Emekli Jandarma Kurmay Albay Mustafa Önsel’in altıncı kitabı “1 Köy 4 Adam 6,5 Darbe – Türkiye’nin İşgale Hazırlık Süreci”[1] ile bir dönem, film gibi geçen dört hayat üzerinden roman tadında tasvir ediliyor.
Kitap, yazılı kaynaklardan daha çok insanlara dayanıyor, aynı köyden çıkan dört samimi adama…
Bunlar 1960-1980 yılları arasının çilelerini çekmiş, darbelere karışmış, gençler arasında yaşanan sıcak olaylarda bulunmuş, işkence görmüş, cezaevinde kalmış, üniforması çıkarılmış, mağdur edilmiş farklı görüşlerden insanlar…
68 kuşağı, 78 kuşağı, ülkücüler, devrimciler fakat en temelde samimi vatanseverler…
***
Kitabın ilk perdesinde “Amerikalı Barış Gönüllülerine” dikkat çekiliyor.
1962 yılından itibaren Türkiye’nin özellikle kırsal bölgelerine giden binden fazla “Barış Gönüllüsü” çoğu İngilizce öğretmeni görüntüsüyle adeta sosyal yapımızın “kılcal damarlarında” dolaşmaya başlıyor.
Gittikleri yerlere dikkat etmeliyiz çünkü çoğu dinsel, mezhepsel ve etnik açıdan hassas bölgelerde görev alıyor. Bugün hepsinin ABD gizli haber alma teşkilatı ile irtibatlı olduğu biliniyor. Bu görevliler 1969 yılına kadar ülkemizde kalarak çok açık bir şekilde “toplumsal hassasiyetlerimizin röntgenini” çekiyorlar.
Tahmin edileceği üzere amaç tedavi etmek değil, bu hassasiyetleri istismar etmek!
***
Kitabın ikinci perdesinde başlığa “1 Köy” ile konu olan Vardarlı Köyü ve bu köyden çıkan insanların başarı nedeni olarak görülen “Köy Enstitüleri” ele alınıyor.
ABD Devlet Başkanı Franklin D. Roosevelt’in 1940 seçimlerindeki rakibi Wendell Wilkie’nin köy enstitüleri hakkında aldığı bir not çok dikkat çekici: “Türkiye’de bir ordu yetişiyor. Hem de çok iyi yetişiyor. İleride başa çıkmak zor olabilir.”
Nitekim Vardarlı Köyü’nün hemen altında kurulmuş Beşikdüzü Köy Enstitüsü de bulunduğu bölgeyi aydınlatmış, bu köye ışık olmuş ve bu köyden çıkan insanların başarılı olmasını sağlamıştır.
Kitapta bu köyde yetişen dört adamın hikâyesi anlatılıyor.
***
Kitabın üçüncü perdesinde Halistin Kukul’un hikâyesi okunuyor.
Halistin Kukul, 1962-63 yıllarında Kara Harp Okulu Komutanı Talat Aydemir’in aralarında Harbiyelilerin de bulunduğu bir grup askerle darbe yapmaya çalışması ve başarısız olması sonucunda TSK’dan ilişiği kesilen öğrencilerden biri…
O dönem Harbiyelilerinin hepsi, yani 1459 öğrenci, Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla okul ile ilişikleri kesilerek er statüsünde terhis edildi. 166 Harbiyeli mahkûm oldu, 75 öğrenciye 4 yıl 2 ay, 91’ine de 3 ay hapis cezası verildi.
***
Kitabın dördüncü perdesinde Ziya Yücesan’ın hikâyesi okunuyor.
Ziya Yücesan 1958 yılında askeri liseyi bitirdi, ardından pilot oldu ve 1962 yılında pilotluktan ayrıldı. 1965’de kitapların tesiriyle Türkiye’nin kalkınmasının yolunun sosyalist düşünceden geçtiğine inanmaya başladı, 1967’de yüzbaşı olarak Ankara’ya tayin oldu, Mahir Çayan ile tanıştı, 12 Mart muhtırasını yaşadı, 1972 yılının Nisan ayında tutuklandı, Ziverbey Köşkü’nde işkencelere maruz kaldı.
***
Kitabın beşinci perdesinde Ziya Yücasan’ın da çocukluk ve gençlik arkadaşı olan ülkücü kesimin önemli isimlerinden Hayrettin Kalaycı’nın hikâyesi okunuyor.
Hayrettin Kalaycı, 68 kuşağının üniversitedeki ülkücü gençlik liderlerindendi, 1980 darbesine giden cinnet döneminin acılarını, sıkıntılarını yaşadı.
***
Kitabın altıncı perdesinde solun önderlerinden Yusuf Kukul’un hikâyesi okunuyor.
Yusuf Kukul 1970 yılında öğretmen oldu, Tüm Öğretmenler Birleşme ve Dayanışma Derneği’nin kuruluşunu örgütledi, 1980 yılının Mart ayında bir polis tarafından vuruldu, ateş eden polis beraat ederken kendisi polise mukavemetten 27 ay ceza aldı, 12 Eylül 1980 darbesi ertesinde gözaltına alındı, Trabzon cezaevinde kaldı, işkence gördü, tahliye edildi, hakkında tekrar yakalama kararı çıkınca teslim olmadı, kaçmaya karar verdi, Şırnak’a gitti, en son öğretmenlik mesleğinden istifa etti. Dört davadan hakkında soruşturma açıldı, bütün davalardan 1989 yılında beraat etti.
***
Yaşanan acılar, oynanan oyunlar, kardeşi kardeşe kırdırmalar… Bunlara karşı “Bir daha asla” demek için, birbirimizi çok iyi anlamamız gerekiyor.
İşte “1 Köy 4 Adam 6,5 Darbe – Türkiye’nin İşgale Hazırlık Süreci” özetle bunu başarıyor. Düşmanlarımıza karşı birlik olabilmek adına genç nesillerce çok önem arz eden bu kitabı okuyup, okutmalıyız.
Evet, “Dünler bugünleri aydınlatan fenerlerdir.”
[1] Mustafa Önsel, “1 Köy 4 Adam 6,5 Darbe – Türkiye’nin İşgale Hazırlık Süreci”, Galeati Yayıncılık, Ankara, 2017.
