Hümay Göbel
Diğer Yazıları Köşe Yazarı
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Diğer
  4. Evlatlarını yiyen devrimler

Evlatlarını yiyen devrimler

yayınlandı güncellendi
featured

Hümay Göbel yazdı…

”Peygamberler firavunlar diyarı burası,

Bu topraklar tanrılaşmış yiğitler doğurdu

Ve sonra yedi kendi çocuklarını…

Destanlar yarattı burada,

Durgun ve bulanık sular.

Sümer, Babil ve sonrası

Cennetimiz, cehennemimiz…” (Kerbela – Ali Berktay)

“Başlangıçta Khaos vardı. Sonra geniş göğüslü Toprak Ana, Gaia…” Hesiodos, Theogonia’da yaratılışı böyle betimler. Gaia, yıldızlı gök olarak tanımlanan Uranos’u yaratır ve onunla birlikte olur. Bu birliktelikten titanlar, kikloplar ve hekatonkheirler meydana gelir. Uranos kikloplar ve hekatonkheirlerden korkarak onları Tartaros’a hapseder. Aynı durumun titanların da başına gelmesinden korkan Gaia, titan çocuklarını babaları Uranos’a karşı kışkırtmak ister ve onu öldürmeleri için plan yapar. Bu planı uygulamaya yalnızca Kronos cesaret eder.

Uranos, Gaia ile birlikte olmak için geldiğinde Kronos pusuda beklemektedir ve elindeki tırpanla babasının hayalarını keser. Kestiği hayaları denize fırlatır. Yine Hesiodos’un anlatısına göre bu hayaların denizle birleştiği yerden Afrodit doğar.

Babasına yaptığının ardından Kronos, titanların başına geçer ve Tartaros’taki diğer kardeşlerini serbest bırakır. Bir kahraman olarak görülmeye başlanan Kronos’a hemen bir saray yapılır ve yerin ve göğün sahibi olarak herkes ona itaat eder. Kronos ise babasının başına gelenlerin kendi başına gelmesinden korktuğundan kendisine savaşında destek olan kardeşlerini yeniden Tartaros’a hapseder.

Bugün Olympos Tanrıları olarak bildiğimiz isimler, Kronos’un kızkardeşi Rhea ile evliliğinden olan çocuklarıdır. Kronos, babasına yaptığının misli ile kendi başına gelmesinden öylesine büyük korku duymaktadır ki her yeni doğan çocuğunu yutar. Bu durum Reha’yı bir plan yapmaya zorlar, tıpkı Gaia gibi… Son doğan çocuk, bugün hepimizin adını duymuş olduğu Zeus’tur. Rhea, Zeus’un yerine yutması için Kronos’a bir taş verir. Kronos onun çocuğu olduğunu düşünerek yutar. Bu sırada Rhea Zeus’u saklar. Kronos’un yuttuğu diğer çocukları da birer tanrı olduklarından ölmüyor Kronos’un midesinde yaşamaya devam ediyorlardır.

Zeus, Kronos’tan saklanarak büyür ve makul yaşa geldiğinde babasının karşısına çıkar. Ona verdiği kusturucu içki sayesinde Kronos, yediği çocuklarını teker teker kusmaya başlar ve böylece Titanlar Savaşı başlamış olur. Savaşın galibi Zeus olacaktır…

/></p> <p>Kronos, Antik Yunan’da Satürn’ün koruyucusu olarak tanımlanır. Bu bağlamda Kronos’un Roma’daki izdüşümü de Satürn’dür. Aynı efsane Kronos adıyla değil de Satürn adıyla Roma literatüründe yer almaktadır.</p> <p>Barok dönemin tasarımcılarından <strong><em>Flaman Ressam Peter Paul Rubens 1636 yılında</em></strong> bu efsaneden esinlenerek Satürn’ü yeni doğmuş bebeğini yerken resmetmiştir. Yukarıda paylaşılan görsel Rubens’in eseridir. Eserin orjinali bugün Prado Müzesi’nde sergilenmektedir.</p> <p>İspanyol ressam ve gravür sanatçısı <strong><em>Francisco Goya’nın Kara Resimler seçkisinde</em></strong> yer alan <strong><em>Çocuklarını Yiyen Satürn</em></strong> eserini kapak görselinde görebilirsiniz. Goya, 1819-1823 yılları arasında yaşadığı ve <em>Sağırın Beşi</em> olarak adlandırılan evinin duvarlarına, dekorasyon amacıyla 14 yağlı boya resim çizer. Bu resimler 1873’te tuvale aktarılır. Bu tabloların büyük çoğunluğu karanlık kompozisyonlara sahiptir. Eser Rubens’in tablosu gibi Prado Müzesi’nde sergilenmektedir.</p> <p>Goya, İspanya’nın içinde bulunduğu durumun kendisinde yarattığı ruhsal bunalımların da etkisiyle eserinde neredeyse kanibalizme varan bir üslup seçmişken Rubens’in eserinde daha soft bir anlatım tarzı seçtiği göze çarpar. Öte yandan dikkatle incelendiğinde Rubens’in aslında daha vahşi ve soğukkanlı bir caniyi resmettiği görülecektir. Goya’da resmedilen Satürn’ün yüz ifadesi yaşadığı tedirginlik ve korkularla delirmiş birinin yüz ifadesiyken Rubens’te oldukça sakin bir yüz ifadesi mevcuttur. Biri diğerinden yüzyıllar sonra yaşamış bu iki ressam da Satürn’ün (Kronos’un) efsanesinden oldukça etkilenmişler ve yaşadıkları dönemin buhranlarıyla bu efsaneyi bütünleştirerek tuvallerine aktarmışlardır.</p> <p>Kronos’un efsanesi yalnızca ismi geçen iki ressamı etkilememiştir kuşkusuz. Fransız Devrimi’nin ve Jakobenlerin önemli isimlerinden Danton’a atfedilen ve aslında hepimizin sıkça duyduğu bir söz vardır: <em>“Her devrim Satürn gibidir, kendi çocuklarını yer.” </em>İşte bu söz çok kadim bir mitin günümüze aktarımıdır aslında. Kronos’un çocuklarını yutarak başlattığı bu döngü devrimlerin makus talihi olmuştur…</p> <p>Bunca girizgâh kendi çocuklarını yiyen bir devrimi anlatabilmek içindi: İran İslam Devrimi…</p> <p><em>“Her devrim farklılıktan duyulan acıdan gelişir, farklı ve güçlü olan psikolojiyi yenmeye çalışır. Eğer bu mücadeleyi kazanırsa, bu sefer kendi farklılığını ve kendi psikolojisini başat kılmaya girişir. Halbuki çıkış noktası farklılığın ortadan kaldırılmasıdır.” (Yaratma Cesareti – Rollo May)</em></p> <p>İran İslam Devrimi, Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin ülkeden kaçmasının hemen ardından Ruhullah Humeyni’nin İran’a geri dönmesi ve kısa süre içinde İran İslam Cumhuriyeti’nin ilan edilmesi süreçlerini kapsamaktadır. Ancak Humeyni’yi bir kurtarıcı, Şah’ı ise bir soytarı haline getiren oldukça köklü bir süreç mevcuttur.</p> <p>İran’a 1794’ten beri Kaçar Hanedanı hükmetmekteydi. 1905-1909 yıllarında İran’da bir meşruti devrim gerçekleşmiş ve bir meclis oluşturulmuştu. 1921 yılına gelindiğinde, özellikle petrole yönelik çıkarlarının etkisiyle İngiltere’nin örtülü müdahalesi sonucu Kaçar Hanedanlığı Rıza Pehlevi’nin önderliğinde devrildi. Rıza Pehlevi asker kökenliydi. Yaşanan aslında bir nevi askeri darbeydi. 1923 yılında başbakan seçilen Pehlevi, 1925 yılında Şah’lığını ilan etti.</p> <p>Pehlevi, hem çağdaşı hem de onun gibi asker kökenli olan Atatürk’e hayrandı. Bu nedenle İran’ın medeniyet ve demokrasi yolculuğunda Atatürk’ü örnek almaya çalıştı. Kılık kıyafet konusunda yaptığı düzenlemeler, özellikle kara çarşafın yasaklanması ve medreselerin yerine modern eğitim verecek kurumların devreye sokulması girişimleri dini çevreler arasında kendisine karşı bir tepkinin oluşmasına neden oldu.</p> <p>Pehlevi, iktidarının ilk yıllarında görece daha ılımlı bir yönetici gibi hareket etse de İkinci Dünya Savaşı’nın yaklaşmasıyla yaygınlaşan diktatöryal eğilimlerden nasibini aldı. Hitler’e olan hayranlığını dile getirmesi ve Nazi teknisyenlere İran içinde belirli özgürlükler tanıması, her ne kadar İkinci Dünya Savaşı esnasında tarafsız kalacağını belirtse de SSCB ve İngiltere’yi oldukça rahatsız etti. SSCB kuzeyden İran’ı işgale başladı, bunun üzerine meydanı boş bırakmak istemeyerek güneydeki petrol rezervlerine sahip çıkma refleksiyle İngiltere de işgale ortak oldu. Bunun üzerine Rıza Pehlevi 1941 yılında, yönetimin oğlu Muhammed Rıza’ya devrini garantileyerek ülkeden ayrıldı ve böylelikle Muhammed Rıza’nın, zaman zaman kesintilere uğrayacak, ama 1979’da babası gibi ülkeyi terk etmesiyle sonuçlanacak hükümranlığı başlamış oldu.</p> <p><em>“Her devrimin kendi dürüst insanları vardır. Ve devrim sonrası ilk bunlar yok olurlar.” (Gizli Düşman – Agatha Christie)</em></p> <p>İran halkı, yeni Şah’ın babasının reformlarını daha da ileriye taşıyacağı beklentisindeydi ancak Muhammed Rıza tam aksine halkı sindiren, Hanedan’ı ve Batılı Devletleri kayıran bir politika izlemeye başladı. Buna bağlı olarak muhalif sesler yükseldi. Şah’ın iktidarını sallayan ilk gelişme 1951 yılında Musaddık’ın meşru yollarla başbakan olmasıyla başladı. Göreve gelmesinin ardından Musaddık, Anglo-Iranian Company tarafından adeta bir sömürü sistemine bağlanmış İran petrollerini millileştirdiğini açıkladı ve tüm petrol gelirlerinin İran’ın kasasına aktarılmasını sağladı. Bu millileştirme hareketi İngiltere’yi oldukça rahatsız etti zira o dönemki petrol ihtiyacının %80’i aşan kısmını İran’dan temin etmekteydi.</p> <p>Musaddık’ın kararlı tavrı yalnızca İngiltere’yi değil, devlet içindeki elitist yapıyı da oldukça rahatsız ediyordu. Şah, kişisel olarak iktidar mücadelesine girmesinin yanı sıra elitist kesimin de baskısıyla 1953’te Musaddık’ı görevden almaya çalıştı ancak bu girişimi, kitlesel bir halk tepkisi olarak geri dönünce Roma’ya kaçtı.</p> <p>Musaddık’ın legal olarak görevden alınamayacağı anlaşılınca Musaddık muhalifleri, ABD destekli, CIA tarafından tertip edilen Ajax Operasyonu’yla Musaddık’ı devirdiler ve ömür boyu ev hapsine mahkûm ettiler. Bu gelişmelerin ardından Şah, ardında Batı korumasıyla ülkesine geri döndü.</p> <p>Şah’ın Batı desteğiyle yeniden ülkesine döndürülmesi halkın gözündeki itibarını yerle bir etmiş ve tüm güvenilirliğini yitirmesine neden olmuştu. Şah’ın otoritesinin bu denli zayıflaması karşısında ülke içindeki muhalefet giderek artmaya başladı. 1957 yılına gelindiğinde bu muhalif sesleri bastırmak amacıyla SAVAK (Milli İstihbarat ve Devlet Güvenlik Örgütü) kuruldu. SAVAK uyguladığı baskı ve işkencelerle muhalifleri kontrol altında tutmaya çalışsa da özellikle ulema sınıfının da etkisiyle muhalefetin sesi giderek gürleşiyordu.</p> <p>1963 yılında Şah, ABD’nin de desteğini alarak Beyaz (Ak) Devrim adını verdiği bir Ulusal Kalkınma Programı’nı devreye soktu. Devletleştirilen arazilerin parçalanarak köylülere dağıtılması, işletmelere ait kazançların %20’sinin işçilere dağıtılması gibi ekonomik reformların yanı sıra kadınlara oy hakkı verilmesi gibi sosyal reformları da içeren bu plan özellikle Ulema Sınıfı’nın sert tepkisiyle karşılaştı. Bunun üzerine aynı yıl Ruhullah Humeyni verdiği vaazla arkasında oldukça güçlü bir kitle toplamış ve Şah’ı bu devrim uygulamalarını geri çekmeye zorlamıştı.</p> <p>Şah tüm bu gelişmelerin ardından Humeyni’yi tutuklayarak infaz etmeye karar verir ancak Ulema tarafından Humeyni’ye verilen Merci-i Taklid (Büyük Ayetullah) unvanı Humeyni’nin öldürülmesini engeller. 1 yıl tutuklu kalan Humeyni daha sonra Türkiye’ye sürgüne yollanır. Bir süre Türkiye’de kalmasının ardından Irak’a giderek oradan İran’da bir islam cumhuriyeti kurulmasına yönelik çağrılarını sürdürür. Bu sırada İran’daki taraftarları da giderek artmaktadır. Şah, Saddam Hüseyin’e Humeyni’yi Irak’tan göndermesi için baskıda bulununca Humeyni Fransa’ya gider ve 1979’da Devrimin Lideri olarak İran’a dönene kadar mücadelesini buradan sürdürür.</p> <p><em>“Başucuna bir sürü gelenekçi, yenilikçi hekim toplanmış, her biri kendine göre ilaç öneriyor, hastayı kim iyileştirirse gelecek de onun olacak. Eğer bu devrim zaferi kazanılırsa mollalar demokratlaşmak zorunda kalacak; eğer başarısız olursa, demokratlar mollalaşacak.” (Semerkant – Amin Maalouf)</em></p> <p>1963’teki demokratik girişimi sonuç vermeyen Şah 1975 yılına gelindiğinde ülkedeki tüm demokratik partileri kapatarak tek parti sistemini dayatır. Buna ek olarak ABD’den temin ettiği silahların alışverişini teminat altına almak amacıyla petrol fiyatlarında artırıma giden Şah; ABD’nin, petrol fiyatlarını arttırmayan Suudi Arabistan’la anlaşması üzerine İran’ı OPEC Krizi’nin içine sürükler.</p> <p>1977 yılında Carter’ın ABD Başkanı seçilmesinin ardından İran ile ABD’nin arası iyiden iyiye açılmaya başlar. Çünkü Carter insan haklarına dayalı bir politika izleyeceğini deklare etmiştir ve İran’da özellikle SAVAK’ın faaliyetleri artık hasır altı edilemeyecek bir vaziyet almıştır. Şah hızla ardındaki ABD desteğini yitirmektedir.</p> <p>Ülkede Marksist, komünist, sosyalist, İslamcı, öğrenci vs ne kadar farklı grup varsa hepsi adeta beş benzemezler olarak tek bir ülkü etrafında birleşmiştir artık: <em>Şah’ın devrilmesi</em>. Ruhullah Humeyni’nin Fransa’dan yaptığı çağrılar ve demokrasi mesajları da İran’daki tüm muhaliflerin en büyük desteğidir.</p> <p>Şah, ABD’nin desteğini de kaybetmeye başladığını fark edince muhalif isimlere iktidarda yer vermeye çalışsa da artık çok geçtir. Sokaktaki hareketin önüne geçilebilecek zaman çoktan geçmiştir. Yine de sert müdahalelerle bu tepkiyi bastırmaya çalışır ancak bu girişimler daha fazla kan dökülmesi ve muhalif tepkilerin daha da artmasından başka bir işe yaramaz. Son girişimi 1978 yılında sıkıyönetim ilan etmek olur ve İran tarihinin sayfalarındaki en kanlı günler belki de bu dönemde yaşanır. Tüm bu başarısız girişimlerinin ardından Şah mağlubiyeti kabullenerek 16 Ocak 1979’da ülkesinden kaçar.</p> <p>Şah’ın kaçışının ardından Ruhullah Humeyni görkemli bir karşılama ile ülkesine geri döndü. 1 Şubat 1979’da İran İslam Devrimi’ni gerçekleştireceklerini duyurdu ve 1 Nisan 1979’daki referandumla İran İslam Cumhuriyeti’ne geçilmiş oldu. Humeyni de ömür boyu siyasi ve dinsel önder sıfatına kavuştu.</p> <p><em>“Her devrim kendi felaketlerini doğurur.” (Monte Cristo Kontu – Alexandre Dumas)</em></p> <p>Şah’ın kanser tedavisi gerekçesiyle ABD’ye sığınması İran’da çok büyük tepkilere yol açar. Halk Şah’ın bir an önce İran’a iade edilip yargılanmasını istemektedir. ABD Şah’ı iade etmeyince halk Humeyni’nin de durum karşısında eylemsiz kalmasıyla birlikte İran’daki ABD Elçiliği’ni basarak buradaki çalışanları rehin alır.</p> <p><img decoding=

Abonelik

VeryansınTV'ye destek ol.
Reklamsız haber okumanın keyfini çıkar.
Abone Ol

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

2 Yorum

  1. • 19 Şubat 2021, 19:59

    Teşekkürler Sn. Yazar, bilgilendirici ve doyurucu bir yazı olmuş. İran devrimi sürecinde Ankara da bir üniversite öğrencisi olarak İranlı yakın arkadaşlarımın (özellikle Halkın Mücahitleri ve TÜDEH’li olanlar) nasıl bir gecede bizim güvenlik güçlerince toplanıp sınır dışı edildiklerini iyi biliyorum. Bunların bir kısmının isteği ile Bulgaristan sınırına bir kısmı da İran güvenlik güçlerine teslim edildi, İran da olanların büyük bir kısmı maalesef asılarak idam edildi. Son cümleniz gerçekten büyük devrimci önderimizin değerini anlayamayanların anlamalarına (vicdanı olanlar için söylüyorum) yardımcı olacağını umuyorum.

    Cevapla
  2. • 28 Şubat 2021, 12:12

    Devrimlerin ulusal ve uluslararası üretim ilişkilerine, kültüre sanata, estetiğe, dile neredeyse hayatın her alanına etkileri çok boyutludur. Yüzlerce ciltlik incelemeler yazılmaktadır bunun için. Bu durumu o yolda kaybedilenlerin acıklı öykülerine indirgemek doğru olmaz.Devlet dediğiniz yapı da doğası gereği diktatörlüktür.Devrilen de deviren de bir sınıfın temsilcisidir.

    Cevapla
Giriş Yap

Veryansın TV ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya abone olun!

Giriş Yap