Yıldırım Koç yazdı…
İş Kanununa göre, günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere; (a) dört saat veya daha kısa süreli işlerde onbeş dakika, (b) dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat ve (c) yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat, ara dinlenmesi verilir. Bu ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Böylece, işyerinde 8 saat bulunan bir işçi, fiilen 7,5 saat çalışır. İşyerinde 12 saat bulunan bir işçi, fiilen 11 saat çalışır. Yasanın zorunlu kıldığı ara dinlenmesi, çalışma süresine dahil değildir. Ancak birçok işyerinde, ücretli ara dinlenmeleri de vardır.
Toplu iş sözleşmesi uygulanan işyerlerinin çok büyük bölümünde, ücretsiz ara dinlenmesinden önce ve sonra, işçilerin genellikle çay da içebildikleri, ücretli ara dinlenmeleri verilir. Böylece, örneğin, haftada 6 gün çalışan ve günde iki kez 15’er dakikalık ücretli ara dinlenmesinden yararlanan işçiler, haftada fiilen 42 saat çalışmış olur.
Bazı toplu iş sözleşmelerindeki düzenlemeler aşağıda sunulmaktadır:
“İşi aksatmamak kaydıyla, ferdi olarak veya değişim ile günde iki defa 15’er dakikalık paydos verilir. Bu süreler iş süresinden sayılır.” (Tekgıda-İş – Tat Konserve, 2013-2014)
“Yemekten önceki ve sonraki çalışma sürelerinin ortalama bir zamanında ise 15 dakikalık çay molası verilir. Yemek molası iş süresinden sayılmaz. Çay molaları ise iş süresine dahildir.” (Hizmet-İş – Mamak Bel., 2009-2011)
“Vardiya çalışmalarında (1. Vardiya, 2. Vardiya ve 3. Vardiyalarda) işletmede sigara içme yasağı olduğu için çalışan işçilere, öğleden evvel ve sonra olmak üzere işin gereği de göz önünde tutularak toplu veya münferiden 10’ar dakika sigara paydosu verilir. İşçi her halûkarda bu süreler içinde sigara içme ihtiyacını giderir. Bu paydoslar için işçinin ücretinden bir kesinti yapılamaz.”(Tekgıda-İş – Aroma, 2013-2015)
“Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında işçilere 1 saatlik yemek molası, yemekten önceki ve sonraki çalışma sürelerinin ortalama bir zamanında ise 20 dakikalık çay molası verilir.
“Yemek molası iş süresinden sayılmaz; çay molaları ise iş süresine dahildi.
“İş bitişi saatinden önce işçilere 20 dakika hazırlanma ve banyo için süre verilir.” (Genel-İş – Beşiktaş Bel., 2024-2026)
“Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında işçilere 1 saatlik yemek molası, yemekten önceki ve sonraki çalışma sürelerinin ortalama bir zamanında ise 20 dakikalık çay molası verilir.
“Yemek molası iş süresinden sayılmaz; çay molaları ise iş süresine dahildir. İş bitimi saatinden önce 15 dakika hazırlanma ve banyo için süre verilir.” (Genel-İş – Ataşehir Bel., 2024-2026)
“Kompresörlerin darbe, kırma ve delme tabancasında çalışan işçilere saatte 15 dakika dinlenme izni verilir. Bu dinlenme iş süresinden sayılır.” (Petrol-İş – TPAO, 2015-2016)
“Yemek paydosu günde bir saattir. Bundan başka mesai saatleri içinde sigara içme yasağı konulmuş işyerlerinde öğleden evvel ve öğleden sonra olmak üzere günde iki defa 15’er dakikalık ücretli sigara içme paydosu verilir. Bundan başka mesai saatleri içinde öğleden önce ve öğleden sonra olmak üzere fabrika dahilinde iki defa 10’ar dakika çay içme paydosu verilir. İşverence verilecek çay ücretsiz olacaktır.” (DERİTEKS – Deri İşveren, 2016-2019)
“Çalışma süresinin ortalama bir zamanında kanuni ara dinlenmesi verilir. Ara dinlenmesinden önce ve sonra üyelere 15’er dakikalık dinlenme molası verilir ve bu molalarda üyelere çay verilir. Bu molalar çalışma süresinden sayılır.” (Birleşik Metal-İş – Termo Makina, 2015-2018)
“Matbaa makineleri, torna, freze gibi atölye makineleri ve benzeri işlerde sürekli çalışan işçilere, çalışmanın uygun zamanlarında iki kez 20’şer dakikalık dinlenme izni verilir.” (Tez Koop-İş – TÜBİTAK, 2017-2019)
“İş süresi içindeki tuvalet ihtiyacı işyeri ihtiyaç giderme talimatlarına göre giderilir. Günlük çalışma süresinin yemekten önce ve sonraki çalışma sürelerinin ortalama bir zamanında bu ihtiyaçlar 10’ar dakika ve münavebeli olarak giderilir.” (Öz Gıda-İş – Ülker Bisküvi, 2016-2017)
“Normal çalışmadan fazla çalışmaya geçişte, fazla çalışma süresinden sayılmak üzere, işçiye 15 dakika ara dinlenmesi verilir.” (Tekgıda-İş – SOCOTAB Yaprak Tütün, 2016-2018)
“Öğleden önce ve öğleden sonra çalışma süresinin ortasında topluca olmamak ve işi aksatmamak kaydıyla en fazla 15’er dakikalık ara dinlenme süresi verilir ve bu süreler çalışma süresinden sayılır.” (Tekgıda-İş – Evyap Sabun, 2016-2018)
“İşçilere, normal mesaiden fazla mesaiye geçiş anında 15 dakikadan az olmamak üzere bir istirahat verilir. Bu istirahat, nöbetleşe verilir. Bu dinlenmelerinde işçinin ücreti işletilir.” (Tekgıda-İş – Dr Oetker Gıda, 2017-2018)
“Bu TİS kapsamındaki işyerinde, genel bakımdan iş süresi haftada 45 saattir. Ancak işyeri uygulamasında bazı pozisyonlar açısından haftalık çalışma süresi 40 saat olarak belirlenebilir. Bu süre kural olarak haftanın çalışılan günlerine eşit olarak bölünerek hesaplanır.” (Basın-İş – ASAŞ Ambalaj, 2016-2017
