi değerli madenleri çıkarmasının 100 yıl boyunca yasak olduğuydu.
2023’te antlaşmanın 100. yılının dolmasıyla bu maddelerin geçerliliğini yitireceği ve çıkarılacak madenlerle ülkenin büyük bir zenginliğe kavuşacağı yalanı ise tarihçiler tarafından defalarca yalanlanmasına karşın gerici çevrelerde geçerliliğini korudu.
Yeni yıla girilmesiyle birlikte bu iddia sosyal medyada gündem oldu. Binlerce kullanıcı söz konusu gizli maddeleri tiye alan paylaşımlarda bulundu.
TARİHİ KARELER
102. yılını dolduran Lozan Antlaşması’ndan öne çıkan fotoğraf kareleri:
Türk heyetine liderlik eden İsmet İnönü, Lozan görüşmelerinde
İsmet İnönü, Dr. Rıza Nur ve Hasan Saka, Lozan’da konferansın yapıldığı salona girerken/1923
Lozan Barış Antlaşması’nın kapak sayfası ve fihristi
İsmet İnönü ile İtalyan delege Montagna
TÜRK MİLLETİ PEKİŞTİ
Antlaşma uyarınca Türk Devleti’nin sınırları içindeki yabancı okulların Türk kanunlarına uyması, okulların öğreniminin Türk Devleti tarafından düzenlenmesi kayıt altına alındı.
Fener Rum Patrikhanesi’nin yabancı kiliselerle ilişki kurmaması şartıyla Türkiye’de kalması kabul edilirken, azınlıklara verilen ayrıcalıklar kaldırıldı, tüm azınlıklar Türk vatandaşı kabul edildi.
Anlaşmayla İstanbul’daki Rumlar hariç diğer yerlerdeki Rumların Yunanistan’a, Batı Trakya hariç diğer illerdeki Türklerin ise Türkiye’ye gönderilmesi suretiyle iki ülke arasında nüfus mübadelesine karar verildi.
20 Temmuz 1936’da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile de Lozan’da üzerinde en çok durulan başlıklardan Boğazlar konusu çözüme kavuşturuldu.
143 MADDE, ÖNSÖZ VE 4 BÖLÜM
143 madde, bir önsöz ve 4 bölümden oluşan Lozan Barış Antlaşmasının ön sözünde, devletlerin istiklal ve hakimiyetine saygı gösterilmesi prensibine yer verildi.
Lozan Barış Antlaşması, I. TBMM tarafından imzalanırken, II. TBMM tarafından onaylandı. Antlaşmayla, Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlığı ve Misakımilli, itilaf devletleri tarafından resmen tanındı ve kabul edildi, Sevr Antlaşması da geçersiz hale geldi.
Ülke sınırları Irak sınırı hariç belli oldu ve Türkiye açısından I. Dünya Savaşı sona erdi.
Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk’ta, Lozan Barış Antlaşması’na ilişkin yaptığı tanımlamada, “Türk milleti aleyhine asırlardan beri hazırlanmış ve Sevr Antlaşması’yla tamamlandığı zannedilmiş bir suikastın yıkılışını ifade eden bir belgedir.” ifadelerine yer verdi.
Taraflarca tek nüsha olarak imzalanan Lozan Antlaşması’nın ıslak imzalı nüshası “depozitör ülke” sıfatıyla Fransa tarafından muhafaza ediliyor. Diğer imzacı ülkelerdeki nüshalar ise antlaşmanın onaylı suretlerinden oluşuyor.
Onaylı suretlerden biri de Dışişleri Bakanlığı Arşivi’nde bulunuyor. Dışişleri Bakanlığı Arşiv Binası’nda aslı muhafaza edilen Antlaşma, Bakanlığın internet sitesinde vatandaşların ve araştırmacıların erişimine açık tutuluyor.
Dönemin karikatür sanatçılarından Derso ile Kelin’in, tarihe geçen çizgileriyle Lozan Antlaşması tasviri
