Büyük Avrasya ortaklığı

Barış Adıbelli yazdı…

Kış Olimpiyat Oyunları 4 şubat günü Pekin’de başladı. Ancak tüm dünya olimpiyat oyunlarından çok Rusya lideri Putin ile Çin lideri Xi’nin görüşmesine kilitlendi. Putin’in 2022 yılının ilk dış ziyaretini Çin’e, Ukrayna nedeniyle ABD ve NATO ile savaşın eşiğine geldiği şu günlerde gitmesi ayrıca önemliydi. Kış olimpiyat oyunlarında diğer dikkat çeken bir husus da açılışa hangi liderlerin gelip hangilerinin gelmediğiydi. Çin basınına göre 32 devlet ve hükümet başkanı Kış Olimpiyat oyunlarına katıldı. ABD, İngiltere, Kanada ve Avustralya, Çin’in insan haklarını ihlal ettiği gerekçesi ile olimpiyat oyunlarını diplomatik olarak boykot ederek katılmadılar; ancak sporcuların bireysel katılımına yönelik örneğin ABD bir yasak getirmedi.

Bunun yanında, Batı dünyası, boykot etmese de lider düzeyinde çok az katılım oldu. Örneğin Fransa ve Almanya liderleri olimpiyat oyunlarına katılmadı. Fakat Ortadoğu bölgesinden katılımlar dikkat çekti. Bir dönem Trump ABD’sinin önemli müttefikleri olan Mısır, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’ın Pekin’e tam kadro gelmeleri dikkatlerden kaçmadı.

Olimpiyat oyunları, spor müsabakalarının yapıldığı önemli bir spor etkinliği olmasının yanında aynı zamanda dünya liderlerini bir araya getiren büyük bir diplomatik organizasyon olması nedeniyle tüm ülkeler tarafından önemsenir ve bu nedenle de tüm ülkeler olimpiyat oyunlarına ev sahipliği yapmak için kıyasıya birbirleriyle mücadele ederler. Zira olimpiyat oyunları bunun yanında ev sahibi ülkenin adeta vitrini gibidir, o ülkedeki gelişimi, değişimi ve dönüşümü sergileme imkanı sağlar. Kısaca, ev sahibi ülke için inanılmaz bir PR çalışması ve reklam imkânı sunar.

PUTİN Xİ GÖRÜŞMESİ

4 Şubat günü Pekin’de bir araya gelen iki lider imzaladıkları “Rusya Federasyonu ve Çin Halk Cumhuriyeti’nin Yeni Bir Çağa Giren Uluslararası İlişkiler ve Küresel Sürdürülebilir Kalkınma Konusunda Ortak Açıklama” adeta mevcut uluslararası düzene karşı ortak bir manifestoydu. Açıklamada Çin ve Rusya, NATO’nun doğuya genişlemesine karşı çıkarak, Kuzey Atlantik İttifakını Soğuk Savaş’ın ideolojik yaklaşımlarından vazgeçmeye, diğer ülkelerin egemenliğine, güvenliğine ve çıkarlarına, uygarlık, kültürel ve tarihi geçmişlerinin çeşitliliğine saygı duymaya ve adil davranmaya çağırdılar.

Bunun yanında Çin ve Rusya , dış güçlerin ortak komşu bölgelerde güvenlik ve istikrarı baltalama girişimlerine de karşı durarak, dış güçlerin herhangi bir bahaneyle egemen ülkelerin iç işlerine müdahalesine karşı koyma niyetiyle, Renkli Devrimlere de karşı çıktılar.

Ayrıca, Rusya ve Çin, Avustralya, ABD ve İngiltere arasındaki üçlü güvenlik ortaklığından (AUKUS), konusunda ciddi endişe duyduklarını belirterek, özellikle, Avustralya’nın nükleer enerjili denizaltılar ile güçlendirilmesi gibi eylemlerin Asya-Pasifik bölgesinin güvenlik ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine aykırı olduğunu, bölgede silahlanma yarışı tehlikesini artırdığını ve nükleer silahlanma konusunda ciddi riskler oluşturduğunu söyleyerek, bu tür hareketleri şiddetle kınadılar.

Çin ve Rusya, ortak açıklamada Avrasya kıtasındaki halkların yararına bölgesel birliklerin ve ikili ve çok taraflı entegrasyon süreçlerinin geliştirilmesini teşvik etmek için Kuşak ve Yol’un inşasına paralel ve koordineli olarak Büyük Avrasya Ortaklığını inşa etmeye odaklandıklarını bir kez daha teyit ederek yeni bir ortaklık modeline işaret ettiler.

Bu arada, Çin ve Rusya, Şanghay İşbirliği Örgütü’nü kapsamlı bir şekilde güçlendirmeyi ve evrensel olarak kabul edilen uluslararası hukuk, çok taraflılık, eşit, ortak, bölünmez, kapsamlı ve sürdürülebilir güvenlik ilkelerine dayalı çok merkezli bir dünya düzenini şekillendirmedeki rolünü daha da geliştirmeyi amaçladıklarını söyleyerek, Şanghay İşbirliği Örgütü Bölgesel Terörle Mücadele Yapısı’nın genişletilmiş işlevselliğine atıfta bulundular.

Ve her şeyden önemlisi iki lider, devletler arasında artan bir karşılıklı ilişki ve bağımlılık bulunduğuna işaret ederek,  dünyada gücün yeniden dağıtılmasına yönelik bir eğilimin ortaya çıktığını vurguladılar. Ayrıca, iki lider, demokrasinin sınırlı sayıda devletin ayrıcalığından ziyade evrensel bir insani değer olduğunu ve demokrasinin geliştirilmesi ve korunmasının tüm dünya toplumunun ortak bir sorumluluğu olduğu anlayışını paylaşarak, ülkelere demokrasiyi tesis etmede rehberlik edecek, herkese uyan tek bir şablonun olmadığını ve bir devletin demokratik olup olmadığına karar vermenin sadece o ülke halkına ait olduğunu söylediler.

Sonuç olarak kendi gündemi olmayan, başkalarına ait hiçbir meseleye taraf olmayan soğukkanlı bir diplomasi ve dış politika takip eden Çin’in ABD, NATO ve Batı karşısında Rusya’ya açık destek vermesi ve taraf olması Çin dış politikası için devrim niteliğinde bir dönüm noktasıdır. Çünkü 2008’de Rusya ve Gürcistan arasında yaşanan gerginlikte Çin, taraflara itidal çağrısında bulunarak uluslararası hukuka uyulmasını tavsiye etmişti. ABD ve NATO Gürcistan’ı desteklerken Çin ve Şanghay İşbirliği Örgütü Rusya’ya beklediği desteği vermemişti. Bugün ise Çin, Rusya’nın yanında saf tuttu. Ancak bu yeni süreçte de bir takım soru işaretleri bulunmaktadır. Geçmiş süreç göz önüne alındığında Çin’in Rusya’ya verdiği destek stratejik ortaklığın bir gereği mi yoksa ABD’nin Tayvan, Güney Çin Denizi, Hong Kong, ve Uygurlara yönelik politikaları nedeniyle ABD ile Rusya üzerinden bir hesaplaşma mı? Bu sorunun cevabı muhtemelen önümüzdeki zaman diliminde cevabını bulacak.