Pakistan’da neler oluyor?

Bu hafta Pakistan iç siyasetinde önemli gelişmeler yaşandı. İmran Han hükümetine destek veren MQM partisi bu desteğini çekerek muhalefete katılmasıyla İmran Han’ın 342 sandalyeli Ulusal Meclis’teki desteği 164’e düştü. Muhalefet ise 175 sayısına yükseldi. Böylelikle muhalefet İmran Han hükümeti için güven oylaması talebinde bulundu. Sandalye sayısına bakıldığında kısa süre içerisinde yapılması düşünülen güven oylamasında İmran Han hükümetinin güven oyu alamayacağı gözüküyor. Ancak siyaset bu; merhum Demirel’in de dediği gibi “siyasette 24 saat oldukça uzun bir süre.” Bir başka deyişle her an her şey değişebilir.

Bir haftadan beri Pakistan Başbakanı İmran Han bu gelişmelerle mücadele ediyor. İmran Han’a göre tüm bu yaşananlar İngiltere’de yaşayan bazı eski siyasetçilerle ABD’nin hükümete karşı bir komplosu. İngiltere’de yaşayan eski siyasetçi olarak işaret ettiği ama adını vermediği siyasetçiler eski Cumhurbaşkanı ve eski başbakan Benazir Butto’nun eşi Asıf Ali Zerdari ve eski Başbakan Nawaz Şerif.

Aslında her şey Pakistan’ın ABD ile yolları ayırmasıyla başladı. Pakistan, 1950’den beri ABD’nin bölgedeki yakın müttefikiydi. Ancak 11 Eylül saldırılarından sonra ABD’nin Afganistan’ı işgali ve bu süreçte yaşanan gelişmeler ABD ile Pakistan arasındaki ilişkileri de zayıflatmaya başladı. Özellikle Pakistan İstihbaratının Taliban ve El Kaide ile olan ilişkileri ve nihayetinde 2011’de uzun süreden beri aranan Usame bin Ladin’in Pakistan’ın Abbottabad şehrinde Amerikan özel birlikleri tarafından saklandığı evde ölü olarak ele geçirilmesi, ABD ile Pakistan’ın ilişkilerinin dibe vurmasına neden oldu. ABD’nin Afganistan’da Taliban ile savaşında Pakistan’ın Taliban’a destek verdiği iddiaları da hiç eksik olmadı.

Sonunda Trump, Başkanlık görevine gelir gelmez ABD’nin Pakistan’a verdiği askeri desteği kestiği gibi Pakistan’ı da stratejik bir ortak olmaktan çok bir tehdit olarak görmeye başladı. Kuşkusuz ABD’nin bu tavır değişikliğinde iki önemli unsur rol oynadı. Bunlardan birincisi ABD’nin Hindistan ile Hint-Pasifik stratejisi kapsamında geliştirmeye çalıştığı stratejik ortaklık ilişkisi ve ikincisi ise Pakistan-Çin stratejik ortaklığıdır.

İmran Han’ın iktidara gelmesiyle Pakistan-Çin stratejik ortaklığının daha da derinleşmesi ve ABD ve NATO’nun Afganistan’dan çekildikten sonra en azından istihbarat ve özel kuvvetler düzeyinde Pakistan’da bazı üslere yerleşme isteği İmran Han tarafından geri çevrildi. Öyle ki, CIA başkanı uçağa atlayıp İslamabad’a giderek Pakistan hükümetini devre dışı bırakarak, Pakistan gizli servisinin başkanı ile bu konuyu yüz yüze konuşmasına rağmen meseleyi çözemeyince bu defa Amerikalılar ordu nezdinde girişimlerde bulundular ama ordu önce ABD’nin Pakistan’a yönelik bazı örtülü ambargoların kaldırılmasını istedi. Örneğin Türkiye’den alınacak 30 Atak helikopterinin Pakistan’a satılmasının önündeki vetonun kaldırılması da bunun bir parçasıydı. Bugün gelinen noktada halen bu satış üzerindeki ABD engeli kaldırılabilmiş değil. Eğer bu satış gerçekleşmezse Pakistan, helikopterleri Çin’den satın alacak.

ABD’nin Pakistan’da bir türlü pozisyon alamaması Orta Asya, Afganistan ve Taliban ile ilgili olan planlarını da akamete uğrattı. Bu nedenle 2021 sonbaharından itibaren Pakistan’da askeri darbe olasılığı kuvvetle muhtemel hale geldi. Ancak Ukrayna krizinin çıkması ve daha sonra bu krizin bir savaşa dönüşmesi ABD’nin de stratejilerini yeniden gözden geçirmesine neden oldu. Bu süreçte Rusya’ya karşı BM Genel Kurulundaki kınama oylamasında Pakistan’ın çekimser kalması da ABD’yi rahatsız etti. Bilindiği üzere, Ukrayna Savaşında ABD çekimser ülkeleri Rusya’yı desteklemekle itham ediyor. Özellikle Çin’in doğrudan ve Hindistan’ın ise dolaylı olarak Ukrayna savaşında Rusya’nın yanında yer alması ABD’nin Hint-Pasifik stratejisini de derinden etkilemiştir.

Aslında ABD, İmran Han hükümetinden umutluydu. Zira İmran Han’ın dünyaca ünlü eski bir kriket oyuncusu ve bir dönem İngiliz sosyetesinin önemli bir ismi olması nedeniyle Batı ile birlikte hareket edeceği düşünüldü; ancak 2020’de İmran Han, Usame Bin Ladin’den şehit olarak bahsetmesiyle başlayan süreç Batı’yı büyük bir hayal kırıklığına uğrattı. Özellikle ABD’nin çekilmesinden sonra Taliban hükümetine verdiği destek ve Afganistan’a yabancı güçlerin gelmesine karşı çıkmasıyla dikkatleri iyice çekti. Ayrıca göreve gelmesinden bu tarafa Çin ile olan ilişkileri daha da geliştirdi ve Keşmir nedeniyle Hindistan ile olan ilişkilerini ise neredeyse savaşın eşiğine getirmesi Batı’nın da İmran Han’a yönelik umutlarını tüketmesine neden oldu.

İmran Han, Türkiye ile olan ilişkilere de oldukça önem veriyor. Özellikle Karabağ savaşında Azerbaycan’ı aktif olarak Türkiye’nin dışında destekleyen tek Müslüman ülkeydi. Öyle ki 2021’de Azerbaycan, Türkiye ve Pakistan İslamabad deklarasyonunu imzalayarak, “Bir Millet Üç Devlet” olduklarını ilan ettiler. En son geçtiğimiz günlerde Pakistan Milli günü kutlamalarında hem Türkiye hem de Azerbaycan ordusu geçit törenine katıldı. Yine 2020’de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Pakistan ziyaretinde Çin-Pakistan ekonomik koridoruna Türkiye’nin katılma arzusunda olduğunu söylemesi ve Pakistan ve Çin’in bunu memnuniyetle karşıladıklarını açıklamaları, Türkiye’nin yeni dönemde Asya politikası açısından da önemli bir gelişme olmuştur. Türkiye’nin bu hamlesi kısa sürede meyvesini vermiş ve 6543 km uzunluğunda olan İstanbul-Tahran-İslamabat Demiryolu Aralık 2021’de hizmete girmiştir.

Sonuç olarak, Avrasya’nın en uzun savaşında yeni bir cephe de Pakistan’da açılmak üzere. Küresel güçler Pakistan’a karşı bir askeri darbeden çok siyasal ve toplumsal mühendislikle bir siyasi darbe arayışı içerisinde. Dolaysıyla, Pakistan, büyük bir komplo ile karşı karşıya. Son gelen haberlere göre İmran Han erken seçime giderek kararı Pakistan halkına bırakacak.