ABD’de Shenzhen’de de kaybetti: Kapitalizmi aşacak yeni bir ufuk açılıyor

Mustafa Özgür Sancar
ABD’de Shenzhen’de de kaybetti: Kapitalizmi aşacak yeni bir ufuk açılıyor

Mustafa Özgür Sancar yazdı…

Çin’in Shenzhen kentinde, 18-19 Kasım günlerinde düzenlenen 33. APEC Üçlü Zirvesi ile Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump, ilk kez aynı masada buluştu.

Zirve bu hâliyle eleştirel paradigmaya sâhip olduğunu öne süren ”muhalifler” ile kapitalist Küresel Düzeni’nin devamı isteyenleri benzer analizlerde buluşturdu.

BİR SİYASÎ ANALİZ PARADOKSU: ”YENİ YALTA!”

Dünyanın bölüşümüne yarayan ”Yeni Yalta Antlaşması” yakıştırmaları farklı kutuplarda gözüken, fakat pratikte aynılaşan bu iki çizginin buluşma noktasını gösteriyor; çünkü Zirve’yi, II. Dünya Savaşı sonrası Sovyetler Birliği, Birleşik Devletler ve Birleşik Krallık ekseninde tasnif eden bir antlaşma gibi göstermek reel uluslararası ilişkiler, ekonomi politik ve gerçek tarih anlayışının tüm ölçü ve yan ölçülerinin üzerinden atlamak anlamına geliyor. Doğal olarak bilimsellikten uzak, yüzeysel bir değerlendirmenin ötesine geçmiyor.

ULUSLARARASI YAPISAL DÖNÜŞÜM

Shenzhen Zirvesi, küresel hegemonya krizinin emperyalist-kapitalist restorasyonu değil. Tersine uluslararası sistemdeki rejim türleri ile dış politik karar alma mekanizmaları arasındaki yapısal dönüşümü görünür kılıyor.

Doksan dakika süren zirveden çıkan sonuç bildirgesi, sözde sol ve sağdakilerin beklediği gibi Çin’in nükleer teknoloji geliştirme programının önüne geçen ya da Tayvan’ı almak karşılığında ABD’nin isteklerini kabul edeceği veyâ Rusya’nın Ukrayna Savaşı’nda galip ilân edilmesi hâlinde Washington’un İran’a yeni bir saldırısına ses çıkarmayacağı yönündeki temelsiz beklentisini boşa çıkardı. Bundan daha fazla olarak ABD’nin saldırgan politikalarla ile devam edemeyeceği ve Çin-Rusya’nın arkasında yükselen Küresel Güney karşısında stratejik bir geri çekilişi kabul ettiğini gösteriyor.

RUBIO’NUN KOMÜNİZM HEZEYÂNI, ABD’NİN CEPHE SONRASI MASADAKİ BOZGUNU

ABD’nin geri çekilişinde Kasım’daki Kongre seçiminde Trump ve Cumhuriyetçiler’in yenilgiye uğraması baskın bir iç politika sebebi… ABD Dış İşleri Bakanı Marco Rubio, seçim bozgununu uluslararası kurullara tahvil ederek, tabloyu Cumhuriyetçiler adına kabul edilebilir seviyeye çekmeye çalıştı. Rubio, Karl Marx’ın ruhunun Birleşmiş Milletler gibi Batı merkezli kurullarda yaşadığını ve ABD çıkarlarını engellediğini iddia edecek denli ileri giderek, kendi emperyalist düzen içi kurallarını bile hiçe sayacakları bir gözü dönmüşlük örneği sergiledi. Fakat bu haydut söylem, Rubio’nun Çin’deki zirvede baskın olma beklentisini karşılayamadığı gibi, bundan daha büyük bir sonuç doğurdu: Washington geri çekilmek ve Çok Merkezli ya da Çok Kutuplu Yeni Düzeni’ne boyun sunmak zorunda kaldı.

SONUÇ BİLDİRGESİ: PETRO-DOLAR SİSTEMİNİN YIKIMI HIZLANIYOR

Sonuç Bildirgesi’ne yansıdığı şekliyle üç ülke, BM Güvenlik Konseyi’nin daîmi üyeleri olarak örgütün küresel krizlere daha etkili yanıt verebilmesi için reform çalışmalarını teşvik etme taahhüdünde bulundu.

Rubio, BM’nin karar verme sürçlerindeki eğilimini, ABD çıkarlarına ters durduğu için, değiştirmesi gerektiğini savunuyordu. Rusya ve Çin bu maddede görüldüğü üzere karar sürçlerinin kriz ânlarında ABD lehine işlemeyeceğini garanti altına aldı.

Bildirgeye yansıyan ikinci karar, küresel enerji piyasalarında istikrarı korumak amacıyla tüm ulusların yararına rafine petrol ürünlerinin üretim ve arzının artırılması yönünde… Washington’un petrol ve dolar egemenliği bu maddeyle dizginleniyor.

ATLANTİKÇİ HEGEMONYA ve SALDIRI DÖNEMİ SONA ERİYOR

Üçüncü maddede “Devlet rızası ilkesi ve devlet yetkililerinin dokunulmazlığına saygının âzami önem taşıdığı” vurgulanıyor. Yâni ABD, keyfi biçimde egemen bir devletin başkanını, hükümet yetkilisini suçlu ilân edip saldırgan politikasına araç yapamayacak. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve benzeri yargı organlarının yetkilerini kötüye kullanmasına neden olacak baskı politikaları uygulayamayacak.

Dördüncü ve son maddede ise, Çin zirvede esas ağırlığı oluşturan devlet hüvviyetini kabul ettirmiş oluyor.

Nükleer Risklerin Azaltılması: “Nükleer bir savaşın kazanılamayacağı ve asla yapılmaması gerektiği” ilkesi teyit edilerek, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve risk azaltma diyaloğunun yürütülmesi kararlaştırıldı. Fakat ABD’nin beklediği gibi Çin’in diğer iki devlete göre geride olan nükleer zengileştirme çalışmalarına sınırlama getirilmiyor. Kararın içeriği Pekin’in politik başarısını ispatlıyor.

ÇİN ETKİSİ ve EK PROTOKOLLER

Zirve, Washington’un İran’a karşı cephede kaybettiği savaşı, masada büyüterek dünya ölçeğinde bir yenilgiye dönüştürdü.
ABD, Shenzhen’de alınan kararların dışına çıkana kadar Çok Kutuplu Dünya üyelerinin ortaklaştığı uluslararası kurallar geçerli olacak.

Ana zirve kapsamında üye ekonomiler “Birlikte Refah Sağlayacak Bir Asya-Pasifik Topluluğu İnşa Etmek” temasıyla APEC Liderleri Shenzhen Vizyonu deklarasyonunu ve ticaret, bağlantısallık ile inovasyon alanlarında üç ayrı ek sonuç belgesini kabul etti:

Dijital Ticaret ve Yapay Zekâ: 2026-2030 APEC Yapay Zekâ Girişimi ile 2027-2030 Ticaretin Dijitalleştirilmesi İş Birliği Çerçevesi onaylandı; sınır ötesi e-ticaret ve kağıtsız gümrük süreçleri için 25 somut adım belirlendi.

Kurumsal Destek: Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, APEC’in pratik iş birliği projeleri için 20 milyon dolar fon sağlanacağını ve Shenzhen’de APEC odaklı bir araştırma merkezi kurulacağını duyurdu.

Böylece Şi Cinping, baştan bu yana savunduğu Yapay Zekâ kullanımı ve Dijital Ticaret doğrultusunu Beyaz Saray’a kabul ettirmiş oldu. Sonuç Bildirgesi’nin esas ve ekinde kazanan ABD olmadı; Rusya ve özellikle Çin’in çizdiği çerçeveyi kabul eden taraf konumunda…

Başlangıcı ve sonu itibarıyla Shenzhen ABD’nin, stratejik düzeyde olsa da, geri çekildiğini gösteriyor.

STRATEJİK GERİ ÇEKİLME, YENİ DÜNYA DENGESİ, BARIŞ YOLU

Yalta (1945) II. Dünya Savaşı sonrası dünya ve bölge tanzimi konusunda ”Süper Güçler” arası bir uzlaşması olarak dururken, Shenzhen pratikte (Ukrayna, Tayvan ve Ortadoğu’da) cephe cepheye olan ve kaybeden konumdaki ABD’nin, Çin ve Rusya karşısında geri çekilerek tutunma arayışıdır.

Trump yönetimi İran karşısında kaybeden, Ukrayna ile birlikte Rusya’ya yenilen, Tayvan’da Çin’e diş geçiremeyen aktör konumundadır.

Sonuç: Shenzhen, bir Yalta 2.0 değildir. Stratejik bir denge arayışının ürünüdür; sonuçları itibarıyla Trump yönetiminin geri çekilişine sahne olmaktadır. AB ülkelerinin masada olmaması ise, Atlantik’teki ABD-AB ayrılığının belirginleşmesini sağlamaktadır.
Zirveyi, sonuçlarından yola çıkarak bir barış anlaşması olarak kabul edebiliriz; ancak Trump’ın attığı ”barış imzası” Pentagon ve ABD’nin dış politikada Rusya’yı Avrupa’dan (NATO), İran’ı İsrail üzerinden ve Çin’i Tayvan’dan kuşatma refleksinden bağımsız şekillendireceği anlamına gelmiyor. Beyaz Saray yüksek olasılıklı bir stratejik geri çekilme plânı içerisinde… Bu bile Çok Kutuplu Dünya savunucuları için bir başarıdır.

YENİ ULUSLARARASI POLİTİKA DESENİ: ASİMETRİK BAĞIMLILIK

Siyaset Bilimi açısından ise Asimetrik Bağımlılık Yöntemi döneminin başlandığı söylenebilir.

Dış politika perspektifinde Rusya (Ukrayna Savaşı) ile Çin (Tayvan Sorunu) yapısal bağımlılık çerçevesinde bir araya geliyor. Bu ikilinin karşısında ise ABD yer alıyor. Ev sâhibi olması nedeniyle Moskova’ya uluslararası sorunlarda meşruiyet kazandıran Şi Cinping, aynı zamanda ABD’nin çip ambargolarına karşı diplomatik manevra alanı kazandı.
ABD’ye tam bağımlı devlet ve ticaret döneminden çıkış yolu açıldı.

Temel Çelişki: Batı (Atlantik/ABD-AB) emperyalizmi ile ezilen ulus-devletler ve Avrasya yükselişi arasındaki karşıtlık.

Zirvenin Anlamı: Tek kutuplu ABD hegemonyasının kesin çöküşünün ve “Çok Kutuplu Dünya”nın tescili; Şi Cinping’in küresel oyun kurucu zaferi.

Devlet Dokunulmazlığı Maddesi: Ulusal egemenliğin, Batı güdümlü müdahaleci kurumlara (UCM vb.) karşı korunması adına bir kazanım. Venezuela ve İran güncel ve somut örneği oluşturuyor.

Enerji ve Yapay Zekâ Nosyonu: Çin’in “Peng Şehri” (Shenzhen) üzerinden sergilediği teknolojik egemenliğin ve enerji arz güvenliğinin Batı ambargolarını kırması.

Bu maddeler Shenzhen Zirvesi’nin siyaset bilimi açısından anatomisini gösteriyor. Ve… kendi kapitalist kurallarını bile tanımayan ABD’nin İran’daki cephe bozgununu Çin’de masada da yaşadığını anlatıyor.

Kapitalist emperyalist sistemi aşmak isteyen ülkeler için yeni bir Ufuk açılıyor.

Abonelik

VeryansınTV'ye destek ol.
Reklamsız haber okumanın keyfini çıkar.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

Giriş Yap

Veryansın TV ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!