Mustafa Özgür Sancar yazdı…
Timur: Bir Fatih’in Yükselişi (Rise of the Conqueror) filmi klasik bir Amerikan (Hollywood) sineması olmanın ötesine geçemiyor. Bir OTT platformunda (Doğrudan internet üzerinden medya akışı ve içerik sağlayan ücretli platformlar) izlediğim film, gerçek tarihin yazdığı Temur’dan (Timur) âdeta başka bir karakter. Neredeyse ikinci planda kalmayı kabul etmiş pasifisizt (her türlü harp şeklini reddeden) bir tip yaratmışlar.
TÜRK’TEN KOPARILMIŞ BİR TİMUR ANLATISI
Özbek Türkü yapımcı ve oyuncuların desteği alınarak yapılmış film. Hollywood’un konu bulma ihtiyacına yanıt veriyor, yüksek bütçeli; fakat tarihî gerçeklerle örtüşmüyor.
Film boyunca, dönemin Türk ve bazı Asyatik kavimlerinin kabul ettiği İslam dinine yönelik göndermeler yer alıyor, ne var ki bir kez bile Türk’ten bahsedilmiyor.
BÜYÜK KURMAY, TARİHİN EN BÜYÜK SON GÖÇEBE İMPARATORLUĞU
Oysa Timur (Demir) dünyayı değiştiren Türklerin en büyük kurmaylarından bir tanesi… Türktür ve Türk olmaktan gurur duyar. Ankara Savaşı öncesinde, Bayezid’le yazışmalarında bunu açıkça dile getirmiştir. pek çok Moğol topluluğunu, aralarında ihanet içerisinde olanlar da dâhil, Türk boylarıyla birleştirip Cengizhan’ın en önemli mirasçısı ve güçlü takipicisi olmuştu; Cengizhan gibi orta Asya’dan Küçük Asya’ya (Anadolu) uzak Asya’ya kadar büyük bir imparatorluğun kurucusu oldu.
Ankara Savaşı’nda bir diğer Türk devleti, Yıldırım Bayezid (I.Beyazıd) önderliğindeki Osmanlı’yı yendi, sonrasında Anadolu’ya büyük ölçüde hâkim oldu; Osmanlı’nın birden fazla kez kuşatıp alamadığı İzmir’i fethetti, bir süre sonra Osmanlı idaresine bıraktı. Ardından da imparatorluğunun sınırlarını Hindistan’ı da içine alacak şekilde genişletti.
ATATÜRK VE TİMUR (DEMİR)
Ulu önder Atatürk, Timur’a olan hayranlığını her vesileyle ifade etti.
- Atatürk “Ben Timur zamanında gelseydim, O’nun yaptığı işleri başaramazdım. O, benim zamanımda gelseydi, yaptıklarımdan daha büyüklerini yapardı. Biz onun gibi bir askerî dehânın ancak şakirdi (öğrencisi) olabiliriz” diyerek Timur’un Türk tarihinin en büyük kurmaylarından olduğunu ortaya koymuştu.
- Türk devlet ve imparatorluk kurma yeteneğini görmezden gelerek Timur’u anlatamazsınız; Hollywood oryantalist saiklerle bu büyük fetihçiyi Altın Orda devleti çevresindeki boylar savaşına sıkıştırmaya çalışıyor.
- Oysa nâm-ı diğer aksak Timur bir iç iktidar meselesinin tezahürü değildir, bunun çok daha üstündedir.
CENGİZHAN’IN MİRASI, TÜRK İMPARATORLUĞU
- Bir cihangirdir; dilde, devlette bir ortaklık yaratır. Türk kapsayıcı kimliği devletin Moğollar dâhil pek çok kavmi kucaklamasını sağladı, bu hâliyle Cengizhan’dan sonra üç kıtanın hâkimi bir imparatorluğa ulaştı.
- Avrupalı tarihçiler bile bu gerçeği açıklamaktan geri duramıyor. Ancak Amerikan sineması Timur’u Semerkand merkezli bir bölgesel lider olarak gösterme hevesinde… ve onu Türk olma özelliğinden bütünüyle sıyırmaya yelteniyorlar.
- İktidar hırsı/amacı olmayan ”bir iyi adam” karakterizasyonu Hollywood için geçer akçe olabilir; fakat nitelikli sinema bu türden bir tercihi kabul etmez.
AMERİKAN RÜYÂSI, HOLLYWOOD İDEOLOJİSİ, ‘EVRENSEL KAHRAMANLAŞTIRMA’ YA DA YOK SAYMA
- Amerikan (ABD) sinema ideolojisi büyük uygarlık ve imparatorluk birikimine sahip olan Türkleri, Farsları görmezden gelmek zorunda; çünkü vermek zorunda oldukları ileti, dünyayı kurtaran, dünyanın tek hâkimi bir ABD’den ibaret; bu ”rüyâ”yı bozabilecek bir tarihî gerçeğe tahammülleri yok.
- Bu nedenle tarihsel bağlamından bütünüyle kopararak yarattıkları Timur karakteri şaşırtıcı değil.
- Dönemin koşullarında son derece doğru kabul edilen askerî sertliği, acımasızlığı ve stratejik dehâsıyla Timur, sadece Türk tarihînde değil, dünya tarihinin en büyük bir kaç kurmayından bir tanesidir.
- Hollywood onunla ilgili bir ”evrensel kahramanlaştırma” yapmış, ancak bu gerçek kimliğinden yalıtılmış, tarihî değiştiren özelliğine bütünüyle kayıtsız kalan bir ”kahramanlaştırma” girişimi olmuş.
- Timur’u salt bir bilge devlet adamına, iyi bir eş, iyi bir insana indirgemek, büyük Türk tarihini yok saymak anlamına gelir.
- ”Bir Fatih’in Yükselişi” tam olarak bir yok sayma üzerine kurgulanmış.
- Amerikan sinema ideolojisi, sonunda hep Birleşik Devletlerin haklı çıktığı, bir Amerikan rüyâsı temeline oturuyor, yarattıkları yalan kahramana ortak çıkarmazlar; onlara göre tarihî değiştirme kudreti kendi devletlerinin tekelindedir. Timur ve benzer nitelikteki tarihî kişilikler, derviş düzeyinde kahramanlar olarak resmedilir.
BİLİMSEL TARİH ve TÜRKLERİN GURUR VESİLESİ
- Amerikan sinemasının ideolojik özelliği, tam olarak buradan, yani sıradan bir romantik komedi filminde bile Amerikan ”rüyâsı ve kahramanlığını” propaganda etmesinden kaynaklanıyor. Böylece küresel ölçekte etkileme, kitlesel ve yumuşak bir propaganda gücü oluşturuyor.
- İyi ki sadece kendi ürünlerinde tarihi çarpıtma fırsatına sahipler, sosyal bilimler ve bilimsel tarih onlara ait değil.
- Biz tarihi ve gerçeği biliyoruz.
- Timur bilimsel tarihin kaydettiği en büyük kurmaylardan bir tanesi ve sonsuza kadar Türk tarihinin önemli parçası, gurur vesilesi olacak.
