Şahin FİLİZ: Fatih, öncelikle G.E.R. Lloyd’dan son çevirdiğin kitabın “Eski Yunanda Bilim” Say Yayınlarından, yanılmıyorsam geçtiğimiz Mart ayında Türk okurunun karşısına çıktı. Bunun için seni kutlarım. Birlikte çevirdiğimiz F.M Cornford’un “Bilgeliğin Başlangıcı” adlı kitaptan sonra yine Antik Yunan ile ilgili bu kitabı bu sefer tek başına çevirdi.
Bize kısaca bu kitap ve içeriği hakkında bilgi verir misin?
Fatih ÖZEŞ: Hocam öncelikle teşekkür ediyorum, tabi ki siz de biliyorsunuz ki, biz bu kitabı birlikte çevirecektik ancak siz benim ne yapabileceğimi görmek adına kitabı sadece benim çevireceğimi söyleme nezaketinde bulundunuz. Öncelikle bu jestiniz için size çok teşekkür ederim. İlkin, çeviride yalnız başıma kalkmaktan ürkmüş olsam da aslında bir müddet sonra ne yapmak istediğinizi anladığım için hemen işe koyuldum ve çalışmalarıma bir buçuk yıl önce başladım. Arka kapağına yazdığım tanıtım yazısında da belirttiğim üzere bu kitap, G. E. R. Lloyd’un “Thales’ten Aristoteles’e Erken Yunan Bilimi ve Aristoteles Sonrası Yunan Bilimi” başlıklı iki ciltlik “Antik Kültür ve Toplum” çalışmasını tek ciltte toplar. Pisagorcular, Presokratik doğa filozofları, Hipokrat yazarları ve Platon aracılığı ile M.Ö. IV. yüzyıldan kalma bilgi, belge ve bulgular ışığında erken Yunan biliminin derinliklerine iniyor; antik bilimin gizli kalmış ve unutulmuş sırlarını gün ışığına çıkarıyor. Özellikle pozitif bilimlerin ilk çiçeklendiği alan olan matematiğin astronomi bilimine olan katkısını açıklamanın yanı sıra tıp ile felsefe arasındaki ilişkiyi sorguluyor.
Lloyd ayrıca bilim ile felsefe ve bilim ile tıp arasındaki ilişkileri de tartışırken, erken dönem Yunan biliminin sosyal ve ekonomik ortamını ele alarak farklı yazar gruplarının güdülerini ve fikirlerini değerlendiriyor. Eski Yunan’da Bilim, sadece sosyal bilimlerle ilgilenen bilim insanlarını ve serbest okuyucuyu değil, felsefe ve pozitif bilimlerle de ilgilenen herkesi bilimin geçmişi ve ilk ayak izleri konusunda bilgilendiriyor.
Şahin FİLİZ: Peki, Fatih bu kitap özü itibarı ile bir felsefe kitabı mı yoksa bir bilim tarihi kitabı mı ya da her ikisi olarak mı değerlendirilmeli?
Aslında hocam en sonuncusu, yani bu kitapta her ikisi de bulunmaktadır. Literatürümüzde maalesef erken Yunan felsefesine ilişkin çok yaygın bir yanlış bakış açısı bulunmaktadır. Bu ilk filozofların genelde sadece felsefi sorunlarla ilgilendikleri ve ömürlerini ahlak felsefesine adadıkları düşünülür. Aslında pek çoğunun fikirleri bilim ile karışıktır; hatta pozitif bilimlerin ayak izlerinin felsefeninkilerden daha çok olduğu görülür. Bilinenin aksine İlkçağ filozofları sadece felsefi yönleri ile değil, aynı zamanda birer matematikçi, astronom, biyolog, botanikçi ve siyasetçi gibi çok yönlülükleri ile bilinirler. Thales bu filozofların ilkidir. Bu çok yönlü bilge, sadece filozofların ilki değil aynı zamanda pozitif bilimlerde de ilk bilim insanı olarak kabul edilir. Onun yaratmış olduğu Thales Teoremi hâlâ geçerliliğini korur. Bir çemberin içine ilk kez dik üçgen çizen odur. Herodotos onun M.Ö. 28 Mayıs 585 tarihinde Lidyalılar ile Medler arasındaki savaş esnasında hesapladığı güneş tutulmasının gerçekleşmesini Tarih adlı eserinde yazar. Aynı zamanda öğrencisi ve halefi Anaksimandros en çok astronomiyle ilgilenir. O kadar ileriye gitmiştir ki, insan türünün kökeninin balıklara dayandığını söyleyebilmesi ile ilk biyolojik antropologlardan sayılır. Sayısız gözlem ve çalışmalarına baktığımızda Anaksimandros’un da hocası gibi daha çok pozitif bilimle uğraştığını anlarız. Dünyanın bilinen ilk haritasını dahi çizdiğine inanılan bu düşünürün başlıca ilgi alanı astronomi ve meteoroloji idi. Keza onun öğrencisi Anaksimenes de büyük ölçüde meteorolojiyle ilgilenmiştir.
Matematik biliminin kurucusu olarak düşünülen Pisagor dahi ahlaki öğretilerinin yanında çoğunlukla sayılarla açıkladığı kuramları ile öne çıkar. Pisagor ve Pisagorcular için evren tamamen sayılardan oluşmuştur. Bu örneklerin İlkçağ filozoflarının çoğu için geçerli olduğunu düşünmemek için hiçbir neden yoktur. Görülüyor ki bu ilk filozoflar felsefi düşünceleri ile bilimsel düşüncelerini iç içe yaşamış karma düşünürler olarak karşımıza çıkıyorlar. Başka bir deyişle, bu eski Yunan bilimi, felsefe ile bilimin genellikle birlikte işlendiğini gösteriyor.
Şahin FİLİZ: Fatih, yüksek lisans, doktora çalışmalarına ve yaptığın çeviri kitaplarına bakınca, ağırlıklı bir Antik Yunan kültürü etrafında yoğunlaştığın göze çarpıyor; bu kültür ile bu kadar yoğun ilgilenmenin özel bir sebebi var mı?
Fatih ÖZEŞ: Tabi ki, var hocam ve size şöyle özetleyebilirim. Ulu önder Mustafa Kemal Atatürk’ün gerçekleştirdiği harf devrimi sayesinde bizim Batılı ulusların bilim ve kültürünü kolayca takip edebilmemiz bile bu konu ile doğrudan ilişkilidir. Kanımca okumalarını akılcı bir şekilde yapmış her aklı başında birey Batı gelişmişliğinin ve uygarlığının temelinde Greko-Romen kültürünün etkili olduğunu bilir. Özellikle Eski Yunan kültürü tarihin belli bir döneminde bilimde, felsefede, sanatta, edebiyatta, tarihte, tıpta, sporda ve müzikte yadsınamaz bir seviyeye gelmiştir. Ben kendi milletimin de bu gelişmişliğe ancak bu kültürü daha iyi anlayarak ulaşabileceği kanısındayım. Antik felsefe, kültür ve bilimden en azami düzeyde yararlanan da, bu antik mirası sömüren Batı dünyası olmuştur. İşte benim gayem, yüce Türk milletine ulu Önder Atatürk’ün işaret ettiği ve öğütlediği bu kültürün nasıl bu hale geldiğini, sonuçlarını ve gelişme evrelerini yakından kavrayarak Türk kültürüne ve düşüncesine katkı sağlamaktır. Yani özetle antik bilimin ve felsefenin köklerine inerek iyi kavrayıp anlarsak bu topraklarda gözü olan ve bize dostmuş gibi gözüken takiyeci Batı zihniyetini daha iyi anlar ve yabancı kültürlere karşı daha akılcı ve bilgili bir şekilde mücadele verebiliriz. Ancak bu kültürü öteler ve aramıza mesafe koyar isek yıllarca yaptığımız gibi yerimizde sayar ve faydası olmayan telkin, dogma ve hurafelerden medet umarız. Kanımca Türk Milleti bu iyi kültürü tanımalı ve eleştirmelidir.
Şahin FİLİZ: Son olarak, sevgili Fatih bundan sonraki çalışmaların hakkında okuyucuyu bilgilendirmek istiyorum. Antik bilim, felsefe ve kültürün köklerine doğru yolculuğunda geleceğe dönük ne gibi planların ve çalışmaların bulunmaktadır?
Fatih ÖZEŞ: Hocam sizde biliyorsunuz ki sanırım anlaşma yaptığımız için bunu söylemekte bir beis görmüyorum, İ.S. II. Yüzyılda yaşayan ünlü gezginin yine kendi adıyla Pausanias’ın “Yunanistan’ın Tasviri” adlı antik dünyanın en çok okunan kitabını sizinle birlikte çeviriyoruz. Bu iki ciltlik muazzam eser gerçekten çok önemli. Aynı zamanda neden şimdiye kadar çevrilmediği de oldukça düşündürücüdür. Özellikle Tarihçilerin, Arkeologların ve Eski Yunan Dili ve Edebiyatı bölümlerinin zaman zaman da felsefecilerin başvurduğu bu başyapıtın inşallah ilk bölümünü birkaç ay içinde Türk okuyucusu ile buluşturacağız. Bunun haricinde pek çok yayın evi ile dirsek temasında olduğumuzu da biliyorsunuz. Ancak bu kitaplar hakkında bilgi vermemiz pek doğru olmaz, çünkü pek çok güzide yayın evlerinin bizimle çalışmak istediğinin siz de farkındasınız. Şu kadarını söyleyebilirim ki ileride Türk okuyucusunun ve akademisyenlerinin başvuru kaynağı olabilecek pek çok kitabı listelediğimizi ve bunları en kısa sürede onlarla buluşturacağımızı duyurmak istiyorum. Şu aşamada en kısa zamanda Pausanias’ın “Yunanistan’ın Tasviri” adlı ünlü kitabı birkaç ay içinde Fol yayınlarından çıkacak ve Türk okuyucusunun beğenisine sunulacaktır.
Şahin FİLİZ: Fatih, Fol Yayınları’nın, çevirmekte olduğumuz Pausanias ile Antik bilim ve felsefe yolculuğunun arşivlik devamı niteliğindeki yapıtı en kısa sürede Türk okuyucusuyla buluşturacağı günü hep birlikte heyecanla bekliyoruz.
Verdiğin bilgiler için teşekkür ederim.
