Covid-19 bir salgın mı biyolojik saldırı mı?

Epidemik hastalıkların oluş mekanizmasını anlamak için salgın başlamadan önceki biyolojik, ekolojik ve sosyal ortamı iyi değerlendirmek ve bilmek gerekiyor. Biz bunu salgın hastalıkların biyoekolojik çevresi olarak isimlendiriyoruz. Biyoekolojik çevre ile insan arasındaki dinamik ilişki, hastalıkların ortaya çıkması, yayılması ve özgün sağlık problemlerine neden olması gerekçesiyle son derece önemli. Yani bu ilişkileri anlamak hastalıkların ve salgınların nedenlerini anlamak için zorunlu.

Şimdi sorular şunlar: Acaba COVİD-19 virüsleri, bir çeşit ekolojik dengesizlikten dolayı saldırıya geçtiler de insanlığa hesap mı soruyorlar? Öyleyse bu biyoekolojik dengesizliğin nedeni ne? Yoksa bu sadece bir biyolojik saldırı mı? Saldırıysa eğer karşı dünya neden susuyor? Yoksa suyun karşısındaki efendiler, sabırla, tevekkülle cevap vereceği günü mü bekliyorlar?

Anlaşıldığı üzere virüslerle insanlık arasında topyekun bir savaş başlamıştır! Ancak bilinmeli ki virüslerle masada anlaşma şansı yoktur. Nedeni anlaşılmadan yapılan toplumsal hastalık mücadelesi, karanlığa kurşun sıkmaya benzer; plansız, amaçsız ve hedefsiz bir şekilde kulağımızın dibinden kurşunlar vızıldar; herkes sırtını kollar. Dramatik olsa da dünya şu anda tam da bu halde.

Biyoekolojik çevre doğada bir canlı türü olan insanlar için de geçerli. İnsanların kendi biyolojik ve sosyal yapısına uygun bir çevrede rahat ettiğini, büyüdüğünü, çoğaldığını biliyoruz. İnsanlar genetik yapılarında taşıdıkları şifrelerine göre hem bireysel hem de kitlesel bir yaşam birikimi oluşturuyorlar. Kendilerini yaşadıkları çevreye ve toprağa ait hissediyorlar. Misal üç nesil boyu dağlık bölgelerde yaşayan bir neslin temsilcisini getirip deniz kenarında bir yere yerleştirirseniz, hayatı altüst oluyor, nefes dahi alamıyor. Ya da hayatı deniz kenarında geçmiş birini getirip Anadolu’nun bozkır bir köyüne koyduğunuzda, yaşamın anlamını kaybediyor, dünyaya küsüyor, neslini dahi devam ettirmekte zorlanıyor.

Bunları niye anlatıyorum? Canlıların biyolojik ve ekolojik çevresinin insan için de hayvan için de bitki için de mikrop için de geçerli olduğunu söylemek için. Bundan yola çıkarak hastalıkların biyolojik ve ekolojik bir dengesizlikten kaynaklandığını düşünenlere sonuna kadar katılıyorum. İnsanlar gibi bakteriler, virüsler ve mantarlar da kendine uygun ekolojik bir çevrede ürüyor, semiriyor ve yayılıyorlar. Mikropların konakçı olarak insanı tercih etmesinin şartları da misafir geldiği insanın biyolojik özellikleri de hep bu kapsamda değerlendirilebilir.

Şimdi konuyu daha da açacağım. Misal HIV virüsü. Afrika’da ortaya çıkmış bir virüsün, ABD’de yayıldığını ve bazı grup insanları tercih ettiğini biliyoruz. Bir grup biyolojik faktör belki viral mutasyonları da tetikleyerek, virüsün ABD’de bazı insan gruplarına yerleşmesine neden oldu. Bu uygun ekolojik konakçı insan türü, genellikle homoseksüeller ve ilaç kullananlardı. Her iki davranış kalıbı da insan fizyolojisine uygun değildi; normalden bir sapmaydı ve biyolojik sapmalar insanı HIV virüsüne açtı. İnsanların HIV virüsüne karşı gösterdiği epidemiyolojik cevaplar da önemliydi. Bu hastalığı kapanların çoğunluğu damgalandı, hastalığı kapanların sosyal ve insani haklarına dair ciddi problemler ortaya çıktı. HIV isimli bir virüsün hastalığı tarihe belli konakçı türlerinin hastalığı olarak geçti.

Misal Veba! Veba tarihsel kayıtları iyi tutulmuş bir hastalık. 16. yy’da hastalığın insanlarla etkileşimi zirve yapmış. Rönesans döneminde geliştirilen yöntemlerle mücadele edilmeye çalışılmış. Veba ile mücadele geleneği olan İtalya’nın mücadele yöntemleri Avrupa’nın tamamında kullanılmaya başlamış. Veba’nın tarihsel kayıtları incelendiğinde hızlı şehirleşme, ülkeler arasında artmış ticari ilişki, yerleşik ticari merkezler, infekte gemiler ve öldürücü kargolar olarak bilinir. Tarihsel kaydı, ticaretin gelişmesi ve hızlı şehirleşme diye özetlenebilir.

Vebanın aracılarının infekte kemirgenler olduğunu biliyoruz. 7. yy’dan itibaren Avrupa’da ciddi çevresel değişimler, vebanın ekolojisini etkiledi. En önemli değişim, yabani kemirgenler içeren kırsal alan bölgelerinin, şehir merkezlerinden ayrılmasıydı. Odun ihtiyacı nedeniyle ormanlar kesiliyor, bataklıklar kurutuluyor, topraklar sürülüyor, her şey insanların beslenmesi ve korunması için dizayn ediliyordu. Bu eylemler, yabani sıçan familyasını yok ediyor ve onların bir bakıma kuzenleri olan şehir sıçanlarının artışına neden oluyordu. Şehirdeki sıçanlar, veba mikrobuna dirençli değildi.

Misal kolera! Yine 16. yy’dan başlayarak hem Avrupa hem de ABD yeni bir salgın hastalıkla tanıştı. Adı kolera idi. Kökeni konusunda çok farklı spekülasyonlar olmakla birlikte, son hipotez, zararsız ve mide asidiyle kolayca parçalanan suda yaşayan bir bakterinin 19. yy’da Hindistan’da mutasyona uğrayarak şiddetli ishal yaratacak bir toksin üretmesiydi. O kadar ciddi su ve tuz kaybına neden oluyordu ki yüksek ölüm riski taşıyordu. Kolera mikrobunun suşları arasındaki toksisite farklılığı olduğunu şimdi de gayet iyi biliyoruz. Aynı suyun içerisinde patojen suşları artıran faktörün suyun biyolojik yapısının değişmesi olduğu mutlaktır. Suyun biyolojik yapısını değiştiren de yine çevredeki ekolojinin değişmesidir.

Örnekler sayısız kez çoğaltılabilir. İnsanoğlu buralardan birtakım sonuçlar çıkarmak zorundadır. İlk tespit olarak, epidemilerin, tarih boyu uygun ekolojik ortam sağlanmasıyla hastalığın yeniden canlandığı ve insanlığı yok etmek üzere harekete geçtiğini, bu uygun ekolojik ortamın da biyolojik ve sosyal faktörlerle belirlendiğini kabul etmek zorundayız. Misal toplu yaşam, şehirleşme, kitlesel göçler, deprem, sel, savaşlar, sınıflaşma gibi doğa ve sosyal olaylar bulaşıcı hastalıkları tetikler. İnsanın insan doğasına uygun olmayan yaşam tarzları, ilişkiler, kimyasallar da bulaşıcı hastalıkları tetikler. Misal durmadan mide asidini bloke eden ilaçlar alan insanların vücudu elbette mikroplara açılacaktır. Çok enerji tepecektir, ekstremitelerini kullanmama sakat bırakacaktır, aklını kullanmama insan ruhunu da hasta edecektir.

Tüm bu ilişkiler yani sebep sonuç ilişkisi bugün dahi yeterince anlaşılamamıştır. Geçmişteki enfeksiyonların sosyal ve ekolojik ortamları belli oranlarda anlaşılmıştır. Ancak Ebola, Corona gibi salgınlar düzensiz ve kuralsız salgınlardır. Bu nedenle her türlü iddia spekülatif olsa da ciddiye alınmak zorundadır. Şu ana kadar hastalığın patladığı yerin Wuhan olduğu tespitlidir. Peki Wuhan’daki ekolojik veya sosyal dengedeki değişim nedir de bu hastalık oradan patlak vermiştir?

Hastalığın ortaya çıkması ayrı, yayılması ayrı platformda değerlendirilir. Corona salgınında yayılma virüsün kendi saldırgan karakterinden kaynaklanmakta. Virülansı yüksek yani yayılmacı bir karektere sahip olduğu mutlak. Her mikrop gibi genetik, kültürel ve siyasi yönden hassas grupları hedef almakta.

Şimdi makalenin yazılma amacını algılamayanlar için bir kez daha açıkça vurgulamak istiyorum. Çin, ABD, İsrail, İngiltere, hangi emperyal suçlanırsa suçlansın farketmez; zira konu insanlığı ilgilendiriyor. COVID-19’un bir biyolojik silah olduğunu açıkça dile getiren uluslararası bir isim var. Yıllardır biyolojik silahlara karşı savaş vermiş, bir insan hakları avukatı ve İllionis Üniversitesi Hukuk Fakültesi profesörü olan Francis Boyle diyor ki; COVID-19 bir savaş virüsüdür ve Wuhan şehrindeki biyogüvenlik seviyesi 4 olan ve özellikle Coronavirüs ve SARS için dizayn edilmiş laboratuvardan dışarı çıkmıştır. Boyle’ye göre COVID-19 kurgulanmış bir virüs. İçerisinde coronavirüs, HIV ve muhtemel başka bir grip virüsünün genetik materyali var. Virüsün genetik kombinasyonu, çok uzak bölgelere yayılmaya uygun. COVID-19’un kuluçka süresi hala tam bilinmemekle birlikte 14-30 gün arası. ABD hükümeti, 2011’den beri biyolojik savaş programına 100 milyar dolar harcadı. ABD’de halen sınırlı sayıda COVID-19 enfeksiyonu mevcut; ABD, vatandaşlarına tüm ülkede yoğun karantina programı uygulamasa da durum kötüleşirse salgına karşı farklı pozisyonlar alınacak.

Doğal salgın hastalıkların uygun biyoekolojik çevrede geliştiğini vurgulamıştım. Çin’de gelişen bu salgında aracıların hayvanlar, hele hele yarasalar olmadığı ispatlandı. Wuhan’da sanitasyon eksikliği, açlık, toplumsal göç, sel, deprem, cehalet gibi sosyokültürel ve biyolojik bir değişim de yok. Virüslerin hatta insanların genetik yapısını değiştirebilecek kadar bilimsel gelişmiş bir ortam var. Öyleyse nedir Wuhan’daki bu salgının uygun biyoekolojik zemini diye sormak gerekmez mi?

Çin için iddialar yenilir yutulur cinsten değil. Çin’den salgına dair bilimsel zeminde virüsün Wuhan’dan neden başladığına dair biyoekolojik temelli bir açıklama bekleme hakkımız var. Ancak Çin ısrarla yaptığı mücadeleyi ön plana çekerken kaynağı konusunda susuyor. Belki on yıl sonra belki daha da geç, Dünya bu salgının Çin’in 11 Eylül’ü olduğunu söyleyebilir. Heyhat ne çare! İnsanlık kaybediyor ve kaybedecek. Yaşama hakkını Tanrı’dan devralan bu ülkelere insanlığın cevabını vermesi umuduyla…