Sefa Yürükel yazdı…
Emperyalist güçler tarafından desteklenen iktidarların bağımlılık ilişkisi içinde nasıl hareket ettiğini ve bu bağımlılığın uzun vadede nasıl bir çöküş getirdiğini dün Beyaz Sarayda ki görüşmede gördük.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin siyasi kariyeri ve iktidar süreci, emperyalizmin desteğiyle iktidara gelen rejimlerin yaşadığı sorunlara çarpıcı bir örnek teşkil etmektedir. Bu bağlamda, emperyalist güçler tarafından desteklenen hükümetlerin halklarına ve komşu ülkelere karşı izledikleri politikaların, onları uzun vadede nasıl bir açmaza sürüklediği dün Beyaz Saraydaki aşağılanmada da bir ibretlik tarihi canlı vesika olarak görülmüştür.
Emperyalizm, bağımlı kıldığı rejimler aracılığıyla küresel politikada çıkarlarını sürdürmeye çalışır. Ancak bu rejimlerin kaderi, desteklendikleri güçlerin çıkarları doğrultusunda şekillenir ve zamanla kullanılmaz hale geldiklerinde itibarsızlaştırılabilirler. Ukrayna örneğinde, Batı’nın desteğiyle iktidara gelen Zelenskiy, Rusya ile çatışma sürecinde giderek daha fazla dış yardıma bağımlı hale gelmiş ve ülkesinin egemenlik alanını büyük ölçüde dış aktörlerin insafına bırakmıştır. Bu durum, tarihsel olarak emperyalist güçler tarafından desteklenen birçok liderin yaşadığı akıbete benzemektedir.
1. EMPERYALİZMİN İŞLEYİŞ MEKANİZMASI
Emperyalist sistem, bağımlı kıldığı ülkelerde genellikle yerel elitleri destekleyerek kendi politikalarını uygulatır. Bu süreçte;
• İktidara getirilen kişi veya gruplar, yerel halkın değil, emperyalist güçlerin çıkarlarını öncelemeye başlar. (Wallerstein, 2004)
• Bu iktidarlar, ekonomik, askeri ve siyasi yardımlarla ayakta tutulur. Ancak, bağımlılık arttıkça karar alma mekanizmaları dışarıya bağımlı hale gelir. (Chomsky, 1999)
• Emperyalist güçler için faydalı oldukları sürece desteklenirler, ancak bir noktada işlevlerini yitirdiklerinde tasfiye edilirler. (Hobsbawm, 1994)
2. UKRAYNA ÖRNEĞİ VE ZELENSKİY’İN POLİTİKASI
Zelenskiy, Ukrayna’da 2019’da popülist söylemlerle iktidara geldi. Ancak özellikle 2022’de Rusya ile yaşanan savaş sürecinde, Batı’nın askeri ve ekonomik desteğine tamamen bağımlı hale gelmiştir.
• Ukrayna’nın kendi egemen politikalarını belirleyememesi, dış yardımların kesilmesi ihtimalinde büyük bir kriz yaratmıştır. (Mearsheimer, 2022)
• Ülkenin iç siyaseti, ekonomik dengeleri ve toplumsal yapısı büyük ölçüde Batı’nın çıkarlarına göre şekillenmiştir. (Sakwa, 2020)
• Süreç içinde, Batı medyası dahi Zelenskiy’nin yönetimini eleştirmeye başlamış ve Ukrayna’da yolsuzluk iddiaları gündeme gelmiştir. Artık özellikle ABD için Zelenskiy , dün Beyaz Sarayda ki basına açık görüşmede de görüldüğü gibi , değiştirilmesi gereken bir yük ve kullanma tarihi geçmiş bir atık olarak görülmektedir.
3. TARİHSEL BAĞLAM: EMPERYALİZMİN İŞ BİRLİKÇİ REJİMLERE YAKLAŞIMI
Zelenskiy örneği, tarihte benzer şekilde emperyalist güçler tarafından desteklenen liderlerin yaşadığı durumlarla benzerlik göstermektedir:
• Şah Rıza Pehlevi (İran): ABD desteğiyle iktidarda kalan Pehlevi, halkın desteğini kaybettikçe Batı için bir yük haline geldi ve devrildi. (Kinzer, 2008)
• Mihail Saakaşvili (Gürcistan): Batı’nın desteğiyle Rusya karşıtı politikalar izleyen Saakaşvili, zamanla işlevini yitirdi ve ülkesini terk etmek zorunda kaldı.
• Saddam Hüseyin (Irak): Başlangıçta Batı tarafından desteklenen Saddam, çıkarlar değiştiğinde hedef haline getirildi ve devrildi. (Cockburn, 2006)
4. KOMŞULARIYLA ÇATIŞAN REJİMLERİN AKIBETİ
Bağımlı rejimler, genellikle komşu ülkelerle dostane ilişkiler kurmak yerine emperyalist güçlerin yönlendirmesiyle düşmanca politikalar izlerler. Bu durum onların bölgesel izolasyonuna yol açar ve savunmasız hale getirir.
Ukrayna, Rusya ile barışçıl bir çözüm üretmek yerine Batı’nın yönlendirmesiyle savaşa sürüklenmiştir. (Cohen, 2019)
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
Zelenskiy örneği, emperyalizmin bağımlı kıldığı liderlerin nasıl bir açmaza sürüklendiğini gözler önüne sermektedir. Dış desteğe bağımlı rejimler, halklarının çıkarlarını değil, kendilerini destekleyen güçlerin çıkarlarını gözettiği için uzun vadede sürdürülemez hale gelirler. Tarih, emperyalizme bağlı hareket eden iktidarların eninde sonunda başarısız olduğunu ve kendi halkları tarafından da dışlandığını göstermektedir.
KAYNAKÇA
• Chomsky, N. (1999). Hegemony or Survival: America’s Quest for Global Dominance.
• Cockburn, P. (2006). The Occupation: War and Resistance in Iraq.
• Cohen, S. (2019). War with Russia? From Putin & Ukraine to Trump & Russiagate.
• Hobsbawm, E. (1994). Age of Extremes: The Short Twentieth Century, 1914–1991.
• Kinzer, S. (2008). All the Shah’s Men: An American Coup and the Roots of Middle East Terror.
• Mearsheimer, J. J. (2022). The Tragedy of Great Power Politics.
• Sakwa, R. (2020). Frontline Ukraine: Crisis in the Borderlands.
• Wallerstein, I. (2004). World-Systems Analysis: An Introduction.
