Emekli Tuğgeneral Mustafa Köse yazdı…
Özel Kuvvetlerde tim komutanıydım. Kısa bir süre görevimden ayrılacaktım. Timimde atanmış bir tim komutan yardımcısı bulunmadığı için tabur komutanımız, başka bir timden bir subayın vekâlet etmesini uygun görmüştü. Tim komutanları toplantısında buna usulünce itiraz ettim.
Biz birlikte eğitim yapan, birbirinin neyi nasıl yapacağını bilen insanlardık. Bir görev sırasında komutan şehit olduğunda, yaralanıp görevini sürdüremeyecek duruma geldiğinde, emir komuta timdeki en kıdemli personele geçecekti. Emir komuta zinciri bunu gerektirirdi. İcabında o sorumluluğu üstlenecek astsubayımızın, barış şartlarında da timi sevk ve idare etmesi gerekiyordu.
Bu gerekçeyi anlattım. Talebim kabul edildi ve komutayı kendi timimin kıdemli astsubayına bıraktım. Tim başçavuşumun tecrübesine güveniyordum. Üstleneceği sorumluluğun da onu geliştireceğini biliyordum.
İlk timimde birlikte görev yaptığım Ömer Astsubay da yıllar sonraki bir dönemde kendi timinin komutanlığına yaklaşık altı ay vekâlet etmişti. Bu tecrübenin ardından, tim komutanlığının güçlüklerini ve sorumluluğunu daha iyi anladığını, kuruma ve komutanlarına bağlılığının güçlendiğini anlatmıştı bana.
Dün, 17 Ekim Astsubaylar Günü’ydü. Bu anlamlı gün vesilesiyle, yıllar boyunca aynı görevi ve sorumluluğu paylaştığımız silah arkadaşlarımı düşündüm. Onlara ordunun omurgası diyoruz. Bu sözün görevdeki karşılığına yıllarca tanıklık ettim. Bu değerin çalışma şartlarına ve emeklilik haklarına da yansımasını umut ediyorum.
TECRÜBENİN DEĞERİ
Birliğe yeni katılan genç subay ve astsubayların yetişmesinde, tecrübeli bir astsubayın katkısını kıtada görev yapanlar bilir. Eğitimdeki bir eksiği fark eder, işin nasıl yürüdüğünü gösterir, yılların kazandırdığı bilgiyi yeni gelene aktarır. Birliklerin devamlılığında bu ilişkinin önemli bir yeri vardır.
Özel Kuvvetlere katıldığımız yıllarda bize ders veren hocalarımızdan biri Vahit Astsubay’dı. Sağlık sınıfına mensup bir astsubaydı. Yabancı dilini geliştirmiş, yurt dışında tahrip uzmanlığı alanında ihtisas kursu görmüş, daha sonraları bilgi ve tecrübelerini kapsamlı bir silah bilgisi kitabına aktarmıştı. Dijital kaynaklara bugünkü kolaylıkla ulaşılamayan o yıllarda kitabı, birçok subay ve astsubay için başvuru kaynağıydı. Öğreticiliğiyle yetişmemizde büyük emeği vardı.
Kara birliklerinde eğitimi sürdüren, uçak bakımında ihtisasını kullanan, gemide teknik sorumluluk üstlenen astsubayın birikimi yıllar içinde oluşur. Jandarmada, Sahil Güvenlikte, karargâhta veya okulda da görev kendi tecrübesini ister. Bu insanları yetiştirmek için harcanan emeğin, meslek hayatları boyunca korunması gerekir.
Rütbelerin yetki ve sorumlulukları bellidir. Hiyerarşi içinde astsubayın bilgisine başvurmak, ona uygun sorumluluk vermek ve gelişmesini desteklemek, gerçek komutanlığın gereğidir. Adaletli bir personel düzeni de yapılan görevi, hizmet yılını ve kazanılan ihtisası birlikte gözetir.
GÖREVİN ARDINDAKİ HAYAT
Tayin emri çıktığında bir ailenin düzeni de yeniden kurulur. Eşin işi, çocuğun okulu, tutulacak ev ve taşınmanın masrafı aynı anda gündeme gelir. Uzun görevlendirmelerde evin bütün yükünü geride kalan eş taşır. Yıllar boyunca biriken bu yükün, personelin hayatında neye mal olduğunu da hesaba katmak zorundayız.
Emeklilik geldiğinde görev temposu geride kalabilir. Kira, fatura ve çocukların ihtiyaçları devam eder. Gelir daraldığında ilk vazgeçilen harcamalar çoğu zaman insanı hayata bağlayan buluşmalar ve sosyal faaliyetler olur. Huzur beklenen yıllar, ay sonunu hesaplamakla geçmeye başlar. Görevde yıllarca ailelerinden ayrı kalan insanların, emeklilikte de geçim sıkıntısı yüzünden hayatlarını daraltmak zorunda kalmalarını olağan karşılayamayız.
Astsubay çoğu zaman görev başında hatırlanır. Ya sonra? Emekli olup kendi hayatına döndüğünde de devlete verdiği hizmetin karşılığını alabilmelidir. Aylığın temel ihtiyaçlara yetmesi, barınmanın sürekli bir endişe kaynağı olmaması gerekir. Emekli aylığı, insanı geçimini sağlayabilmek için yeniden çalışmaya mecbur bırakmamalıdır.
BEKLEYEN HAKLAR
TEMAD’ın 26 Eylül 2026 tarihli açıklamasındaki karşılaştırmaya göre, kıdemli başçavuşun emeklilik geliri son görev aylığının yüzde 43’ü düzeyinde kalıyor. Bu karşılaştırma, derneğin emeklilik gelirine ilişkin itirazının nedenini ortaya koyuyor.
Görev aylığını artırırken emeklilik gelirini aynı ölçüde koruyamayan maaş sistemi, bugün çalışan astsubayın da meselesidir. 2023’te getirilen ilave ödemenin sigorta prim kesintisi dışında tutulması, bu ayrılığın somut örneklerinden biridir. Bir iyileştirmenin değeri, ilk ayda bordroya eklenen tutarla sınırlı düşünülemez. Personel emekli olduğunda hangi gelire güvenebileceğini de bilmelidir.
Aynı açıklamada ilave tazminat, ek gösterge ve sabit tutarlı ödemelerin değer kaybı gündeme getiriliyor. Bu taleplerin emekli aylığını hangi ölçüde iyileştireceği açıkça hesaplanmalı. Yapılacak düzenlemenin kapsamı, görevdeki personelin geleceğiyle mevcut emeklilerin durumunu birlikte ele almalı; malulen emekli olanlarla dul ve yetimlere etkisi de açık olmalıdır.
Eğitim ve kariyer meselesi de sırada bekliyor. TEMAD’ın 2026 çalıştay bildirgesinde astsubay eğitiminin lisans düzeyine çıkarılması, mesleki gelişimin desteklenmesi ve kariyer imkânlarının güçlendirilmesi isteniyor. Gelişen sistemlerin başında görev yapan personelin eğitimi de bu ihtiyaca göre geliştirilmelidir.
Eğitimde kazanılan yetkinlik, görevde ve kariyerde karşılık bulmalı. Kendi gayretiyle öğrenimini ilerleten, yeni ihtisaslar kazanan personel bunu meslek hayatında değerlendirebilmeli. Kariyer yollarında aranacak yeterlilikler önceden bilinmeli; üstlenilecek görevin gerektirdiği bilgi ve liderlik, uygun eğitim ve nesnel değerlendirmelerle sınanmalı. Böylece kurum, yıllarca yetiştirdiği personeli daha etkili değerlendirebilir.
Astsubaylıktan subaylığa geçip generalliğe kadar yükselen meslektaşlarımızın varlığı sevindiricidir. Ancak birkaç kişinin kariyerinde açılan yol, camianın ortak sorunlarını çözmeye yetmez. Astsubay olarak görevini sürdüren kişinin emeğinin karşılığını, kendi statüsü içinde de güvence altına almalıyız.
TEMAD, 14 Ekim’de TBMM Millî Savunma Komisyonu Başkanı Hulusi Akar’a özlük haklarına ilişkin taleplerini yeniden ilettiğini açıkladı. Meclis kayıtlarında, kıdemli astsubaylara ve emeklilere ilave ödeme öngören 4 Aralık 2024 tarihli 2/2748 sayılı teklifin hâlâ komisyonda bulunduğu görülüyor.
TEMAD, 26 Eylül açıklamasında, düzenlemenin 2023 genel seçimi ve 2024 yerel seçimleri sonrasında yapılacağına ilişkin sözler verildiğini de belirtiyor. Görüşmeler sürüyor, teklifler var; ama bekleyen on binlerce insan da var.
Bakanlık adına Mecliste yapılan açıklamalarda çalışmaların devam ettiği belirtiliyor. Bu çalışmaların hangi maddeleri kapsadığını, nerede beklediğini ve ne zaman sonuçlanacağını öğrenmek, yıllardır aynı talepleri dile getiren insanların hakkıdır. Bir sonraki görüşmeye kadar geçen zaman, emeklinin hayatından gidiyor.
Taleplerin maliyeti elbette hesaplanacaktır. Hazine ve Maliye Bakanlığıyla görüşülecek, bütçe karşılığı değerlendirilecektir. Bunlar devlet işinin olağan aşamalarıdır. Fakat süreç uzadığında, hangi talebin hangi gerekçeyle beklediği de açıklanmalıdır. Kapsamı ve takvimi belli bir düzenleme ortaya koymak, hak arayan insanlara sürekli çalışıldığını söylemekten daha fazla güven verir. Birçok şeye kaynak ayırabilen devlet, astsubayların yıllardır bekleyen hakları için de kaynak ayırmak durumundadır.
SORUMLULUĞUN KARŞILIĞI
Personel rejiminde gerektiğinde kapsamlı değişiklikler yapılabildiğini gördük. Astsubayların bekleyen sorunları için de sonuç üretecek bir irade ortaya konulmalıdır. Öncelikle mali düzenlemenin kapsamı ve etkisi açıklanmalı; Millî Savunma Bakanlığı, ilgili diğer kurumlar ve Meclis, kendi sorumluluklarındaki adımları bir takvime bağlamalıdır.
Emeklilikteki gelir kaybını azaltacak tazminat ve ek gösterge düzenlemeleri, bütün etkileriyle çalışılmalıdır. Sabit tutarlı ödemeler güncelliğini koruyacak bir sisteme bağlanmalı. Personelin geleceği, her defasında yeni bir iyileştirme beklemek zorunda kalmayacağı şekilde planlanmalıdır.
Tayin ve görevlendirmelerde aile hayatını koruyan öngörülebilir bir düzen kurulmalı. Barınma imkânları, eşin çalışması ve çocukların eğitimi personel planlamasında somut biçimde dikkate alınmalıdır. Görevdeki astsubayın, ailesinin düzenini her defasında kendi imkânlarıyla yeniden kurmak zorunda kalması, komutanlıkların da ilgilenmesi gereken bir konudur.
Eğitim ve kariyere ilişkin çalışmalar, görevdeki astsubayların tecrübesi dinlenerek yürütülmeli, emeklilerin talepleri konusunda TEMAD’ın ortaya koyduğu çalışmalar da dikkate alınmalıdır. Görüşmelerin ardından üzerinde uzlaşılan hususlar ve bekleyen maddeler açıkça duyurulmalı; neyin sonuçlandığı takip edilebilmelidir.
Lisans eğitimine geçişte müfredat ve öğretici kadro birlikte planlanmalı; akademik öğrenim, askerî eğitim ve uygulamayla tamamlanmalıdır. Görevdeki personele öğrenime devam etme imkânı sağlanmalı, geçiş şartları açıkça belirlenmeli ve farklı dönemlerde yetişmiş astsubayların kazanılmış hakları gözetilmelidir.
Birlik komutanı için personelinin huzuru, görevin sorumluluğuna dahildir. Ailesinin geçimiyle veya emeklilikte nasıl yaşayacağıyla ilgili kaygısını anlatan astsubayı dinlemek gerekir. Bu konuları her zaman başka bir makamın önüne bırakmak, komutanın kendi personeliyle kurduğu güveni de zedeler.
Benim için silah arkadaşlığı, birlikte görev yaptığımız insanların derdini emekli olduktan sonra da duymayı gerektirir. Bugün onların hak arayışının yanında durmamın sebebi de budur. Birlikte verilen mücadele, emeklilik işlemiyle sona ermiyor. Biz al bayrağımızı birlikte dalgalandırdık, vatan topraklarını beraber koruduk.
Şehit astsubaylarımızı ve vefat eden meslektaşlarımızı rahmetle anıyor, gazilerimize sağlık diliyorum. Görevdeki ve emekli bütün astsubaylarımızın, aileleriyle birlikte huzur içinde yaşayabilecekleri şartlara kavuşmalarını istiyorum.
Yıllar önce timimin komutasını bırakırken astsubayımın taşıyacağı sorumluluğu biliyordum. Bugün devletin onlara karşı taşıdığı sorumluluğun da aynı açıklıkla kabul edilmesini bekliyorum.
Vatan savunmasını emanet ettiğimiz astsubaylarımızın geleceği, komisyonlarda yıllarca bekletilemez; seçim takvimine bağlanamaz.
