6 Şubat 2023’te Türkiye gözlerini büyük bir yıkıma açtı. 11 ili etkileyen ve 53 binden fazla kişinin hayatını kaybettiği Kahramanmaraş depremlerinin üzerinden tam bir sene geçti.
Bu bir senede; enkaz altından yükselen yardım çığlıkları, çekmeyen telefonlar, vatandaşlar dondurucu soğukta yardım beklerken satılan çadırlar, Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan gelen ‘kader’ açıklamaları da unutulmadı. 53 binden fazla vatandaşımızın hayatını kaybettiği depremler, ‘imar affı’ savunucularını da akıllara getirdi.
11 ilde büyük yıkıma yol açan depremin ardından kolon kesme, malzeme çalma ve kalitesiz malzeme kullanımı gibi birçok skandalın ortaya çıkması da vicdanları yaraladı.
İşte 6 Şubat ve sonrasında yaşananlar…
Türkiye, 6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli 11 ili etkileyen 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki depremlerin acısıyla sarsıldı.
6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesinde saat 04.17’de 7,7 büyüklüğünde, Elbistan ilçesinde saat 13.24’te 7,6 büyüklüğünde deprem meydana geldi. Depremler nedeniyle yaklaşık 15 milyon kişinin yaşadığı 11 ilde büyük yıkım yaşandı.
Kahramanmaraş’ın yanı sıra Hatay, Osmaniye, Adıyaman, Diyarbakır, Şanlıurfa, Gaziantep, Kilis, Adana, Malatya ve Elazığ’ı vuran deprem sonrası Türkiye, uluslararası yardımı da içeren 4. seviye alarm verdi. Ülke genelinde 7 gün süreyle milli yas ilan edildi. Türkiye genelindeki tüm ilk ve ortaöğretim okullarında ilk etapta 13 Şubat’a kadar eğitime ara verildi.
AFAD, arama kurtarma çalışmalarının sona ermesinin ardından 50 bin 783 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.
İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya ise 6 Şubat depremlerinin yıl dönümüne günler kala yaptığı açıklamada 53 bin 537 vatandaşın yaşamını yitirdiğini söyledi.
‘YAVRUM YAŞAYACAKSIN’
6 Şubat’ta akşam saatlerinde Osmaniye’deki Adnan Menderes Bulvarı’ndaki Metin Tamer Sitesi’nde enkaz altındakileri kurtarma çalışmalarından küçük bir kız çocuğu yaralı halde kurtarıldı. Çocuğun enkazdan çıkarılma anı kameralara yansırken, “yavrum yaşayacaksın” denildiği duyuldu.
HATAY’DA YARDIM ÇIĞLIKLARI
Depremin en çok yıktığı illerin başında Hatay vardı. Depremin üzerinden 24 saatten fazla bir süre geçmesine rağmen hâlâ kurtarma çalışmalarının başlamadığı enkazlar bulunuyordu. Yıkılan binaların birinden duyulan yardım çığlıkları gecenin karanlığında böyle yankılandı.
‘İÇERİDEN ÇOCUK SESLERİ GELİYOR’
Hatay’dan gelen görüntülerde; bir kadının “anne” diyerek bağırdığı duyulurken, başka bir gencin de enkaza bakakaldığı görüldü. Vatandaşlardan biri ise yaşadıkları felaketi şu sözlerle anlattı: “Ne yazık ki içeriden çocuk sesleri geliyor. Ama imkansızlıktan erişemiyorlar. Kuzenim 4 ceset çıkarmıştı. Sabah 10’da konuştum en son… Bu arada havalimanı sahasında 1 metre büyüklüğünde kırıklar var.”
TWITTER’A 9,5 SAAT ERİŞİM ENGELİ
Depremlerin ikinci günü Twitter ve bazı sosyal medya sitelerine erişim sınırlandırıldı. Bant daraltma uygulaması, enkaz altında kalanların adres ve bilgilerinin daha fazla paylaşılmasını engelledi. Saat 16:30’da başlayan erişim kısıtlaması, gelen tepkiler üzerine gece saat 01:00’de sona erdirildi. İktidar 9,5 saat boyunca Twitter’a erişim sınırlaması getirdi ama hükümet yetkilileri paylaşım yapmaya devam etti.
YIKIM ANLARI KAMERADA
6 Şubat’ta meydana gelen ve 11 ilde yıkıma neden olan Kahramanmaraş merkezli 7,7 büyüklüğündeki depremin görüntüleri de ortaya çıktı.
YOL YARILDI
Depremlerin yıkıma neden olduğu Adıyaman’ın Gölbaşı ilçesi Turan Özdemir Caddesi’nde yolda yarık oluştu. O anlar bir marketin güvenlik kamerasına yansıdı. Görüntülerde ayrıca, marketin reyonlarının devrildiği, bilgisayar yazıcısının sağa sola savrulduğu anlar da yer aldı.
KIZILAY’IN DEPREM FIRSATÇILIĞI
Depremin üçüncü gününde, Kızılay’ın deposunda tuttuğu 46 milyon TL değerindeki 2 bin 50 çadırı, acil deprem bölgesine göndermek yerine Ahbap derneğine sattığı ortaya çıktı. Çadır satışı için başta “Ahlaki ve yasal” diyen dönemin Kızılay Başkanı Kerem Kınık, tepkiler üzerine “Satıldığından haberim yoktu, arkadaşları eleştirdim” diyerek geri adım attı.
Çadır satışıyla tepkilerin odağında olan Kerem Kınık, mayıs ayına kadar gelen istifa çağrılarına rağmen koltuğundan ayrılmadı. 11 Mayıs akşamı Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın çadır satışıyla ilgili “Bu konu beni ciddi manada üzmüştür. Kızılay, çadır satma işine giremez. Süratle bu yanlışı düzeltmesi gerekir. Biz Kızılay’ı çadır üretiminde sürekli aktif hale gelmesi için teşvik ettik. Kızılay’ın çadır dendiği zaman en ufak bir probleminin olmaması gerekir” demesinin üzerinden 24 saat geçmeden Kerem Kınık’tan istifa haberi geldi.
SORUMLULUKTAN SIYRILMANIN ADI: KADER PLANI
Cumhurbaşkanı Erdoğan, depremlerin 3. gününde Kahramanmaraş’a gitti. Burada bir depremzedeyle konuşmasında “Hiç endişe etmeyin azami bir yıl içerisinde inşa edeceğiz. Gideceğim, gideceğim oraya da gideceğim. Hafta sonuna kadar il il dolaşacağım” diyen Erdoğan, aracına bineceği sırada, başka bir depremzedeye ise “Bunlar kader planının içerisinde olan şeyler” yanıtını verdi.
Erdoğan, Ekim 2022’de Bartın’ın Amasra ilçesinde meydana gelen maden faciasına ilişkin de “Biz kader planına inanmış insanlarız. Kader planına inandığımız için bunun dünü, bugünü, yarını olmayacaktır. Bunlar her zaman olacaktır” ifadelerini kullanmıştı.
Erdoğan, 301 madencimizin göz göre göre ölüme itildiği Soma’daki maden katliamıyla ilgili de “Arkadaşlar yani biz bir defa bu tür ocaklarında, kömür ocaklarında bu olanları, lütfen buralarda bu olaylar hiç olmaz diye yorumlamayalım. Bunlar olağan şeylerdir. Literatürde iş kazası denilen bir olay vardır. Bunun yapısında fıtratında bunlar var. hiç kaza olmayacak diye bir şey yok” sözlerini sarf etmişti.
ENKAZDAN 62 SAAT SONRA ÇIKAN CİHAN EMİR’İN ‘FUTBOL’ SOHBETİ
Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen Adıyaman’da 12 yaşındaki Cihan Emir bina enkazından 62 saat sonra “futbol sohbeti” eşliğinde çıkarıldı. Cihan Emir’i enkaz altından çıkarmaya çalışırken bilincini açık tutmak amacıyla sohbet eden kurtarma ekipleri, “Hangi takımlısın?” sorusuna “Galatasaray” cevabını almasıyla başlayan futbol sohbeti sırasında yaşananlar kameralara yansıdı.
Galatasaray Kulübü Başkanı Dursun Özbek ile de görüşen Cihan Emir, İstanbul’a gelip Fenerbahçe maçını tribünde izlemek istediğini söyledi. Ancak 28 Şubat’ta Cihan Emir Parlak’tan acı haber geldi.
FATMA ŞAHİN: HER ŞERDE BİR HAYIR VAR
Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’nin AKP’li Başkanı Fatma Şahin, 11 Şubat’ta Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen Nurdağı ilçesine gitti. Bir depremzedeyle konuştuğu anları sosyal medya hesabından paylaşan Şahin, depremzedenin “Türkiye’miz tam şahlanma şeyine gelmişti. Her şeyde bir hayır vardır” demesi üzerine, “Her şerde bir hayır var. Rabbim ne derse o olur” yorumunu yaptı.
ENKAZDAN ÇIKAN 5 YAŞINDAKİ MİNİĞİN İLK İSTEĞİ
Gaziantep İslahiye’de arama kurtarma çalışmalarını sürdüren ekipler, 5 yaşındaki Şengül’ü depremin 132’inci saatinde enkazdan sağ çıkardı. Şengül’ün ilk isteği “sarı kola” oldu.
‘BENİ ÖZEL HASTANEYE GÖTÜRMEYİN, PARAM YOK’
Kahramanmaraş merkezli 2 büyük depremde Hatay’ın Antakya ilçesinde Emine Doğu, arama kurtarma ekipleri tarafından depremden 138 saat sonra çöken binanın enkazından yaralı olarak çıkarıldı. Tekirdağ Dr. İsmail Fehmi Cumalıoğlu Şehir Hastanesi’nden giden sağlık ekibi tarafından ambulansa alındı. Doğu, kendisine müdahale eden Acil Tıp Uzmanı Orhan Eroğlu’na, “Kurban olayım beni özel hastaneye götürmeyin param yok” dedi.
155 SAAT SONRA ENKAZDAN ÇIKARILAN ÇOCUK: KAÇINCI GÜN?
Gaziantep’in Nurdağı ilçesinde, enkaz altından 155 saat sonra 8 yaşındaki çocuk çıkarıldı. Çocuğun ‘kaçıncı gün söyler misiniz?’ demesi yürekleri dağladı.
BEBEĞİNİ KANIYLA HAYATTA TUTMAYA ÇALIŞTI
Kahramanmaraş’ta 203 saat sonra sağ olarak enkazdan çıkartılan anne Hidayet ve baba Muharrem Polat’ın 7 aylık bebeğini hayatta tutmak için yaptığı mücadele herkesi ağlattı. Enkaz altında 7 aylık Alparslan bebeği hayatta tutmak için 5 gün bebeğini emziren anne, sütten kesilince kolunu keserek kanını içirdi ve bir gün daha yaşattı. Ancak minik Alparslan daha fazla dayanamadı ve enkaz altında hayatını kaybetti.
ERDOĞAN’DAN ‘KIZILAY NEREDE?’ SORUSUNA: BE AHLAKSIZ, NAMUSSUZ, ADİ…
21 Şubat’ta Osmaniye’de yaptığı açıklamada deprem bölgelerine devletin geç müdahale ettiğine ilişkin eleştirilere yanıt veren Erdoğan, “Onların gören gözleri kör, kulakları sağır, kalpleri mühürlenmiş. Devlet ilk günden itibaren polisiyle, askeriyle, jandarmasıyla, tüm güvenlik güçleriyle 11 ilimizde yerini almıştır.” dedi. Erdoğan, CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun, ‘Kızılay nerede’ sözlerine karşılık “Be ahlaksız, be namussuz, be adi. Kızılay 2.5 milyon insana her gün sıcak yemek dağıtıyor. Böyle vicdansızlık olur mu?” ifadelerini kullandı.
ISLAK ÇADIRDA YAŞAM MÜCADELESİ
Adıyaman’da 229 akrabasını depremde kaybeden Emine Bulut’un hikayesi yürekleri yaktı. 2 Mart’ta Veryansın TV’ye konuşan Emine Bulut, kız kardeşinin enkazda üç gün ‘kurtarın’ diye bağırdıktan sonra öldüğünü söyledi. Bulut, kardeşinden geriye kendisine sadece emanet edilen kuşunun kaldığını anlattı. 3 torununun çadırda yerler ıslak olduğu için hastalandığını vurgulayan Emine Bulut, “Ne yapabiliriz, nereye gidebiliriz? Biz topraklarımızı terk etmek istemiyoruz” diye seslendi.
ENKAZ ALTINDAKİ KÜÇÜK KIZDAN SON MESAJ
Depremde yıkılan Hatay Antakya’daki Elit Apartmanı’nda yaşayan 4 kişilik Gövce ailesinden, iş seyahati için 6 Şubat gecesi İstanbul’da olan baba Mümtaz Gövce dışında sağ kurtulan olmadı. Mümtaz Gövce, 150 kişinin yaşamını yitirdiği apartmanda eşi Sena, kızları Ece Birce (6) ile Elif Eylül’ü (10) kaybetti.
Depremde enkaz altında kalan 10 yaşındaki Elif Eylül’ün ses kaydı 13 Mart’ta ortaya çıktı. Baba Mümtaz Gövce, “Enkaz altındayken bana ‘Baba annemlere ulaşamıyorum, galiba ben de öleceğim’ diye sesli mesaj atmış. Ancak şebeke çekmediği için bana mesaj gelmedi. Bunun üzerine kızım öyle bir yalnızlık duygusuna kapılmış ki annesinin telefonundan kendisine ‘Seni seviyorum’ yazmış” dedi.
‘CENNETTEN BİR KARE’ DİYE PAZARLANAN REZİDANS CEHENNEMİ YAŞATTI
Hatay’ın Antakya ilçesinde, yapımının 2013’te tamamlandığı belirtilen, 12 katlı ve 250 daireli Rönesans Rezidans, depremde yerle bir oldu. Yaklaşık bin kişinin yaşadığı tahmin edilen rezidansta 269 vatandaş enkaz altında kalarak can verdi. Rezidansı yapan şirketin, 2013’te sosyal medyadan fotoğraflarını ‘Cennetten bir kare’ yazarak paylaştığı ortaya çıktı.
‘ŞAMPİYON MELEKLER’
6 Şubat depremlerinin ardından Adıyaman’da faaliyet gösteren Grand Isias Otel ilk depremde yıkılarak tamamen çöktü. Deprem gecesi otelde konaklama listesine göre 86 kişi vardı.
Listedeki 38 kişinin sportif faaliyet amacıyla kafile halinde Türkiye’ye gelen ögrenci, öğretmen, antrenör ve ögrenci velilerinden olusan KKTC vatandaşları olduğu belirlenirken, otelde bulunan diğer 47 kişinin ise Türkiye Turist Rehberleri Birliği (TUREB) organizasyonunda çeşitli tur şirketleri bünyesinde eğitim gezisi amacıyla otelde konakladığı tespit edildi.
Grand Isias Otel’in yıkılmasıyla nedeniyle 71 otel müşterisi ile otel personeli olmak üzere toplam 72 kişi yıkıma bağlı olarak hayatını kaybederken, 8 otel müşterisi de yaralandı.
EBRAR SİTESİ 1400 KİŞİYE MEZAR OLDU
Depremin sembollerinden biri haline gelen Ebrar Sitesi, Kahramanmaraş’ın merkezinde yer alıyordu. Toplamda 22 bloktan oluşan bu site, binlerce aile için güvenli bir yaşam alanı olarak görülüyordu. Ancak 6 Şubat depremleri sonrasında Ebrar Sitesi tamamen yıkıldı. Bu yıkım sonucunda en az 1400 kişi hayatını kaybetti. Ebrar Sitesi’nin yıkılma anına ilişkin yeni görüntülere ise bir yıl sonra ulaşıldı.
‘DİRENEMİYORUZ, ACIMIZ ÇOK YÜKSEK’
Serbestiyet’ten Onur Erkan’ın haberine göre, otel enkazında sıkışan rehberlerden Ali Osman Aydın ve Nazımcan Hartlap’ın, depremin hemen ardından sesli mesajla WhatsApp gruplarında yardım istediği ortaya çıktı.
Enkaz altından dışarıyı gördüğünü söyleyen Ali Osman Aydın, etrafındaki otoparkı ve tabelaları anlatarak yardım çağrısı yaptı. “Belden yukarımız sağlam, belden aşağımız beton altında ezildi. Direnemiyoruz, acımız çok yüksek.” diyen Aydın, “Bu beton duvar kaldırılmadığı sürece buradan çıkamayız. Göz göre göre soluyoruz. Biz dışarıyı görüyoruz. İnsanlar bize ulaştı ancak insanların yapabileceği bir şey değil. Buraya AFAD’ın gelmesi lazım, vatandaşla olmuyor. Ben dışarıyı görüyorum. Burada bir otopark var. Doğru Karar Eğitim Kurumları’nı görüyorum.” ifadelerini kullandı.
Depremin olduğu 6 Şubat günü öğleden sonra enkazdan çıkarılabilen Ali Osman Aydın, İstanbul’a sevki sırasında hayatını kaybetti. Nazımcan Hartlap, 6 Şubat akşam saatlerinde Jandarma Arama Kurtarma ekipleri tarafından enkazdan çıkartıldı ancak o da hastanede hayatını kaybetti.
GALERİA’DA İHMALLER ZİNCİRİ
Kahramanmaraş merkezli depremlerin vurduğu Diyarbakır’da, 1’i boş 7 bina yıkıldı. Yenişehir ilçesinde kentin ilk alışveriş merkezi olarak 1999 yılında hizmete giren, 4 katı alışveriş merkezi olup 8 katı da 128 daireden oluşan 4 bloklu Galeria Sitesi’nin 1 bloku, depremlerin ilkinde yıkıldı. 89 kişi yaşamını yitirdi, 22 kişi de yaralandı. Geride kalan 3 blok kontrollü yıkılırken çökme yaşandı.
89 kişinin hayatını kaybettiği siteye ilişkin bilirkişi raporu tamamlandı. İhmallerin tek tek tespit edildiği raporda mimari proje ile uygulama arasında farklılıklar olduğu belirtildi. Raporda, Galeria’nın ‘kolonsuz’ havuzuyla ilgili “Binanın simetri olduğu ve deplase edilen kolon simetrisinde proje koordinatlarına uygun kolon olduğu ancak zemin kattan spor salonuna inen kolonun bu koordinatta olmadığı için binanın yıkılmasına bir sebep olduğu kanaatine varılmıştır” denildi.
HAVUZUN GÖRÜNTÜLERİ ORTAYA ÇIKTI
Kolonlarının kesildiği ileri sürülen alt kattaki spor salonuna ait olan havuzun görüntüleri ortaya çıktı. Görüntülerde, yaklaşık 2 metre derinliği olan havuzun bulunduğu geniş alanda kolonların olmadığı görüldü.
Galeria sitesinin üstündeki bir bloğun çökmesiyle altında bulunan marketteki camların patlaması, ürünlerin dışarı fırlaması ve etrafı toz kaplaması kameralara yansıdı.
DEPREM ŞOVMENLERİ 30 MİLYAR TL’Yİ 10 AY SONRA GÖNDERDİ
Depremlerden sonra 15 Şubat’ta ATV, Fox TV, Kanal D, Kanal 7, Show TV, Star TV, TRT 1 ve TV8 ortak yayınıyla ‘Türkiye Tek Yürek’ başlığıyla bağış kampanyası düzenlenmişti. Yardımların AFAD ve Kızılay’a verileceği bildirilmişti. Toplamda vadedilen bağış miktarı 115 milyar 146 milyon 528 bin lirayı bulmuştu.
Vadedildiği söylenen bağışlarsa uzun süre toplanamamıştı. Son olarak İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, 10 Aralık’ta cevap verdiği bir soru önergesinde toplanan miktarın 85 milyar olduğunu açıklamıştı. Diğer bir deyişle 30 milyar kampanyanın 10’uncu ayında henüz toplanamamıştı.
Yerlikaya’dan 2 Şubat 2024’te yeni bir açıklama geldi. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nda düzenlenen ‘Kahramanmaraş Merkezli Depremleri Değerlendirme Toplantısı’nda konuşan Yerlikaya toplanan paranın 128 milyar liraya ulaştığını söyledi.
Yerlikaya, “128 milyar 949 milyon lira toplandı. 106 milyar 728 milyon lira kaynak deprem bölgesine aktarıldı. Bunun 79 milyar 263 milyon lirası harcandı” dedi.
ERDOĞAN’IN ‘İMAR AFFI’ SÖZLERİ YENİDEN GÜNDEM OLDU
Depremde verilen ağır kayıp, imar aflarını ve 2018’deki düzenlemeyi yeniden tartışma konusu yaptı. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın, 10 kenti etkileyen 7,7 ve 7,6 büyüklüklerindeki depremin merkez üssü Kahramanmaraş’ta, 2019’da yaptığı mitingde, bir yıl önce çıkan İmar Barışı Yasası’nı överek, “İmar barışıyla 144 bin 556 Maraşlı vatandaşımızın sorununu çözdük” demesi de gündem oldu.
2018’deki düzenleme kapsamında sadece İstanbul’da, bütün deprem bölgesindeki kentlerin sayısından daha fazla binaya yapı kayıt belgesi verildiği, 319 bin binanın imar affından yararlandığı anlaşıldı. 319 bin binada yaşayanların toplam rakamının milyonları bulduğu belirtildi.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Buğra Gökçe de depremin vurduğu 10 ilde 294 bin 166 binaya yapı kayıt belgesi verildiğini açıkladı. Gökçe, Kahramanmaraş’ta 39 bin 58 yapı kayıt belgesi verildiğini de söyledi. Erdoğan’ın 2019’da yapı kayıt belgesi verilen bu 39 bin 58 binada yaşayanların sayısını açıkladığı anlaşıldı.
Depremin en acı görüntüleri:
