Mustafa Özgür Sancar yazdı…
İspanya ile Fas arasındaki ilişki tarihsel olarak reaksiyonerdir. İspanyolların Kuzey Afrika’daki sömürgeci tarihi, Fas’ın İspanya İç Savaşı’nda, Franco adına savaşması için ölüm mangaları göndermesi ve Cumhuriyetçilerin bu katiller tarafından vahşice öldürülmesi birbirine yakın bu iki ülkeyi çatışmalı hâle getirdi.
Yakınlık bir başka çatışma konusu; çünkü kısa bir su yolu ve adalar üzerinde her iki tarafa geçiş yapılabiliyor.
REAKSİYONER İLİŞKİ, MAĞRİBİ REKABETİ, ABD VE İSRAİL PROVOKASYONU
Bugün Ceuta ve Melilla’a ortaya çıkan düzensiz göçmen krizi bu tarihsel tepkisellikten bağımsız açıklanamaz; fakat üçüncü ülkelerin konuya müdahil olmadığı da söylenemez.
ABD ve İsrail, Pedro Sánchez’in Cezayir’e olan son ziyaretini Fas’ı İspanya’ya karşı kışkırtmak için bir araç olarak kullanıyor.
İki mağribi ülkesi Cezayir ve Fas coğrafî ve stratejik açıdan birbirine rakip… İspanya-Cezayir yakınlaşmasının Rabad yönetimini rahatsız ettiği ve sınır kapılarındaki koordinasyonun bu nedenle zayıflatıldığını düşünenler çoğunlukta.
İspanya’nın Kuzey Afrika’daki toprağı Ceuta’da (Sebte), son 24 saat içinde 40 ila 60 bin arasında düzensiz göçmenin denizden yüzerek ve sınır bariyerlerini aşarak şehre girmesiyle tarihinin en büyük göç krizlerinden biri yaşandı.
Yaklaşık 83 bin nüfusu olan özerk kentin nüfusu bir günde neredeyse yarı yarıya arttı, kentteki mülteci kabul merkezlerinin kapasitesi %1600 ile %2400 oranında aşıldı.
Fas’ın Fenidek kıyılarından Ceuta’ya yüzerek geçmeye çalışan göçmenlerden en az 27 kişinin boğularak hayatını kaybettiği bildirildi.
Ceuta’daki krizin ardından İspanya hükümeti, Kuzey Afrika’daki diğer toprağı olan Melilla’daki Beni Ensar sınır kapısını geçici olarak kapattı.
MESELE İŞGAL DEĞİL, BİR İNSANLIK SORUNU
Bütün bu gelişmeler bize bir insanî sorunun olduğunu gösteriyor. Fas’tan yoksullar tatil yapmak için İspanya’ya geçmeye çalışmıyorlar. Fas, son yıllarda tarihinin en ciddi kuraklık dönemlerini yaşıyor. Su kaynaklarının tükenmesi tarım ve hayvancılıkla geçinen kırsal nüfusu tam anlamıyla dağıttı. İşsiz kalan köylüler önce büyük şehirlere, ardından yurt dışına gitmeyi deniyorlar.
Fas’ta üniversite mezunları dahil olmak üzere genç nüfus arasında işsizlik oranları oldukça yüksek. İstihdam alanlarının çok daralması, mevcut işlerdeki maaşların, yükselen enflasyon ve hayat pahalılığı karşısında yetersiz kalıyor olması ciddi bir toplumsal güven sorunu yaratıyor.
Güvencesiz ve sosyal haklardan mahrum çalışma koşulları, halkın çoğunluğunu oluşturan yoksul Faslıları yurtdışına itiyor.
YÜKSEK MAHKEME KARARI, İLTİCA HUKUKU, HIZLI GERİ GÖNDERME PROTOKOLÜ
İspanya’daki aşırı sağcıların işgal olarak nitelendirdiği düzensiz göçmen krizinde, İspanya Yüksek Mahkemesi’nin aldığı yeni kararın etkili olduğunu savunanlar var. Mahkeme, deniz yoluyla gelen sığınmacıların yasal/adil bir süreç işletilmeden “doğrudan/hızlı sınır dışı edilmesini” (devoluciones en caliente) yasakladı.
Yüksek Mahkeme’nin kararı uluslararası iltica hukukuna uygun ve korunması gerekiyor; fakat insan kaçakçılarının bu durumu istismar etmesini engellemek en az yasayı uygulamak kadar önemli.
Pedro Sánchez başbakanlığındaki Sosyalist Parti hükümetinin bu konuda doğru idari kararlar aldığını görüyorum.
Sánchez, Fas hükümeti ile koordinasyon sorununu ortadan kaldırdı; krizin doğduğu 24 saat içerisinde Hızlı Geri Gönderme Anlaşması yapıldı. Anlaşma uyarınca, sınır hatlarında yakalanan ve İspanya’da kalmak için yasal dayanağı olmayan göçmenler “dakikada 150 kişi” gibi sıradışı bir hızla dalgakıranlar üzerinden Fas’a iade edilmeye başlandı.
Rabad yönetimi, Madrid’ten gelen siyasi mesaj üzerine, krizi tamamen kontrolden çıkarmamak adına Ceuta sınırındaki Fenidek kentinde yolları kesti. Yeni göçmen kitlelerinin sahil şeridine inmesini engellemek için bariyerler kurdurdu.
ÇİFT YÖNLÜ DİPLOMASİ, BEYAZ SARAY OPERASYONUNU BOŞA ÇIKARACAK
İspanya, 2022 yılında Fas’ın Batı Sahra bölgesi için öngördüğü “özerklik planını” tanıyarak iki ülke arasındaki buzları eritmişti. Böylece göç akışını %25 oranında azaltmayı başardı.
Pedro Sánchez, krizi ilk anda, “toprak bütünlüğünün ihlâli” olarak nitelendirdi; fakat sonrasında soğukkanlı diplomasi uygulamaya başardı. İspanya hükümeti Fas’ı doğrudan ve çok sert bir dille suçlamaktan kaçınıyor. Madrid, terörle mücadele ve istihbarat paylaşımı gibi hayati konularda Fas ile karşılıklı bağımlılık ilişkisine sahip.
Madrid, diplomasiyi doğru kullanıyor; ama alttan almıyor. Düzensiz göçmen krizinin çıktığı Ceuta ve Melilla özerk bölgelerine Fuerzas Armado (Siâhlı Kuvvetler) güçlerini konuşlandırmış olması bunun açık kanıtını oluşturuyor. İki yönlü diplomasiyi başarıyla uyguluyor.
İtalya başbakanı Meloni, İsviçre ve İspanya’daki aşırı sağcı parti Vox’un lideri Abazcal’ın Sánchez’e yönelik aşırı sert açıklamaları popülizm kaygısından öte anlam taşımıyor.
BİR İNSANLIK SORUNU VE SOSYAL KRİZ
Giorgia Meloni, İspanya’nın Schengen Bölgesi’nden (AB üyeleri serbest dolaşım alanı) çıkarılması yönünde tehditte bulunuyor ve işi bir zenofobiye (yabancı düşmanlığına) götürüyor.
Oysa, Ceuta ve Melilla’da olanlar bir işgal meselesi değil; insani bir sorun, sosyal kriz ve İspanya’nın mevcut hükümeti hukukunu, insanî kayıpları önleyerek, daha fazla insanın ölmesinin önüne geçerek, tutarlı biçimde koruyor.
Yasal statüsü olmayan kişileri kendi oy deposu olarak ülkeye istiflemeye çalışmıyor.
ABD, kendi emperyalist kimliğini bir yana bırakarak, İspanya ile Fas arasına nifak sokmaya çalışıyor. Tarihte kalan kolonicilik meselesini Rabad yönetimini kışkırtacak biçimde gündeme getiriyor.
Pentagon yetkilisi Michael Rubin, 1 ay önce bu plânı açıkça söyledi: ”Fas, Ceuta ve Melialla yeni bir Yeşil Yürüyüş yapmalı!”
ABD’nin İran’a saldırısına karşı en tutarlı politikayı sergileyen, İsrail’in Filistin’de yaptığı katliâmı cesurca kınayan ve İsrail’in olduğu uluslararası platformlarda olmayacağını beyan eden İspanyol hükümeti, Beyaz Saray tarafından önce açıktan tehdit edildi. Sonra gerçeklik temeli olmayan bir takım malî operasyonlarla baskılanmaya çalışıldı ki, Sánchez’in eşi ve kardeşi ile eski Sosyalist parti lideri ve başbakan Zapatero asılsız suçlamalarla yargılanıyorlar, şimdi ise düzensiz göçmen krizi üzerinden Fas ile sıcak çatışmanın içine sokulmak isteniyor.
Trump yönetimi birebirde alamadığını, yan yollara saparak almak istiyor; ancak İspanyol hükümeti birkaç küçük marjinal grup dışında halk meşruiyetine sahip gelecek dolu bir parti olarak güvenle yürüyor.
İspanyolların çift yönlü diplomasisi Beyaz Saray Operasyonunu boşa çıkaracak.
