Mustafa Gazalcı’nın yazdığı Köy Enstitüleri’nin Meclis Süreci adlı kitabı Enstitülerin hem kuruluş aşamasındaki tartışmaları hem gelişmesindeki ve nihayet kapatılmasındaki tartışmaları TBMM zabıtlarından aktararak anlatıyor.
Mustafa Gazalcı‘nın yazdığı ve raflardaki yerini alan Köy Enstitüleri’nin Meclis Süreci adlı kitabı Enstitülerin hem kuruluş aşamasındaki tartışmaları hem gelişmesindeki ve nihayet kapatılmasındaki tartışmaları TBMM zabıtlarından aktararak anlatıyor.
Köy Enstitüleri’nin kuruluş tartışmaları sırasında okulların adının “enstitü” konması da tartışma konusu oluyor.
Mustafa Gazalcı‘nın TBMM meclis tutanaklarından dikkatle derlediği bilgilere göre Konya Milletvekili Dr. Osman Şevki Uludağ, tasarıyı getirenlere teşekkür ediyor ve adı üzerinde duruyor:
“…Sonra bir şeye daha dokunacağım; o da enstitü kelimesidir. Niçin enstitü denmiştir? Buna enstitü denmekten çok politeknik okulun daha küçük ölçeğini anlatan kelimeyi bulmak gerekir, ben bulamadım. Bununla birlikte kelimeleri aynen yazmak davasında olanlara katılarak diyeceğim ki enstitü kelimesine enistitü deyiverelim. (Gülüşmeler)
Tartışmalarda Köy Enstitüleri’ne yeni isim öneren diğer milletvekili Kazım Karabekir‘dir. Kazım Karabekir’in bu okullara karşı çıkışı köy ve şehir çocukları ayırımı yapılması ve köy ve şehir çocukları arasında ilişkinin kesilmesi korkusudur:
“…Biz köy ve şehir çocuklarını böyle birbirleriyle kaynaştıracak yerde bir düşünce saflığıyla ayırırsak sonra acaba köylere başka taraflardan yapılacak telkinlerle günün birinde biz bu şehirlerin karşısında başka düşüncelerle onları donanmış bulmaz mıyız?
Bu suretle bütün bir şehir gençliğinin köy gençliği ve köy halkıyla ruhsal kaynaşması sağlanmalıdır. Onun için köylü şehirli diye bir ayırım yapılmamalıdır.”
Kazım Karabekir kurumun adı üzerinde durarak ad önerir:
“Son olarak isim meselesi; buna enstitü diyoruz. Ziraat Enstitüsü diyoruz, Kız Enstitüsü diyoruz. Bilmem bu ismi köy öğretmen kurumlarına kadar genişletilmeli midir? Yoksa kendi çalışmalarına karşılık ve köylülerin ruhuna kadar etkileyecek bir isim bulmalı mıdır? Bendenize öyle geliyor ki ‘hayat okulu’ yahut ‘hayat kaynağı’ gibi daha anlaşılır ve köylüler, çocuklar üzerinde bize hayat vermeye gelmişler gibi bir etki bırakacak bir isim vermek daha uygun olur.”
