Ahmet Akbay yazdı…
*Tarihî kaynaklarda 924 yıl önce yaşanan savaşın kayıtlarına göre, 1102 yılı savaş alanı buralar diyebiliriz. Daha sonra Çukurova bölgesinde iken buralara gelen Atabey Hasan ve ordusu tam Türkmen hâkimiyetine kazandırıp Bizanslıların hâkimiyetine son vermiştir.
DENİZLİ/ÇALKEBİR’E TÜRKMENLERİN YERLEŞMESİ VE BIZANSLILARLA MÜCADELESİ
1071 Malazgirt Zaferi sonrasında Anadolu’nun kapıları Türklere açılmış Türk boyları büyük göçlerle Anadolu’nun farklı bölgelerine yerleşmeye başlamıştır. Anlatımlara göre, Malazgirt Zaferi’nden yaklaşık bir yıl sonra binlerce Türkmen çadırıyla birlikte, eski adıyla Denizli/Çalkebir olarak bilinen bölgeye gelerek yüksek yaylalara buralara yerleşmiştir.
Tarihî kaynaklarda Denizli ve çevresinin yaklaşık yirmi yıl boyunca Türk hâkimiyetinde kaldığı, daha sonra yeniden Bizans’ın kontrolüne geçtiği de belirtilmektedir.
Bizans–Türkmen Mücadelesi
Bundan dokuz yüz yirmi dört yıl evvel bu topraklarda cesurca savaşan Türkmenler buraları ebedî yurt tutmuş.
1102 yılında Bizans-Haçlı ordusu ile Türkmenler arasında meydana gelen savaşın, bugün Çalkebir olarak bilinen sınırlar içindeki topraklar üzerinde gerçekleştiğini söyleyebiliriz.
Denizli tarihine ilişkin kayıtlarda, 1102 yılında Bizans İmparatoru I. Aleksios Komnenos tarafından Türkmenlerle mücadele etmek üzere görevlendirilen Bizans komutanı Philokalos’un (Flikol), o dönemde yaylalara yerleştiği bilinen Türkmenlerle savaşa bu bölgeye geldiği ve burada yaşayan Türkmen kuvvetleriyle savaştığını Bizanslı Tarihi kayıtlarında bilmekteyiz.
Çalkebir, Türkmen uç beyliği olarak konumlandırılmış, büyük çoğunluğu Oğuzların Bayat boyu olduğunu Bayat tamgalı taşından Türkmenlerinin yaşadığı, yer köyün yeşil göl diye bilinen çadır kurduğu yaylaları, Türkmen yerleşim yeridir.
Bizanslı komutan Philokalos’a karşı direnen Türkmenlerle yapılan mücadelenin yaşandığı alanın, bugün Çalkebir ve çevresi olduğu değerlendirilmeli. Bölgede bulunan ve savaş dönemine ait olan berkitilmiş toprak ayrıca Söğütlü pınar altındaki büyük hendek degerlendirilmeli Selçuklu Türkmenlerinin mi, Bizanslıların mı bu berkitilmiş tepeyi kullandığı ayrıca araştırılmalıdır.
Tarihî kayıtlarda Türkmenlerin Beşparmak Dağları’na doğru çekildiklerinden de bahsedilmektedir. Bölgedeki sözlü tarih anlatılarında ise büyüklerimizden aktarılan bilgilere göre, Philokalos’un ordusunun Türkmen kuvvetleri karşısında bozguna uğradığı ve daha aşağı bölgelere doğru geri çekilmeye çalıştığı anlatılmaktadır.
*Türkmen kuvvetlerinin Sıcakdere sırtlarında mevzilendiği, Bizans ordusunun ise Sıcakdere Boğazı’nda çevrelendiği ve burada ağır bir yenilgiye uğratıldığı, yöre halkının aktardığı tarihî anlatılar arasında yer almaktadır.
Bizanslıların Türkmenleri bu topraklardan söker atarız hesabını Selçuklu Türkmenleri burada bozmuştur.
Çalkebir ve Asıçal çevresi ve yaylaları ise bölgenin en eski ve en önemli yerleşim alanlarından biri olarak bilinmektedir. Yörede anlatılanlara göre burası, Türkmenlerin binlerce çadırla bölgeye ilk gelip yerleştiği alanlardan biridir. Ayrıca “Çal” adının ilk kullanıldığı bilinen yerlerden biri olarak (Asıçal) Çalkebir bölgesi gösterilmektedir.
Bizanslıların Ordu komutanı Flikol’un 1102 yılında Türkmenlere karşı yaptığı saldırıda zulümleri, zalimliklerinden haberdar edilen Atabey Hasan, 1109 yılında Çukurova bölgesine gelerek Bizanslıların hâkimiyetine son vermiş. Bu tarih, Türkmenlerin bu topraklarda değişmez sahibi olduğu tarih olarak bilinmeli.
Bu nedenle Çalkebir toprakları yalnızca bir yerleşim alanı değil, aynı zamanda Denizli ve Çal yöresinin Türkmenleşme sürecine ışık tutabilecek önemli bir tarihî alan niteliğindedir. Bölgedeki eski yerleşim izleri, coğrafi mevziler ve sözlü tarih anlatılarının birlikte değerlendirilmesi, 1102 yılında gerçekleştiği aktarılan Bizans–Türkmen mücadelesinin izlerinin araştırılması açısından önem taşımaktadır.