Kayıp Cumhuriyet

Yazarı Frederıck Starr, ‘Kayıp Aydınlanma’ (Kronik Yayınları) 650 sayfalık kitabı her Türk gencinin ilk okuması gereken bir kitap. Yazar, 70’li yılların sonunda Türkiye’de arkeolojik bir kazıya katılmışken Türk ve İslam tarihinde ‘bilim-din’ çatışmasına odaklanıyor ve karda kışta ve 40 derece sıcaklıkta Orta Asya’yı gezip bağımsız bilim adamlarıyla şeriat ve tarikatçıların yüzlerce yıl süren çatışmasını çok güzel özetliyor.

Sabırlı olun, hergün elli sayfa bir haftada okursunuz. İslam’da bilim tarihi gibi kitapların ilkini meşhur Fuat Sezgin’den 70’li yılların sonunda henüz 20’li yaşlarda okumuş ve kaynakçasındaki kitaplara merak salıp 80’li yıllardan sonra nicesinin izini sürmüştüm. Tolstoy gibi bir çok yazar da ilerleyen yaşlarında daha önce okuduğu nice kitabı ‘tekrar’ okuyarak zihnini dinç ve diri tutarmış. Kurda kuşa ite köpeğe hurafeye safsataya yem olmayın, mutlaka okuyun.

Yazar, 9 ve 10. asırda yükselen Türk ve İslam aydınlanması tarihini her okuyucunun anlayacağı şekilde pek güzel özetliyor ve sonra 15. yüzyılda parlayıp sönen bir kaç bilim adamına odaklanıp şu soruyu soruyor: dünyayı değiştiren bu büyük dehaların bilimi ve bıraktıkları kitap ve geleneklerin doğu toplumlarında ‘sürekliliği’ neden olmadı ve neden ‘kaybolup gittiler!’

Kitabın sonunda güzel bir örnek veriyor, istiridyenin içine giren her kum tanesinden ‘inci’ oluşmaz, incinin oluşması için zaman ve sabır yani süreklilik gerekir.

15 ve 16. yüzyıllarda Hint’te Babürlüler, İran’da Safeviler, Anadolu’da Osmanlılar, Mısır’da Memluklular da bonusu, bu üç büyük Türk Devleti çok büyük zenginlik ve gücüne rağmen 9 ve 10. asırdaki büyük rönesansı (Biruni, İbni Sina, Farabi, Ömer Hayyam, Razi, İbn Rüşd ve sonra 15. asırda Uluğ Bey ve Ali Kuşçu vs. gibi) neden devam ettiremiyor?

Bu büyük sorunun izini sürmeden bağımsız yazarlığın bilim adamlığın yani ‘bağımsız’ ‘eyvallahsız’ yazıp çizmenin ne olduğunu anlayamazsınız. İşte, Cumhuriyet’in ilanıyla kısacık bir otuz yıllık bir parlama dönemi yaşadık. Mesela 1924 yılında mektep ve medrese tek bir eğitim düzeni altında ‘tevhidi tedrisat’ adıyla birleştirildi, mi, hayır, kırk yılı doldurmadan ‘medrese’ yani tarikat ve cemaatler kendi ‘eğitim’ düzenini kurdular. Çok geçmeden medya siyaset FETÖ örneğinde olduğu gibi ‘şeyhlere’ bağlandı. Nakşilere, tarikatlara, Gazali’ye vs. bağlanan her şey sonunda ‘saraya’ bağlandı.

Bu yüzden bu sütunlarda ‘can çekişiyoruz’, elde yok ayakta yok, üstüne tıpkı Ergenekon operasyonları gibi arkadaşlarımız alınıyor ve size de sıra geliyor tehditleri gırla gidiyor!

Peki saraya ya da bir şeyhe bağlı olmayan yazarlığın izini kim sürecek?

İçeri al, kapat, içeri at, karanlığa göm, aç-kapa aç-kapa, nefesinizi tıkıyor.

Bağımsızlığınızı sürdürebilmek için su bile bulamazsınız. Yine iftiralar yine suçlamalar, başınıza çökerler, gıdım tek bir adım yürüyemezsiniz.

Gerçek bu, holdinglere bağlı olmayan oysa küresel şirketlere bağlı olmayan oysa tarikatlara bağlı olmayan oysa saraya bağlı olmayan oysa CIA, Mossad vs. gibi güçlere bağlı olmayan oysa proje adaylarına bağlı olmayan küçük de olsa çekirdek koza gibi bir minik tohum dahi olsanız size yaşama şansı hiç vermezler.

Bağımsızlık ve Cumhuriyet büyük bir emanet, bizim için hayati, çok değerli bir mirastır. Bu mirası bizden sonraki kuşaklara nasıl geçireceğiz!

Hayır, boğulup gideceksiniz. Son elli yılda bağımsız konuşmuş yazmış yazar ve bilimadamlarının başına gelen çok trajik hikayeler aynı işkence zulüm iftira sizin de başınıza gelecek, karanlık içinde bir ateş böceği kadar dahi binlerce yıl içinden bir kaç saniyelik ömrünüz dahi olmayacak.

Yazarlığımızın ilk gününden beri en büyük ve ilk büyük derdimiz kimsenin karışmayacağı bağımsız bir mecramız olsun kavgasıydı. Ne olur sanki bir küçük dere de buradan aksın. Kirlenmemiş onunla bununla irtibatı ilişkisi işbirliği olmayan bir yudum suyumuz olsun, hayır, yaşatmazlar, yaşadığı farz edilen yaşadığı sanılanlara(?) bakın, bir dayatılan projeyle işbirliğine mecbur kalmışlar!

Tertemiz lekesiz bir kaynak suyu bir kaç yazarın iradesi gücü direnişiyle olacak şey değil. Çünkü iktidar medya ellerinde, tezvirat iftira suçlama bertaraf edilmesi çok kolaydır. Hakim yaygın medyayı ele geçiren, hakim savcılar işte örneklerini canlı canlı yaşıyorsunuz size asla nefes aldırmaz. Artık bu siyasetten öte bir tabiat kanunudur. İşte böyle böyle bağımsız mecranın ‘sürekliliği’ olmaz ‘kurumlaşamazsınız’.

Yeni yetişen nesil gözlerini açtığında da hepsi birbirine pislikleriyle sinsi işbirlikleriyle bağlı kirlenmiş ve afişe olmuş yapıların manipüle ettiği şeyleri bilgi sanır haber sanır, bu yozluk içinde ‘kaybolup’ gider, esir ne esaret ne sömürge ne emperyalizm ne, anlayamadan yitip gider.

Kutup Yıldızı gemicilere kervanlara yol gösterir, türküsü bile vardır, ancak kutup yıldızı gibi sarı mavi bir yıldız vardır, venüsün bir parlaması mavi yıldız, sahtedir. Yanılıp izini süren kervanlar kırılır, ‘evler yıkan beller büken, sarı yıldız mavi yıldız’ diye, ‘kervankıran’ yıldızı denir, an itibariyle manipüle edilmiş, projelendirilmişlerin peşinde bir millet kırılıyor.

Böyle kederli zamanlarda insan geriye doğru hayatına bir daha dönüp bakıyor, durup dinlenmeden hayatta yazıp-çizmekten başka hiç bir becerim olmamış, şaşıracaksınız, bir arkadaş ortamında kaynatıp toplu türkülere katılacak kadar bile türkü şarkı söyleyemem.

Bilmem neden hiç folklor dans bilmem, öğrenemedim. Bisiklet sürmeyi bile! Yahu bisiklete binmek nedir, iki pedal çevireceksin, üstelik ne çok heves ettim, olmadı işte. Bir bakıyorum geriye, her gün acil bir şey olmuş, su satacaksın mısır satacaksın sonra siyasi olaylar başlamış sokağa çıkamayan bir kavganın içindesin, sonra yazarlık her gün bir iş çıkıyor, hergün, aralıksız nefessiz.

Geriye dönüp otuzbeş sene yazılarımın yaz kış gece gündüz sıklığının izini sürün. Kenara çekilip dinlenecek üç ay bulamamışım. Geçen günlerde yahu bu site oturdu artık bari uzun bir şeyler yazayım diye izin isteyip geriye çekildim, baktım, hep kısa mesafeli şeyler yaza çize uzun soluklu roman gibi şeyler artık beceremiyorum, ikisi hikaye üç ayrı uzun metin ancak yazabildim ve hızla kaçarak bu sütuna geri döndüm.

Onu söyle bunu açıkla şuna cevap ver, bu nedir, ne oluyor, her gün bir aciliyet her gün gırtlağına basılmış, her gün laf yetiştirmek, hergün sana da sorumluluk yükleyen bir ihanet, nereye kadar? Kumpaslar bu gözdağları bir bitmedi .mına koyum, bu kısa soluklu kalıcı olmayan yazılarla nereye kadar?

Ne bir türkü söyleyebilecek ne insan içinde bir horona ucundan katılacak bir zamanı bulamadıktan sonra bağımsız eyvallahsız kişiliğimizi onurumuzu bağımsızlığımızı koruyacak kimsenin karışamadığı bağımsız kanal işleri, nasıl olacak?

Ölümüne kadar naramızı atacağız, bu başka, ama sansürler tehditler gözdağları ambargolar, tarif edilecek gibi hiç değil.

İşte böyle, üzgünüm Leyla, yaşadığınız ülkede bağımsız bir mecra yok, fikirlerin siyasi hareketlerin örgütlerin tarihine odaklanın, soğuk savaş yıllarından bugüne onunla bununla iş tutmamış kirlenmemiş siyasi hareket bağımsız mecra arayın, yolundan sapmamış işbirliğine girmemiş ülke bütünlüğü ve bağımsızlığı ve hukukunun karşısına geçmemiş bir minik dere bulursanız, bana da söyleyin.

Üç damla sudan dere olur mu, üç damla suyla nereye kadar?

Gideceğin yere kadar!

Gideceğimiz yer neresi?

Çocukluğumda bizim mahallede bir masal kahramanı gibi macerası bol çok renkli bir Avcı Orhan ağbi vardı. Trabzon Zağnos’ta askerlik şubesiyle Zindan arasında avcı malzemeleri satan bir dükkanı vardı. Avcı dükkanı 70’li yıllardan sonra tutunamadı modaya uyup akvaryum işine doğru döndü.

60’lı yıllarda Türkiye doğasının çok renkli kuşlarını o dükkanda tanıdım. Turnalar çulluklar leylekler bıldırcınlar ördekler karatavuklar sığırcıklar, hepsini sürüler halinde havada uçarken çıplak gözlerle gören bu toprakların son kuşağıyız.

Gözlerimle görmüşlüğüm var şu Brezilya’dan inek taşıyan gemiler gibi binlerce kafesi tıklım tıklım bir gemi dolusu bıldırcını.

Avcı Orhan’ın bir kaç av tüfeği vardı, birisi tek bir saçma atıyor, gösterisini o tek saçma atan tüfeğiyle yapardı. Zağnos’tan Atapark’a girerken tarihi bir çınar ağacı vardı, milleti başına toplar, ağaca da bir toplu iğne sokar, sonra, ağaca sırtını dönüp eline bir ayna alır ve o tek saçmayla o iğneyi vurur, biz de alkışlardık ve çınar ağacına sırtını vermiş elinde gitar elbiseleri hiç yıkanmamış bir hippi de çömeldiği yerden afyonlu gözleriyle şaşkınlıkla bize bakardı.

Avcı Orhan bu en büyük nişancı benim gösterisini ayda bir yapardı. Külüstür 1940 model eski arabası dükkanın önündeydi ve o araba süslenir mahalle çocuklarının sünnet arabası da olurdu. Dükkan önünde o antika araba çürüyene kadar orada kaldı.

Hiç hareket etmeyen hiç yıkanmamış tozlu çürümüş arabanın içini de dükkan gibi kullanırdı, içinde kuş kafesleri av malzemeleri vardı.

Ve mahallenin çocukları kirli camından içerisini sirk gibi heyecanla seyrederdi, sahneye bakın, Avcı Orhan’ın dükkanı önünde bir Pelikan’ın karnını temizleyip içini pamuk dolduruyor. Ya da Avcı Orhan avdan dönmüş kuşağında onlarca ördek asılı, kasım kasım kasılıyor, millet etrafına doluşmuş alkışlıyor, kemerindeki kuşlara dokunuyor, Avcı Orhan’ın fiyakasından geçilmiyor.

Bir çok tür avcı vardır, bir sosyete gibi hali vakti yerinde olanlar safari ekibi gibi çok donanımlıdır lüks arabalarıyla ‘parti’ verir gibi ava çıkarlardı. Bir diğer avcı türü, köyü domuz basar, köylü toplanır birlikte domuz çakal avına çıkarlar. Bir diğer avcı, karda kışta köy evini kurt basar, mecburdur, kurt bir daha dadanmasın diye, karda ayak izi bırakmış kurdun peşine düşer, bir metre karda tepeler aşar kurdun yuvasına kadar iz sürer. Bir de mahalleden heves etmiş avcılar vardır, adam marangoz ama merak salmış, en vahşi avcılar bunlardır, hafta sonları dere boylarına topluca çıkıp ertesi gün ertesi ay ertesi yıla kadar bitmeyen palavracı hikayeleri kuşa havada mermiyi nasıl koydum nasıl yıktım nasıl geçirdim diye ballaya ballaya anlatırlar.

Çocukluğumuzun en sevilen en romantikleri ise Avcı Orhanlardı, kuş sevgileri inanılmazdır. Kuşları ellerine alıp sevmeleri tedavi etmeleri ve meraklılarına gösterip tanıtmaları, bacağını açıp tüyleri cinsiyeti hakkında tafsilatlı bilgi vermeleri, bir çoğunu dayanamayıp tekrar uçurup doğaya salmaları… Yani tabiat öğretmenliği hem merhamet duygularınızı harekete geçirip avcılığa bir büyük mesleki heyecan katarlardı.

İyi de, madem acıyorsun, bu kuşları niye vuruyorsun, bu sorunun cevabı bugün de yok.

Bir yandan keskin nişancılığını kahramanca ispatlayıp göstermek istiyor diğer yandan yaralı kuşa merhamet gösteriyor ama diğer yandan kuşu karnından kanatlarından tutup eline alıyor ve bize de kuşun yaralarını gösteriyor.

Saka kuşları serçeden biraz küçüktür, serçeden farkı saka kuşları renklidir, serçeden diğer farkı saka kuşunun ötümü güzeldir.

Ve saka kuşları bülbül ötüşlü yani daha güzel makaralı ötebilsinler diye bir kafes içinde eğitilirler, o yıllarda saka kuşlarından çok vardı.

Avcı Orhan’ın gün boyu Safiye Ayla gibi şarkılar söyleyen saka kuşlarını eğittiği kafes öyle böyle değil, çok büyük malikane gibiydi.

Bu ötümü güzel kuşların kalitesi fiyatları da yüksekti, bugünün parasına göre yüz-yüzelli lira gibi.

Bir de kapıya koyulmuş cıvıl cıvıl normal öten saka kuşlarının kafesleri vardı, bunların fiyatı çok ucuzdu. Gelip geçenler bu kuşları bugünün parasıyla iki ekmek fiyatına üç-beş liraya alır hemen oracıkta özgürlüğüne kavuşturur törenle uçururdu.

Saka kuşunun özgürlük fiyatı bir kaç lira ama uçurma keyfi heyecanı biz çocuklar için çok yüksekti. Kafesi açıp yüreği pır pır kuşu avcuna alıyorsun bir müddet avcunun içinde tutuyor okşuyorsun sonra kuşu yanaklarından öpüyor ve sonra havaya bırakıyorsun? Bir çocuk için özgürlük, uçmak üzerine canlı yayın ne büyük deney?

İşte o an biz çocuklar nefesimizi tutmuş uçurulan kuşun kanat seslerine alkış tutuyorduk.

Para verip kuşu uçuran ağbiyi de ne güzel ne merhametli ne iyi insan diye hafızamıza kaydediyor, kuşu uçuran o müşteriyi dünyanın en iyi yürekli adamı ne ‘mübarek adam’ gözüyle bakıyorduk. Kuş uçuran insanların yüzlerindeki sevinçten kaç bin makale yazdım?

Ancak film burada başlıyor, müşteri diyelim kafesten beş kuşun parasını verdi ve hepsini uçurdu, heyhat, ertesi gün aynı kuşlar yine aynı kafes içinde, bu nasıl oluyor?

Innn ınnnn, çünkü, Avcı Orhan kuşların gideceği yerleri de biliyor Trabzon’un yüksek tepeleri ya Boztepe ya Karluk Tepesi sırtları ya Telsizler Tepesi.

Avcı Orhan buraları kuşlara öğretmiş hatta kuşların uçup gideceği bu tepelere içi yem dolu kafeslerini koymuş. Siz kuşlar uçuyor artık özgür diyorsunuz, hayır, Avcı Orhan ertesi gün antika arabasıyla gidip o kuşları bulup tekrar getirip, tekrar satıyor.

Yani aynı kuşu beş-on sefer belki elli yüz sefer satmış oluyor.

Her siyasi dönem muhalif bağımsız yazar arkadaşların içeri alınması sonra salınması sonra tekrar alınması bana Avcı Orhan’ın saka kuşlarını hatırlattı.

O Ergenekon iddiaları boş çıkınca hapishane önünde salıverilen yazar ve subay arkadaşları çılgınca ‘alkışladığımız’ günleri ve yüzlerimizdeki o sevinci hatırladım. Alınalım salınalım, alınalım salınalım, ama hikaye burada da bitmiyor.

Yaşım büyüdükçe dükkan içine merak saldım malikane gibi işlemeli çok havalı kafeslerinde Safiye Ayla gibi çok güzel ötümlü kuşların neden hiç satılmadığını merak ettim.

Avcı Orhan ağbi, ‘onlar çok pahalı, güzel ötümlü’ dedi?

Ya satılanlar? Onlar da ötüyor ama o kadar güzel bülbül gibi makaralı ötmüyor.

Çocuk aklınızla ‘bunlar da hergün uçurulmasalar hergün satılmasalar kafes içinde kalıp diğer yetenekli kuşların seslerini duya duya onların da sesleri güzelleşecek ve değerli hale gelecekler’ diyorsun.

Ama Avcı Orhan da bir esnaf, günlük bir kaç liraya ihtiyacı var ve her gün yirmi-otuz kuş satmak zorunda.

Şöyle fazla değil dört-beş sene bizi almasalar baskı kurmasalar tehdit etmeseler şaibe manipüle uydurmasalar biz de burada birbirimize bağımsızlık, insan, cumhuriyet, ahlak, siyaset, onur ve saygınlık gibi değerler üzerinden yaza-çize çok şeyi konuşup tartışarak öğrenebilir ve en önemlisi bizden sonraki kuşaklara ‘bağımsız yazar’ ‘bağımsız medya’ nedir kim bilir bir ötümlük miras bırakabiliriz.

Tarihimizin çok esaslı değerleri neden kalıcı değil, düşünün, 9 ve 10. asrın o büyük dehalarının kitapları Arapçaya dahi bin yıl sonra 1950’li yıllarda ancak çevrilebildi.

Evet, içimizden İttihatçılar, Kuvacılar, Cumhuriyetçiler gibi idealist eyvallahsız harbi romancılar şairler gibi köşe yazarları gibi bir çok güzel ötümlü insanlar şüphesiz her dönem çıktı, çıkıyor, ancak bir ‘koro’ olamıyorlar! Tek başına yazıp çizip gidiyor ve kesintiye uğruyor ve kurumsal süreklilik olamıyor. Tek başına yazıp çizdiği kendi dehasıyla kalıyor.

Yoksa bir türkü nedir, işte evdeyim kimse de yok, kendi başıma hem söylüyor hem ağlıyorum, işte evde tek başımayım, istediğim horonu tek başıma oynuyorum. Bu türküleri bu dansları sen ben hepimiz tek başına yaparız, yapıyoruz, işte hikayelerim makalelerim, yaza yaza çoğalta çoğalta gideriz, ancak?

Hep birlikte şarkılarımızı söylemedikten sonra?

Coşkumuzu heyecanımızı yeteneklerimizi bize katılan bizi izleyenlere ‘geçiremedikten’ yaygınlaştıramadan geniş kitlelere aktaramadıktan sonra?

Yoksa işte orada senaryo hikayelerimize akıl almayacak paralar teklif ediliyor kalkar yenilerini de yazarız olanlara da bir şekil pekala veririz bir kenarda tek başımıza şarkımızı da türkümüzü de söyleyebiliriz, bu sütunlarda arkadaşlarımız çevirileriyle kitaplarıyla pekala bağımsızca yazıp geldiler, böyle de gider.

Ancak, nedir asli derdimiz, meydanı inançlı coşkulu kararlı idealist cumhuriyete sahip çıkan kalabalıklarla doldurmak mı, yoksa o meydana tek bir heykel dikmek için mi bu dünyaya geldik?

Tek bir insanın gücü, güç müdür, bir ateş böceği gibi karanlıkta bir kaç saniye yanıp sönersin ve ama kuşaktan kuşağa elden ele bir meşale değilsin.

Bu hunharca vahşi saldırılar karşısında başımıza gelecekleri ta başından hepimiz zaten biliyoruz, ama Cumhuriyet? Ama ‘bağımsız’ yazarlık? Ama bu topraklarda kimsenin adamı olmadan eyvallahsız yazıp-çizebilme, ama herkesin eşit olduğu yurttaşlık, hukuk?

Asıl hayretim başka, Avcı Orhan’ın avcı malzemeleri sattığı dükkanının bitişiğinde büyük ve çok kalabalık bir kahve vardı, insanlar gün boyu tavla kağıt oynar gün boyu hasır iskemlelerle el ense kebap oturur aralarında laflardı. Ve sorardım neden hiç birinin gözü Avcı Orhan’ın dükkanına gelip giden uçan rengarenk kuşları hiç görmez, neden bu coşkun heyecana bu kuşların pır pır uçmasına, neden kafesten uçmak gibi bağımsızlık gibi neden hiç ama hiç oralı olmazlardı. İç dünyalarına, kendilerine gömülmüş öylece oturmaları beni kudurturdu. Sanki dünyanın son sözü söylenmiş, tarihin son sözü söylenmiş, eşitlik, hak, adalet her şey ‘tamamlanmış’ bu rahatlığı nereden buluyorlar? Avuç kadar minik renkli bir kuşun can taşıması, uçması, renkli boynu ve kanatları ve göklere yükselmesi neden bu insanları hiç ilgilendirmiyor!

Sen ben biz, bir kaç çocuk, biz çocuklardan başka, yakalanan bırakılan kuşları özgürlüğü kanatlarını pır pır uçuşlarını, kuşların ürkekliğini, kuşların ötüşünü, heyecanla merak eden o mavi sakallı İttihatçılardan, o kalpaklı Kuvayı Milliye’den, o genç idealist Cumhuriyetçilerden içimizde kaç kişi kaldı? Ya da karanlıklar, eşitsizlikler, yolsuzluklar, adaletsizlikler böyle gelmiş böyle mi gidecek?

Moğollar milyonları kıyımdan geçirdi öldürdü nice şehirleri yakıp yıkıp yok etti, doğru, ama, asıl yıkım, babası pir olanın pir olduğu bir aile hanedanlığına dönüşen tarikatlarla başladı. Şeyhe teslimiyet üzerine iktidar ve statükoyla anlaşmış cemaatlerle başladı. Çaresizlik ve umutsuzlukla kavga eden, iktidarlara meydan okuyan hiç değiller. Üstelik bu uğurda ajanlarla, CIA’larla anlaştılar yani içine dönmüş kendine kapanan ‘teslim’ olmuş bu kör, dünyaya kapalı zihniyetle başladı.

Şu lafı, henüz 9. asırda Biruni, El Hindi adlı kitabında söylüyor. El Hindi kitabında Hindistan dinini kültürünü geleneklerini tarafsız bir bakış açısıyla değerlendirince, hücuma uğruyor, ‘onlar kafir niye o kadar merak ediyorsun’ diye. Ve ikinci olarak, ‘görmüyor musun onlar da kast sistemi var’ diyorlar. El Biruni şu soruyla cevap verir: Hindistan’da kast sisteminin en yoğun olduğu yer müslümanların nüfus olarak çok olduğu yerlerdir!

FETÖ’cüsü Menzilcisi, nicesi, örgütlü din, örgütlü tarikat, bakanlığı ordusu adliyesi polisi akademisi serveti ihalesi, her yerde?

Ya herkesi hukuk önünde eşitleyen adalet nerede?

Her bir şehirde yüzbin-ellibin toplamda milyonları öldüren Timur’un çok şaşalı sarayının kitabesinde şunlar yazıyor:

‘Haşmetimizden süphen varsa binamıza bak!’