Devrimin kodları ve karşı devrim ütopyası

Muharrem Karanfilci yazdı…

10 Kasım 1938’de Dolmabahçe Sarayı’nın odasında bir devir kapandı sandılar. Oysa o gün sadece bir beden toprağa karıştı; fikirler, inançlar ve bir ulusun bağımsızlık meşalesi daha da gürleşerek zihinlere kazındı.

Dolmabahçe’nin saatleri 09:05’te durduruldu; çünkü zaman, o büyük kaybın ağırlığı altında ezilmişti. Oysa asıl gerçek şuydu: Zaman, o saatten sonra Atatürk’ü unutmak için değil, onu her geçen gün daha iyi anlamak, daha ileriye taşımak için akmaya başladı. Bir insan ölür, ama bir fikir insanı, bir millete önderlik eden bir dahi ölümsüzleşirse, onun adı tarih kitaplarının sayfalarına değil, doğrudan bir milletin kalbine yazılır.

Bugün hâlâ her 10 Kasım’da sokaklarda, meydanlarda, okullarda yüzünü bile görmemiş milyonlarca gencin gözlerinde aynı yaş, aynı kararlılık parlıyorsa bu, onun fiziksel yokluğunun çok ötesinde, ruhen bu milletin başında olduğunun en büyük kanıtıdır.

Fikirler ölmez. Hele ki o fikirler bir milletin bağımsızlık ve çağdaşlık idealiyle mühürlendiyse zaman o fikri eskitemez, aksine parlatır. Her sabah doğan güneşin umudu, her zorlukta “Ey Türk istikbalinin evladı!” diyerek ayağa kaldıran o sarsılmaz iradenin sesidir.

Atatürk, sadece geçmişte yaşamış büyük bir komutan veya bir devlet adamı değildir; o, bu topraklarda yaşayan herkesin ortak hafızası, onuru ve bu ülkenin damarlarındaki en temel hayat kodudur.

Bu ülkenin toprağını, suyunu, insanını anlamak istiyorsanız onun kodlarına bakmalısınız. O kodlarda bağımsızlık tutkusu vardır, teslim olmamak vardır, imkânsızı imkânlı kılma kudreti vardır. Ve o kodların tam merkezinde, millete duyduğu sonsuz güvenceyle Mustafa Kemal Atatürk yatar:

• “Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır, fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır” derken aslında bir kehanette bulunmamıştır; bu milletin özüne duyduğu sarsılmaz inancı dile getirmektedir.
• O, bu millete sadece haritalar çizmemiştir; sıfırdan bir onur, küllerinden doğan bir millet bilinci hediye etmiştir. “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” diyerek kuldan birey olmaya evrilen bir devrimin adını koymuştur.

Tarih sadece takvim yapraklarının değişmesinden ibaret değildir; bazı günler, bir devrin kapanıp başka bir denklemin sinsi sinsi kurulmaya başladığı eşiklerdir. 11 Kasım, tam da bu eşiğin, “karşı devrim” denilen o uzun soluklu ve sabırlı kuşatmanın ütopik miladı olarak okunmayı bekler.

1938’in 11 Kasım’ı… Ankara’da rüzgar sert esmektedir. Meclis yeni cumhurbaşkanını seçmiştir ancak başkentteki havanın rengi değişmiştir artık… Atatürk’ün hayatta olduğu o on beş yılda saraylardan ve tekkelerden sökülüp alınan iktidar odakları, onun toprağa verilişiyle birlikte yeniden ellerini ovuşturmaya başlamıştır bile…

11 Kasım sabahı, o güne kadar bastırılmış, köşeye sıkıştırılmış ama asla yok olmamış dogmalar, hurafeler ve feodal refleksler “Artık serbestiz” diyerek başını kaldırmıştır. Atatürk’ün arkasından dökülen gözyaşları kurumadan, devrimin tunç kanatlarını budama yarışına girenler, o gün sahne almaya başlamıştır.

Çünkü karşı devrim ütopyası, devrimin enerjisi tükendiğinde değil, onun kurucusunun koruyucu kalkanı kalktığı anda devreye giren bir intikam hareketi, bir hevestir. Halkı yeniden kul, milleti ümmet, bireyi tebaa kılma gayretindeki o akıl 11 Kasım’da düğmeye basmıştır. O gün başlayan süreç, on yıllar boyunca inceden inceye işlenen bir “rövanş” politikasının temel taşı olmuştur.

Atatürk’ün vefatından hemen sonra başlayan bu süreç, yalnız teorik bir gerileme değil; kurumları, kültürü ve eğitimi hedef alan somut bir tasfiye ve yön değiştirme hareketidir. 1938 sonrasındaki siyasi ve ideolojik kırılmalar, cumhuriyetin öz evlatlarına sırt çevirdiğinin acı birer kanıtıdır:

• Köy Enstitülerinin Sessiz İnfazı: Bozkırda birer aydınlanma ocağı olan, köylüyü efendi kılma iddiasındaki Köy Enstitüleri, Atatürk’ün ölümünden kısa süre sonra hedef tahtasına oturtulmuştur. Aydınlanmanın ve üretim odaklı eğitimin kalbine saplanan o hançer, feodal yapının ve tarikat ağlarının yeniden yeşermesine zemin hazırlamıştır.
• Laikliğin Tavizler Zinciri: Devlet mekanizmasında ve eğitim sisteminde laiklik ilkesinden ödünler verilmeye başlanmıştır. Din ve vicdan hürriyetinin teminatı olan bu ilke, oy kaygıları ve siyasal hesaplaşmalar uğruna esnetilmiş; medrese bakiyesi zihniyetler yeniden bürokrasiye sızma kapısı bulmuştur.
• Tasfiye Edilen Kadrolar ve Tarihin Yeniden Yazılması: Atatürk’ün devrimci kadroları iktidar çarklarının dışına itilmiştir. Millî Mücadele’nin ve devrimin ruhunu temsil eden isimler tasfiye edilirken, yerini uzlaşmacı ve devrim inancını yitirmiş bir bürokratik takım almıştır.

Bugün 11 Kasım’a baktığımızda, sadece geçmişin bir yasını değil, yarım kalan bir mücadelenin sorumluluğunu da omuzlarımızda hissediyoruz. Eğer o karşı devrim dalgası bugün hâlâ bu toprakların üzerine bir karabasan gibi çökmeye çalışıyorsa, bunun tek sebebi bizim 11 Kasım’larda gösterdiğimiz gaflet, 10 Kasım’ları sadece bir “anma” sanıp bir “anlama ve direnme” bilincine dönüştürememiş olmamızdır.

Bugün hâlâ bu ülkede akıl aklın, bilim bilimin, vicdan vicdanın karşısında eziliyorsa bilmeliyiz ki o 11 Kasım sabahı başlayan kuşatma hâlâ devam ediyor demektir. Ve o kuşatmayı kırmanın tek yolu, 10 Kasım’ın yasını tutmak değil, 11 Kasım’ın gerçeğiyle yüzleşip devrime yeniden sımsıkı sarılmaktır.

Saygı ve Minnetle…