Federasyonun ayak sesleri

Emekli Tuğgeneral Mustafa Köse yazdı…

Terörsüz Türkiye’den Anadolu Federal Cumhuriyeti’ne mi?

Bazı kelimeler vardır; ilk duyulduğunda masum, hatta kulağa hoş gelir. Fakat hangi siyasi hedefin içinde, hangi bağlamda ve neyin yerine kullanıldıklarına bakmadan anlamlarını kavrayamazsınız.

Bugün Türkiye’de “Terörsüz Türkiye” başlığı altında yürütülen süreci konuşuyoruz. Silahların susması, terörün sona ermesi, anaların ağlamaması… Bunların hepsi milletçe arzu ettiğimiz gelişmelerdir. Otuz yılı aşkın askerlik hayatımın önemli bölümünü terörle mücadele sahasında geçirmiş, dağda, sınır hattında ve sınır ötesinde görev yapmış emekli bir asker olarak kanın durmasını elbette en çok isteyenlerden biriyim.

Ancak bir sürecin sonunda neye ulaşılacağını bilmeden, yalnızca iyi niyetli temennilerle yol alınmaz.

Başlangıçta kamuoyuna anlatılan hedef; PKK’nın silah bırakması, örgütün kendisini feshetmesi ve terörün sona ermesiydi. Bugün ise tartışmanın kapsamı giderek genişliyor. Kimlik, aidiyet, demokratikleşme, yeni yasal düzenlemeler, toplumsal sözleşme, yerel yönetimlerin özerkliği ve siyasi statü gibi başlıklar aynı gündemin içinde yer alıyor.

Silahların bırakılmasıyla başlayan süreç, devletin ve Cumhuriyetin kuruluş esaslarını yeniden tartışmaya açacak bir siyasi dönüşüme mi evriliyor?

SİLAHLARIN ÖTESİNDE NE KONUŞULUYOR?

13 Kasım 2026 tarihinde Müyesser Yıldız’ın yayımladığı “İkinci Cumhuriyetin İlânı Gibi Toplantı!..” başlıklı yazı, bu tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.

ORSAM ile Oxford Üniversitesinin Ankara’da düzenlediği “Ortadoğu’da Yeni Bir Bölgesel Toplum Sözleşmesi Arayışı” başlıklı toplantıda TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş ve MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın yaptığı açıklamalar üzerinde durulması gerekiyor.

Kurtulmuş, süreci “Türkiye modeli” olarak tanımladı. Meseleyi yalnızca bir örgütün silahsızlandırılması ve feshedilmesiyle sınırlı görmediğini; Türklerin, Kürtlerin, Arapların, Sünnilerin, Şiilerin, Müslümanların ve gayrimüslimlerin ortak kaderi üzerinden bölgesel bir birliktelik arayışını anlattı. Bu girişimi de Cumhuriyetimizin ikinci asrının en büyük projesi olarak nitelendirdi.

MİT Başkanı İbrahim Kalın ise silah bırakmanın tek başına yeterli olmayacağını; kimlik, aidiyet, demokratik haklar, toplumsal algı ve kültürel farklılıkların da ele alınması gerektiğini ifade etti. Ayrıca örgüt mensuplarının dönüşü için mevcut düzenlemelerin dışında yeni yasal adımların gündeme gelebileceğine ilişkin açıklamalarda bulundu.

Bu sözleri, konuşan makamların ağırlığı nedeniyle daha da dikkatli değerlendirmek gerekiyor.

Kamuoyuna ilk anlatılan hedefle bugün yetkili isimlerin açıklamalarında öne çıkan başlıklar arasında belirgin bir kapsam farkı bulunuyor. Başlangıçta silah bırakma ve örgütün feshi konuşulurken, şimdi yeni bir toplumsal sözleşme ve bölgesel birliktelik arayışından söz ediliyor.

Elbette demokratikleşme, hak ve özgürlükler her zaman konuşulabilir. Türkiye’nin bunlara ihtiyacı da var. Fakat bunların terör örgütünün silah bırakmasıyla hangi hukuki ve siyasi bağ içinde ele alındığı açıklığa kavuşturulmalıdır.

Devletin yetkili isimleri konuşuyorsa, millet de bu açıklamaların ne anlama geldiğini bilmek ister.

FEDERASYON DEMEDEN FEDERASYON TARTIŞMASI

Teröristbaşı Öcalan’ın son dönemdeki açıklamalarında “demokratik cumhuriyet”, “demokratik entegrasyon”, “demokratik birlik” ve “demokratik toplum” kavramları öne çıkıyor.

Bu kavramların her biri kendi içinde farklı siyasi ve hukuki anlamlar taşıyor. Demokratik konfederalizm de klasik federasyonla aynı yönetim modeli değildir. Dolayısıyla bunları birbirinin yerine kullanmak doğru olmaz.

Ancak kavramların farklı olması, ortaya konulan siyasi hedeflerin incelenmesi gereğini ortadan kaldırmıyor.

Teröristbaşı Öcalan’ın 16 Şubat 2026 tarihli açıklamasında demokratik konfederal siyasi oluşumların ulus-devlet yapılarıyla bir arada var olabileceğine ilişkin değerlendirmeleri; 31 Mart 2026 tarihli açıklamalarında ise “demokratik cumhuriyet” vurgusu kamuoyuna yansıdı. Bu açıklamalar, onun Türkiye’nin geleceğine ilişkin siyasi model arayışının hangi kavramlar üzerinden yürütüldüğünü anlamak bakımından önem taşıyor.

Burada üzerinde durulması gereken husus, demokratikleşme talebinin hangi kurumsal yapıya dönüştürülmek istendiğidir.

Çünkü bir ülkede yerel yönetimlerin güçlendirilmesi başka, ülkenin farklı siyasi ve idari birimlere ayrılarak anayasal yetkilerin merkezî yönetim ile bu birimler arasında bölüştürülmesi başkadır. Yerel demokrasi, hizmetlerin yerinden yürütülmesi ve belediyelerin yetkilerinin artırılması üniter devlet yapısıyla bağdaşabilir. Ancak ayrı siyasi statüler, bölgesel yasama organları ve merkezî devletle anayasal yetki paylaşımına dayanan talepler artık farklı bir yönetim modelini gündeme getirir.

DEM Parti’nin 2025 yılında yayımladığı Yerel Demokrasi Konferansı sonuç bildirgesinde yerel yönetimlerin idari ve mali özerkliği, demokratik yerel özerkliğin kurumsallaştırılması ve Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı üzerindeki çekincelerin kaldırılması gibi talepler yer aldı.

Bunlar, tek başına federasyon talebi olarak değerlendirilemez. Ancak daha geniş siyasi taleplerle birlikte ele alındığında, Türkiye’nin idari ve anayasal yapısına ilişkin tartışmanın hangi yöne ilerlediğini anlamak bakımından önem taşır.

Üstelik bu konuda açıkça federasyon isteyen siyasi aktörler de var.

PSK Genel Başkanı Bayram Bozyel, Temmuz 2026’da verdiği bir röportajda çözümün entegrasyon değil, federasyon olduğunu savundu. Kürtlerin siyasi statüsünün federal bir modelle tanınması gerektiğini açıkça dile getirdi.

Şimdi bütün bunları yan yana koyalım.

Bir tarafta demokratik entegrasyon ve yeni toplumsal sözleşme söylemi, diğer tarafta yerel özerklik ve siyasi statü talepleri, bir başka tarafta da federasyonu açıkça savunan siyasi yapılar…

Bunların hepsini aynı siyasi projenin parçaları olarak ilan etmek doğru olmaz. Fakat aralarındaki ilişkiyi sorgulamak da her Türk vatandaşının en doğal hakkıdır.

Federasyon kelimesini kullanmamak, federal bir yönetim modelinin tartışılmadığı anlamına gelmez. Önemli olan, kullanılan kavramlardan ziyade önerilen yapının devletin idari bütünlüğünü, anayasal yetki dağılımını ve ortak vatandaşlık anlayışını nasıl etkileyeceğidir.

DİYARBAKIR’DAN GELEN YENİ İTTİFAK

Tam da bu tartışmalar sürerken Diyarbakır’da 7 Kasım 2026 tarihinde kurulan ve 9 Kasım’da kamuoyuna ilan edilen Kürdistan Ulusal İttifakı, yani HEVBENDÎ, üzerinde durulması gereken bir başka gelişmedir.

Kürt siyasi parti ve oluşumlarının bir araya gelmesiyle kurulan ittifakın 51 üyeli bir meclis oluşturduğu, dokuz kişilik bir yürütme kurulunun da belirleneceği açıklandı. İttifakın kuruluşunda PSK, PDK-BAKUR, PWK ve diğer bazı siyasi oluşumlar ile bağımsız isimler yer aldı.

Kuruluş açıklamalarında Kürt halkının geleceğini belirlemesi, ulusal birlik ve siyasi statü gibi başlıklar öne çıktı.

Burada şu ayrımı yapmak gerekiyor: Siyasi partilerin bir araya gelmesi, toplantı yapması ve taleplerini açıklaması demokratik siyasetin alanındadır. Bunların varlığını yok saymak mümkün değildir. Ancak bir siyasi oluşumun kendisini hangi coğrafyanın, hangi halkın ve hangi siyasi geleceğin temsilcisi olarak tanımladığı da dikkatle incelenmelidir.

HEVBENDÎ’nin kuruluşu, bölgede siyasi statü ve ulusal birlik başlıklarının yeniden ve daha örgütlü biçimde gündeme taşındığını gösteriyor.

Bu gelişmeyi yalnızca bir parti ittifakı olarak görüp geçmek, meselenin siyasi boyutunu eksik okumak olur. Kaldı ki bu ittifakın kuruluşuna dair haberlerin ulusal medyada yeterince yer bulamamış olması da ayrıca manidardır.

PKK KÜRT VATANDAŞLARIMIZIN TEMSİLCİSİ DEĞİLDİR

Bu noktada özellikle altını çizmek istediğim bir husus var.

Türkiye Cumhuriyeti’nin her vatandaşı gibi Kürt kardeşlerimizin hakları, talepleri, beklentileri ve yaşadıkları sorunlar elbette konuşulmalıdır. Eğitimden istihdama, ekonomik kalkınmadan kamu hizmetlerine, anadilinden kültürel haklara kadar her başlık demokratik hukuk devleti içinde değerlendirilebilir.

Bölgede geçmişte yaşanan yanlışları, ihmalleri ve adaletsizlikleri görmezden gelmek de mümkün değildir. Devletin görevi bunları gidermek, vatandaşları arasında eşitliği sağlamak ve her yurttaşına aynı güven ortamını tesis etmektir.

Ancak Kürt vatandaşlarımızın tamamını PKK’nın siyasi hedefleriyle özdeşleştirmek büyük bir haksızlıktır.

PKK, Kürtlerin tamamını temsil etmez. Hiçbir terör örgütü bir halkın tescilli temsilcisi değildir.

Pinyanişi aşiretinin önde gelen isimlerinden Ali İhsan Zeydan’ın Aralık 2025’te kamuoyuna yansıyan açıklamalarında da PKK’nın Kürt halkının tamamı adına konuşma iddiası sorgulanmıştı. Bu tür açıklamalardaki kişilerin kökenlerine ilişkin değerlendirmeler ayrıca doğrulanmalıdır; bir örgütün niteliği, mensuplarının etnik kökenleri üzerinden belirlenemez. Örgütün niteliğini ortaya koyan, savunduğu ideoloji, hedefleri, yöntemleri ve eylemleridir.

Bizim üzerinde durduğumuz mesele etnik kimlikler değil; silahlı mücadelenin sona ermesinden sonra PKK’nın siyasi taleplerinin hangi zeminde ve hangi kapsamda gündeme getirileceğidir.

Terörle mücadelede yıllarca görev yapmış bir asker olarak şunu çok iyi biliyorum: Bir bölgede yaşayan insanların tamamını bir örgütün iradesine mahkûm ederseniz, o insanlara da büyük haksızlık edersiniz.

Kürt vatandaşlarımızın refahını, huzurunu ve geleceğini savunmak ile PKK’nın siyasi hedeflerini onların ortak iradesiymiş gibi kabul etmek aynı şeyler değildir.

FEDERASYON YOKSULLUĞU ORTADAN KALDIRIR MI?

Bir de meselenin ekonomik ve toplumsal tarafı var.

Bölgenin yoksulluğunu, işsizliğini, eğitim imkânlarındaki eşitsizliği ve üretim sorunlarını yalnızca siyasi statü tartışmasıyla çözebileceğimizi düşünüyorsak yanılıyoruz.

Bir köydeki yoksul ailenin hayatını değiştirecek olan, haritada çizilecek yeni bir sınır değildir. Çocuğunun nitelikli eğitim alması, üretime katılması, emeğinin karşılığını kazanması, sağlık hizmetine ulaşması ve hukuk karşısında eşit yurttaş olarak yaşamasıdır.

Aşiret ilişkileri, toprak dağılımı, yerel güç odakları, sermayenin belli ellerde toplanması ve fırsat eşitsizliği gibi sorunların yanında; eğitim, yatırım, üretim, altyapı ve istihdam eksiklikleri de giderilmeden siyasi tabelaların değişmesi yoksulun hayatını kendiliğinden değiştirmez.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla birlikte Anadolu’nun en ücra köşesine kadar götürülmeye çalışılan ortak eğitim, kamu hizmeti ve vatandaşlık anlayışının tarihî önemini de burada hatırlamak gerekir.

Cumhuriyetin bütün sorunları çözdüğünü söylemiyorum. Eksikleri, yanlışları ve giderilmesi gereken eşitsizlikleri elbette vardır. Fakat bunları gidermenin yolu, ortak devlet yapısını parçalamak değil; hukuk devletini güçlendirmek, kalkınmayı yaygınlaştırmak ve her vatandaşın imkânlara eşit erişimini sağlamaktır.

Bir bölgenin refahı, o bölgenin siyasi sınırlarıyla değil; insanına sunduğu imkânlarla ölçülür.

İKİ AYRI SİYASİ NOSTALJİ

Türkiye’de Cumhuriyetin kuruluş felsefesini ve ortak vatandaşlık anlayışını tartışmaya açan iki farklı siyasi eğilim dikkat çekiyor: Etnik temelli ayrılıkçı siyaset ve Osmanlı’nın geçmişteki yönetim düzenini bugünün Türkiye’sine siyasi model olarak taşımak isteyen anlayış.

Bu iki yaklaşımın tarihî kökleri, ideolojileri ve hedefleri aynı değil. Ancak Cumhuriyetin kurucu iradesine, ulus devlet yapısına ve laik hukuk düzenine yönelttikleri eleştiriler zaman zaman aynı zeminde buluşabiliyor.

Osmanlı tarihine saygı duymak, tarihî mirası önemsemek elbette başka; o dönemin yönetim ve toplum düzenini bugünün Türkiye’si için siyasi model olarak önermek başkadır. Sarayların ihtişamını anlatırken dönemin sınıfsal farklılıklarını, köylünün ve emekçinin hayatını, eğitim imkânlarını ve yönetim karşısındaki konumunu da unutmamak gerekir.

Cumhuriyet, bu ülkede doğuştan gelen ayrıcalıklara dayalı bir yönetim anlayışının yerine vatandaşlık hukukunu koyma iddiasıyla kuruldu. Elbette bu iddianın her dönemde hakkıyla yerine getirildiği söylenemez. Ancak eksiklikleri gidermek, Cumhuriyetin ortak vatandaşlık zeminini terk etmeyi gerektirmez.

Türkiye’nin ihtiyacı, geçmişin saray düzenine dönmek de değildir; etnik kimlikler üzerinden yeni siyasi sınırlar oluşturmak da.

ANADOLU FEDERAL CUMHURİYETİ Mİ?

Bugün kimse çıkıp Türkiye’yi yedi, sekiz veya on eyalete böleceğini ilan etmiş değil. Hükûmetin önünde bu yönde kesinleşmiş bir plan bulunduğuna dair doğrulanmış bir bilgi de yok.

Nitekim Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi, 12 Mayıs 2025 tarihinde PKK’nın silah bırakması karşılığında anayasa değişikliğiyle özerk veya federal yönetim kurulacağı iddiasını reddetmiş, süreçte böyle bir pazarlık bulunmadığını açıklamıştı.

Bu açıklamayı da kayda geçirmek gerekir.

Fakat devletin böyle bir planı bulunmadığının açıklanması, Türkiye’de federasyon taleplerinin ve bu yöndeki siyasi tartışmaların olmadığı anlamına gelmiyor. Nitekim federasyonu açıkça savunan siyasi aktörlerin açıklamaları ortada.

Üstelik federal bir modelin nasıl bir yapıya dönüşebileceğini düşünmek için de uzman olmaya gerek yok.

Örneğin ülkenin yedi, sekiz veya on bölgesel siyasi birime ayrıldığı; her birinin kendi meclisi, hükûmeti, bütçesi ve belirli yasama yetkileri bulunduğu; merkezî yönetimle bu birimler arasındaki yetki ve görev paylaşımının anayasal güvenceye bağlandığı bir yapı tasavvur edilebilir. Federal sistemlerin kendi içinde farklı modelleri bulunduğunu da unutmamak gerekir.

Böyle bir modelin adı Anadolu Federal Cumhuriyeti olabilir. Bu ifade, bugün Türkiye’de resmen teklif edilmiş bir yönetim modelinin adı değil; federasyon tartışmasının muhtemel sonuçlarını düşündürmek için kullandığım varsayımsal bir tanımlamadır.

Mesele yalnızca idari haritaların değişmesi de değildir. Merkezî yönetim ile bölgesel birimler arasındaki anayasal yetki paylaşımı, ortak vatandaşlık tanımı, eğitim ve güvenlik politikalarının nasıl yürütüleceği gibi çok temel konular yeniden düzenlenmek zorunda kalacaktır.

İşte burada Türkiye’nin kuruluş felsefesi ve üniter devlet yapısı tartışmanın merkezine oturur.

DEVLETİN SINIRLARI, MİLLETİN ORTAKLIĞI

Türkiye Cumhuriyeti’nin üniter yapısı, vatandaşlarının farklı kimliklerini inkâr etmek anlamına gelmez. Ortak vatandaşlık, herkesin aynı kültürel özelliklere sahip olmasını da gerektirmez.

Farklı diller konuşabiliriz. Farklı geleneklerimiz, inançlarımız ve kültürel özelliklerimiz olabilir. Bunların hepsi bu ülkenin toplumsal zenginliğidir.

Ancak devletin egemenliği, anayasal düzeni ve ortak vatandaşlık zemini etnik veya bölgesel siyasi pazarlıkların konusu hâline getirilmemelidir.

Türkiye’nin kuruluş felsefesi, bütün vatandaşlarını ortak bir siyasi çatı altında birleştiren Cumhuriyet anlayışıdır. Bu anlayışı güçlendirmek için daha fazla demokrasiye, daha güçlü hukuka, daha adil kalkınmaya ve daha kapsayıcı kamu yönetimine ihtiyacımız var.

Bunların hiçbiri federasyon kurmayı zorunlu kılamaz.

Kaldı ki, terör örgütünün silah bırakması karşılığında hangi siyasi veya hukuki düzenlemelerin gündeme getirileceği konusunda milletin açık ve doyurucu biçimde bilgilendirilmesi gerekir. Kapalı kapılar ardında yürütülen süreçlere ilişkin kuşkular, ancak şeffaflık ve açık siyasi iradeyle giderilebilir.

PKK’nın siyasi hedeflerinin gerçekleşmesi Türkiye’nin zaferi olamaz.

Bu ülkenin şehitleri, gazileri, askerleri, polisleri ve bütün vatandaşları adına söylenecek söz budur.

Türkiye’nin geleceği pazarlık masalarında yeniden tarif edilemez. Cumhuriyetin kuruluş felsefesi, üniter devlet yapısı ve milletin ortak egemenliği tartışma konusu yapılamaz.